Bf-109: Opis i historia

Messerschmit Bf-109 to chyba najbardziej znany myśliwiec niemiecki z okresu II Wojny Światowej. Pojawia się w wielu filmach, grach, książkach i wspomnieniach. Większość ludzi uważa (głównie za sprawą mniej udanych, aczkolwiek popularnych gier), że Bf-109 był taki sam na początku wojny jak i na końcu i tak samo łatwo było go zestrzelić (tutaj specjalne podziękowania dla gry Medal of Honor i Call of Duty). Poniższy artykuł ma na celu przybliżenie danych technicznych, pokazania, jak zmieniał się wygląd myśliwca i jego uzbrojenie.

Artykuł ten przedstawia tylko część modeli Bf-109. Na temat modeli Bf-109D, Bf-109H, Bf-109T "Träger" informacji miałem zbyt mało, aby móc o nich napisać coś mądrzejszego. Dlatego zaznaczam tylko, że takie istniały, ale nie były produkowane w dużych ilościach.


Myśliwiec Messerschmit Bf-109 jest bezpośrednim efektem doświadczeń wyniesionych z wojny domowej w Hiszpanii. W prawdzie płatowiec Bf-109 został oblatany przez zespół Williego Messerschmita już w 1935 roku, ale wojna miała duży wpływ na nowe spojrzenie na lotnictwo myśliwskie. W pierwszych latach wojny był jednym z najlepszych (o ile nie najlepszym) myśliwcem na niebie Europy. Miały zdecydowaną przewagę nad alianckimi myśliwcami na dużych wysokościach (cechowała go duża szybkość wznoszenia) i w locie poziomym (silnik był naprawdę mocny), ale był mniej zwrotny od większości myśliwców. W wersji myśliwsko-bombowej ("Jabo") samolot zabierał 4 bomby 50 kg lub jedną 250 kg. Ogółem wyprodukowano około 33000 samolotów wszystkich wersji. Czasem jeszcze na bagnach można znaleźć wraki Bf-109, które dziś przedstawiają dużą wartość kolekcjonersko-muzealną.

Skąd pochodzi nazwa Bf-109 ? Dlaczego inne myśliwce Messerschmita miały oznaczenie "Me" ? Odpowiedź jest bardzo prosta. Nazwa pochodzi od wytwórni myśliwca - Bayerische Flegzeugwerke. Czyli w skrócie BF. W późniejszych latach Hitler nakazał nazywanie kolejnych projektów Messerschmita jego nazwiskiem - fabryka otrzymała nazwę Messerschmit Flegzeugwerke . I zagadka wyjaśniona :)

Poniżej znajdują się krótkie opisy i dane techniczne odmian Bf-109:
Bf-109V-1/A Bf-109B Bf-109C Bf-109E Bf-109F Bf-109G Bf-109K Bf-109Z


Messerschmitt Bf V-1/A

Prototyp serii. Jego historia rozpoczyna się 1934 roku w zakładach Bayerische Flegzeugwerke (od 1938 znanych jako Messerschmit Flegzeugwerke). Lot próbny z 28 maja 1935 roku okazał się sukcesem - samolot prezentował się doskonale na tle jemu współczesnych myśliwców. Niestety, nie posiadam żadnych danych technicznych. Zdjęcie poniżej pochodzi prawdopodobnie z wojny domowej w Hiszpanii i przedstawia jednego z pierwszych Bf-109.


Pierwsze bojowe wcielenie Bf-109A lub Bf-109D
(dwa źródła podają sprzeczne identyfikacje)



Messerschmitt Bf 109B "Bruno"

Jest to pierwszy z modeli Bf-109 który wszedł na uzbrojenie Luftwaffe. Produkowała go firma Bayerische Flegzeugwerke. Bf-109B produkowany był od lutego 1937 roku.
Dane techniczne :

Silnik
Bf 109B-0:
Model: Junkers Jumo 210B
Typ: chłodzony cieczą V12
Ilość: 1 Moc: 610 KM

Bf 109B-1
Model: Junkers Jumo 210D
Typ: chłodzony cieczą V12
Ilość: 1 Moc: 635 KM

Bf 109B-2
Model: Junkers Jumo 210E
Typ: chłodzony cieczą V12
Ilość: 1 Moc: 640 KM

Wymiary
Rozpiętość skrzydeł : 9.97 m
Długość kadłuba : 8.51 m
Wysokość: 2.59 m
Waga
Pusty: 1580 kg
Maksymalna: 2120 kg
Osiągi
Maksymalna prędkość: 470 km/h
Zasięg: brak danych :(
Prędkość wznoszenia: 670.5 m/min
Maksymalna wysokość: 8100 m
Uzbrojenie
Dwa 7.92mm MG 17 nad silnikiem
Jeden 7.92mm MG 17 w śrubie śmigła

I tyle danych technicznych na temat kolejnego "protoplasty" sławnego Bf-109. Był to bez wątpienia przełom w lotnictwie myśliwskim na terenie Niemiec.


Bf-109 B. Zwróćcie uwagę na kształt przodu i skrzydeł ,
gdyż z czasem będzie on poddawany zmianom.


Messerschmitt Bf 109C "Caesar"

Przed wybuchem wojny światło dzienne ujrzał Bf-109 C. "Premiera" miała miejsce wiosną 1938 roku. Jak widać, poprawiły się osiągi i uzbrojenie :

Silnik
Bf 109C-1:
Model: Junkers Jumo 210B
Typ: chłodzony cieczą V12
Ilość: 1 
Moc: 700 KM przy starcie, 675 KM podczas lotu

Wymiary
Rozpiętość skrzydeł : 9.97 m
Długość kadłuba : 8.51 m
Wysokość: 2.59 m

Waga
Pusty: 1761 kg
Maksymalna: 2531 kg
Maksymalna prędkość
nad poziomem morza: 392 km/h
na 5000m: 438 km/h
Zasięg: 607 km
Prędkość wznoszenia: 670.5 m/min
Maksymalna wysokość: 8350 m
Uzbrojenie
Dwa 7.92mm MG 17 w skrzydłach (450 nab/karabin)
Dwa 7.92mm MG 17 nad silnikiem (500 nab/karabin)


Bf-109C na lotnisku. Pierwsze modele Bf-109 miały prostokątne zakończenia skrzydeł.

 

Messerschmitt Bf-109E "Emil"
 

Bf-109E "Emil" - najbardziej znany z wszystkich Messerschmitów. Sławny "yellow-nose bandit" z przełomu lata i jesieni 1940 roku. Przydomek pochodzi od malowanych na żółto nosów i stateczników pionowych Bf-109 w tamtym czasie. Latał również we wrześniu 1939 nad Polską. Jak wiadomo, ograniczony zasięg i ilość paliwa stanowiła poważny problem dla Luftwaffe podczas Bitwy o Anglię. W tym modelu zmieniono silnik (z Junkersa na Daimler-Benz) i dozbrojono w cięższe karabiny. Stał się cięższy i zużywał więcej paliwa, ale był znacznie szybszy. Wzrósł także pułap maksymalny. W opinii pilotów samolot był łatwy w kontrolowaniu, lecz owiewka ograniczała widoczność (zwłaszcza z tyłu) . Również strzelanie z karabinów skrzydłowych przysparzało trochę problemów.

 

Silnik
Bf 109E:
Model: Daimler-Benz 601Aa
Typ: chłodzony cieczą V12
Ilość: 1 
Moc: 1,150 KM

Wymiary
Rozpiętość skrzydeł : 9.97 m
Długość kadłuba : 8.51 m
Wysokość: 2.59 m

Waga
Pusty: 2200 kg
Maksymalna: 2760 kg
Osiągi
Maksymalna prędkość:
na 4000m: 535 km/h
Zasięg: 618 km
Prędkość wznoszenia: 939,3 m/min
Maksymalna wysokość: 10900 m
Uzbrojenie
Dwa 20mm MG/FF w skrzydłach (60 nab/działko)
Dwa 7.92mm MG 17 nad silnikiem (1,000 nab/karabin)

Jak więc widać, Bf-109E był dużym skokiem w stosunku do Bf-109C. Był to przeciwnik trudny, nawet jak dla angielskich Spitfire'ów.



Bf-109E "Emil" w całej okazałości

"Emil" po pęknięciu opony podczas lądowania
Widać charakterystyczny żółty nos i końcówki skrzydeł


Messerschmitt Bf 109F "Fridrich"

Następca "Emila". Messerschmit Bf-109F "Fridrich" rozpoczął swoją służbę w 1941 roku. Rozwiązano kilka problemów, pojawiło się kilka kolejnych. Samolot stracił trochę na uzbrojeniu. Ciekawy był sposób instalacji karabinu w śmigle - zainstalowano go bezpośrednio między cylindrami silnika. Zaokrąglono końcówki skrzydeł i dziób samolotu.

Silnik
Bf 109F-3:
Model: Daimler-Benz 601E
Typ: chłodzony cieczą V12
Ilość: 1 
Moc: 1,300 KM

Wymiary
Rozpiętość skrzydeł : 9.97 m
Długość kadłuba : 8.51 m
Wysokość: 2.59 m

Waga
Pusty: 2165 kg
Maksymalna: 3027 kg
Osiągi
Maksymalna prędkość:
585 km/h
Zasięg: 660 km
Prędkość wznoszenia: 1006 m/min
Maksymalna wysokość: 11200 m
Uzbrojenie
Jeden 15mm MG 151 w śrubie śmigła (200 nab/karabin)
Dwa 7.92mm MG 17 nad silnikiem (500 nab/karabin)



Bf-109F - wyraźnie widać zaokrąglenie dziobu i końcówek skrzydeł


Messerschmitt Bf 109G "Gustaw"

Kolejna "mutacja" Bf-109 - "Gustav". Doczekał się wielu podwersji. Nowością było zastosowanie wodno-metanolowego wspomagania silnika. Znacząco wzrósł zasięg. Moim zdaniem chyba stosunkowo najlepsze wydanie, ale trochę spóźnione.

Silnik
Bf 109G-1:
Model: Daimler-Benz 605A-1
Typ: chłodzony cieczą V12
Ilość: 1 
Moc: 1,475 KM

Bf 109G-6:
Model: Daimler-Benz 605AM
Typ: chłodzony cieczą V12
Ilość: 1 
Moc: 1,800 KM*
* Ze wspomaganem wodno-metanolowym

Wymiary
Rozpiętość skrzydeł : 9.92 m
Długość kadłuba : 9.02 m
Wysokość: 3.40 m

Waga
Pusty: 2673 kg
Maksymalna: 3150 kg

Maksymalna prędkość
579 km/h
Zasięg: 729 km
Prędkość wznoszenia: 1006 m/min
Maksymalna wysokość: 11,750 m

Uzbrojenie
Bf 109G-1:
Jeden 30mm MG 108 w śrubie śmigła 
(60 nab/działko)
Dwa 13mm MG 131 nad silnikiem.
Dwa 20mm MG 151 działka pod skrzydłami

Bf 109G-6:
Jeden 30mm MG 108 w śrubie śmigła 
(60 nab/działko)
lub
Jedno 20mm MG 151 (150nab/działko)
oraz
Dwa 13mm MG 131 nad silnikiem (300 nab/karabin).



"Gustaw" nad Morzem Śródziemnym...


... i na lotnisku we Francji pod koniec 1943 roku


Messerschmitt Bf 109K "Kurfurst"

Jedno z ostatnich tchnień Bf-109. Powstał na jesieni 1944 roku i uwzględniono w nim doświadczenia z całej wojny. Miał nowy silnik, jak w każdym przypadku modyfikacji. Nie można go chyba jednak uważać za "ostatnią nadzieję Hitlera". Wzrosła prędkość, ale opadł znacząco zasięg. Prędkość wznoszenia wzrosła prawie o 50%. 
Silnik
Bf 109K:
Model: Daimler-Benz 605
Typ: chłodzony cieczą V12
Ilość: 1 
Moc: 1,550 KM

Wymiary
Rozpiętość skrzydeł : 9.92 m
Długość kadłuba : 9.02 m
Wysokość: 3.40 m

Waga
Pusty: brak danych
Maksymalna: 3719 kg

Osiągi

Maksymalna prędkość
678 km/h
Zasięg: 547 km
Prędkość wznoszenia: 1461 m/min
Maksymalna wysokość: 12400 m

Uzbrojenie
Bf 109K
Jeden 30mm MG 108 lub MG 103 w śrubie śmigła
Dwa 15mm MG 151 nad silnikiem.



Bf-109K


Messerschmitt Bf 109Z "Zwilling"

Bardzo ciekawa konstrukcja. Dwa Bf-109 połączone skrzydłami. Służył jako ciężki myśliwiec. Trudno jest mi jednoznacznie określić jego historię, ponieważ źródła mówią niewiele. Pochwalę się więc tym co wiem i tym co udało mi się wyszperać.

Bf-109Z "Zwilling" nakreslony na papierze został w 1942 roku. Prototyp był gotowy już w 1943, ale uległ zniszczeniu podczas bombardowania zakładów. W efekcie dopiero w 1944 był gotowy do służby. Nie wszedł jednak do niej - nie uruchomiono seryjnej produkcji specjalnych silników i nigdy nie brał udziału w walce. Składał się z dwóch Bf-109K mających wspólne jedno skrzydło. Zdecydowanie ciężej uzbrojony (no ale czego się spodziewać po takim mordercy). No i zasięg wzrósł o ok. 250% Poniżej umieszczam dane techniczne (prototyp):

Silnik
Bf 109Z:
Model: Daimler-Benz 605-A1
Typ: chłodzony cieczą V12
Ilość: 2 
Moc: 1,475 KM

Wymiary
Rozpiętość skrzydeł : 13.27 m
Długość kadłuba : 9.05 m
Wysokość: 3.40 m

Waga
Pusty: 7290 kg
Maksymalna: 8120 kg
Osiągi
Maksymalna prędkość
740 km/h
Zasięg: 2000 km
Prędkość wznoszenia: 1461 m/min
Maksymalna wysokość: 11700 m
Uzbrojenie
Dwa 30mm MG 108 w śrubach śmigła
Dwa 30mm MG 108 w gondolach pod skrzydłami
Jeden 30mm MG 103 w gondoli pod skrzydłami
1000 kg bomb



Bf-109Z "Zwilling" - projekt

Myśliwce Bf-109 nie dokonały jednak swojego żywota po II WŚ. Kilka krajów po wojnie nadal rozwijało konstrukcje i produkowało własne modele (np. Hiszpania aż do połowy lat 50-tych). Nadchodząca epoka odrzutowców ostatecznie zakończyła rozwój tych maszyn.

I to tyle w sprawie Bf-109 na dziś. Mam nadzieję, że udało mi się przekazać rozwój i charakterystykę owego myśliwca. Wszelkie drobne różnice w wagach, wysokościach itp. mogą pochodzić z różnicy jednostek (większość danych miałem w anglosaskich jednostkach). Różnice w zasięgu mogą wynikać z charakteru zasięgu : część źródeł podawała zasięg bojowy (liczono paliwo zużyte w walce), a część zapewne podawała dane laboratoryjne. Tak jak pisałem na początku, trzy modele - D, H i T nie zostały ujęte, gdyż informacji na ich temat było naprawdę niewiele.

Nie wykluczam, że w artykule mogłem popełnić błąd. Jeśli zauważysz jakiś błąd lub masz źródło, które podaje inne dane - napisz maila, i jeśli okaże się, że masz rację uwzględnię to i umieszczę "wersję alternatywną" wraz z imieniem/nazwiskiem/nickiem autora na stronie Wirtualnych Sił Zbrojnych www.wsz.vel.pl i postaram się, aby suplement ukazał się w wydaniu Kuryera Historycznego.

Temelin