:: Stylizacja
Wzorowanie się na tych Wybitnych, Uznanych i bezsprzecznie Wyjątkowych Twórcach w swoim własnym dziele, to forma
udostępnienia pewnych pokładów własnej świadomości, widzianej z różnej perspektywy w tak wielu oczach.
Każdy artysta ma wszak swój indywidualny STYL, który nie jest niczym innym jak świadomym wyborem środków obrazowania z pewnego repertuaru w sferze językowej. Styl, poprzez który chcemy coś osiągnąć, wyrazić siebie, ująć w monumentalne karby poetyki własne Zapatrzenie i Zauroczenie.
Zjawisko STYLIZACJI językowej polega na tym, że nadawca komunikatu językowego [autor] naśladuje bądź celowo odwzorowuje styl jakiegoś innego pisarza, dzieła literackiego, cechy językowe subkodów języka narodowego [dialekty, żargony] lub w końcu język dawniejszych
epok [stylizacja archaiczna]. Zabieg takowy może dotyczyć całego dzieła lub wybranych jego fragmentów.
Aby stylizacja spełniała swą funkcję musi być czytelna; musi posiadać pewną wyrazistość historyczną.
Michał Głowiński w swoim artykule "O stylizacji" pisze, że STYLIZACJA jest to swoisty stosunek do kodów literackich epok. Taki stosunek, w którym wyraża się świadomość uzależnień kulturowych danego kodu w danym momencie historii i wynikających z tego faktu ograniczeń wypowiedzi, które realizują jego zasady. Mimo owych uzależnień kod ów działa w danym momencie, stanowi jeden z języków literatury epoki. Z tego punktu widzenia zjawisko stylizacji ma charakter względny.
Stylizację [za M. Głowińskim] dzielimy na trzy grupy:
a) stylizacja historyczna - w której wykorzystuje się lub przywołuje te elementy, których historyczność jest widoczna i odczuwalna, i które pełnią określone funkcje właśnie przez to, że dają się odnieść do tej historii; [punktem wyjścia niemniej nie są rzeczywsite style ukształtowane przez poprzednie okresy w dziejach i historii sztuki, są zaś nim style funkconujące w momencie współczesnym.] W tym obrębie nawet archaizm, jeśli ponownie wchodzi w użycie, w powszechnej świadomości traci swoją archaiczność! Dla mówiącego nie jest ważne, że dany element został reaktywowany, istotne są jego współczesne odniesienia.
b) stylizacja egzotyczna - odwołująca się do innych kultur.
c) stylizacja folklorystyczna - odwołująca się do podkultur.
STYLIZACJA nie wystepuje w kulturze danej epoki w osamotnieniu, towarzyszy jej zwykle pastisz i kontynuacja, taki zestaw działań, który nazwiemy m o d e r n i z a c j ą. Pastisz traktuje się niekiedy jako jedną z odmian stylizacji. W stylizacji chodzi przede wszystkim o uchwycienie; w pastiszu - o naśladowanie. Modernizacja zaś to forma modelowania wypowiedzi historycznej w taki sposób, aby odpowiadała wymaganiom stylu współczesnego. [na przykład liczne przeróbki "Don Kichota"; parafraza dramatów Szekspira.] Stylizacja powiązana jest także ściśle z ironią i parodią. Dla porównania i zaanalizowania tego zjawiska przytoczę wiersz Brunona Jasieńskiego "But w butonierce" i jego parodię napisaną przez Juliana Tuwima.
Bruno Jasieński: "But w butonierce"
Zmarnowałem podeszwy w całodziennych spieszeniach,
Teraz jestem słoneczny, siebiepewny i rad.
Idę młody, genialny, trzymam ręce w kieszeniach,
Stawiam kroki milowe, zamaszyste, jak świat.
Nie zatrzymam się nigdzie na rozstajach, na wiorstach,
Bo mnie niesie coś wiecznie, motorycznie i przed.
Mijam strachy na wróble w eleganckich windhorstach,
Wszystkim kłaniam się grzecznie i poprawiam im pled.
W parkocieniu krokietni — jakiś meeting panieński.
Dyskutują o sztuce, objawiając swój traf.
One jeszcze nie wiedzą, że gdy nastał Jasieński,
Bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Staff.
One jeszcze nie wiedzą, one jeszcze nie wierzą.
Poezyjność, futuryzm — niewiadoma i X.
Chodźmy biegać, panienki, niech się główki oświeżą —
Będzie lepiej smakować poobiedni jour-fixe.
Przeleciało gdzieś auto w białych kłębach benzyny,
Zafurkotał na wietrze trzepocący się szal.
Pojechała mi bajka poza góry doliny
nic jakoś mi nie żal, a powinno być żal...
Tak mi dobrze, tak mojo, aż rechoce się serce.
Same nogi mnie niosą gdzieś — i po co mi, gdzie?
Idę młody, genialny, niosę BUT W BUTONIERCE,
Tym co za mną nie zdążą echopowiem: — Adieu! —
Julian Tuwim: "Sprawozdanie z książki Jasieńskiego "But w butonierce""
Walansjenki, bombonierki,
Je vous aime, cordial medoc,
Fixe u extra ekstrazerki
Curacao de five o'clock.
Ach, panienki, excesserki,
Piedmont avec Ninon,
Demimondenki z butonierki,
Sleeping, auto creme, bon-bon!
Siewierjasień, pambambończik,
Siewie-rani serce dam!
Ach, genialny, ach butończyk,
Tangoprince par force pam bam!
W parkocieniu krokotessy
Zaigorzał do dessous,
Ach, excessy, ach majtessy,
Lecz maitressa - pas du tous!
Przekrakowił siewierezję
Wypoeził się jak z nut
I spambamił swą poezję
Coute que coute i but que but
W parodii autorstwa Juliana Tuwima dostrzegamy rytm anapestyczny - charakterystyczny dla Jasieńskiego; nagromadzenie barbaryzmów i neologizmów. Zabawa słowem jest tu celem samym w sobie - to świadomy zabieg stylizacji i dyskusja z tekstem.
Jeszcze jedną z form stylizacji jest k o n t y n u a c j a. - to ciągłe pozostawanie przy pewnym ukształtowanym w historii stylu; konsekwentne przestrzeganie ciągłości. Trudno o lepszy przykład niż twórczość religijna instytucjonalnie związana z Kościołem.
Stylizacja jako jeden z czynników w procesie rozwoju kultury jest elementem wieloznacznym i wielofunkcyjnym. Może stać się domeną konserwatyzmu, jak pisał Głowiński, nie dopuszczającego do kształtowania się nowych jezyków; może być także dynamicznym czynnikiem w formowaniu się tych języków.
Ta właśnie wieloznaczność i wielofunkcyjność stylizacji jako elementu procesu historycznego wydaje się jej najdonioślejszą właściwością.
- Zorka
|