| |||||||
| poprzednie - spis treści - następne | | |||||||
Strona - 20 - Slownik...
Słownik Muzyczny:W niektórych tekstach (zwłaszcza jazzowych), może i pojawia się terminologia stricte muzyczna, która będzie mało zrozumiała. Z tego właśnie powodu powstał ten oto słownik, który ma Wam ułatwić zrozumienie poszczególnych terminów.
A
L |
O
obbligato (wł.) - obowiązkowy. 1. w muzyce orkiestrowej oznacza głos instrumentalny, którego nie można opuścić (np. flauto obbligato), jako przeciwieństwo ad libitum. 2. w muzyce rozrywkowej z niezrozumiałych powodów ma znaczenie zupełnie przeciwne: oznacza możność pominięcia danego głosu instrumentalnego (tzw. obligat); oeuvre (fr.) - dzieło; oeuvres completes = dzieła wszystkie; ouevre posthume = dzieło wydane po śmierci kompozytora; oktawa jest to interwał między I i VIII stopniem. Oktawa czysta składa się z 12 półtonów, oktawa zmniejszona - 11 półtonów, oktawa zwiększona - 13 półtonów. oktet (z łac. octo = osiem) 1. zespół złożony z ośmiu wykonawców. 2. utwór zbudowany według reguł cyklu sonatowego, przeznaczony na osiem instrumentów opus (łac. dzieło; skr. op.; fr. oeuvre) - jest to oznaczenie utworu lub niewielkiego zbioru utworów, zwykle numerowany wg kolejności wydawania dzieł przez kompozytorów. Technika ta była powszechnie stosowana w XIX wieku, obecnie zanika. ordo (łac. porządek; l.mn. órdines) - powtarzające się lub zmienne grupy rytmiczne w utworach w rytmice modalnej. P
Partytura (wł. partitura) – do lat 70. XX wieku podstawowy sposób zapisu muzyki zespołowej instrumentalnej, lub instrumentalno-wokalnej. W partyturze notowane są za pomocą pisma muzycznego partie wszystkich instrumentów i głosów potrzebnych do wykonania utworu, określenia dynamiczne, agogiczne oznaczenie metrum itp. Pojęcie "partytura" odnosi się (inaczej niż np. angielskie score) wyłącznie do zapisu utworów przeznaczonych na wiele instrumentów. O zanotowanym utworze na jeden instrument mówi się po prostu "nuty". Głosy poszczególnych instrumentów notowane są jeden nad drugim, dzięki czemu przeglądając partyturę można wyobrazić sobie brzmienie instrumentów grających jednocześnie. pauza (łac. pausa, z gr. pausis = zaprzestanie, przerwa) 1. Jest to chwila logicznej przerwy w utworze, pauza generalna - jej długość nie jest ściśle określona. 2. Jest to znak graficzny określający długość trwania przerwy w wykonywaniu kolejno po sobie następujących dźwięków w utworze. piano (wł.) - jest to określenie dynamiczne; skrót p oznacza cicho, pp (piano pianissimo) - bardzo cicho. polimetria (z gr. polys = liczny, metron = miara) 1. zasada równoczesnego stosowania różnego podziału metrycznego w różnych głosach utworu; 2. termin ten używany jest również w znaczeniu metrum mieszanego, tj. w wypadku następstwa częstych zmian metrum w przebiegu utworu. portato (wł. przenoszony) - sposób artykulacji, pośredni między legatem i staccatem, oznacza wyraźne oddzielanie kolejnych dźwięków. Oznaczany jest poziomą kreską nad lub pod nutami. półton jest to najmniejsza odległość między dwoma dźwiękami w powszechnie stosowanym systemie dźwiękowym. Tworzą tą odległość dwa sąsiadujące klawisze fortepianu. Wyróżniamy półtony: a) diatoniczne, tworzą go dwa sąsiednie stopnie skali diatonicznej o odległości sekundy małej, np. e-f; b) chromatyczny, powstaje przez podwyższenie lub obniżenie tego samego dźwięku, np. f-fis. W systemie równomiernie temperowanym wysokość brzmienia półtonów diatonicznych i chromatycznych niczym się nie różni oprócz nazwy. Q
quasi (wł.) - jakby, w rodzaju, niemal, prawie; określenie używane w powiązaniu z innymi, np. allegro quazi presto = allegro, prawie presto. quieto (wł.) - spokojnie; określenie wykonawcze. quodlibet (łac. "co się podoba") - żartobliwe zmieszanie różnych tematów melodycznych w jednej formie muzycznej; stosowane między innymi w dawnych wielotekstowych motetach XV - XVII w. R
rapido (z wł.) - nagle, gwałtownie; określenie wykonawcze. rigoroso (wł.) lub con rigore - ściśle, dokładnie pod względem rytmu i tempa; określenie wykonawcze. rinforzando (wł.; skr. rf lub rfz) - wzmacniając; określenie nagłego wzmocnienia jednego dźwięku lub współbrzmienia; rodzaj nagłego i gwałtownego crescendo. ripieno (wł. pełny; l.m. ripieni) - oznaczało dawniej w partyturze pełny skład smyczków, np. w concerto grosso, w przeciwieństwie do senza ripieno (bez dopełnienia, tj. tylko pierwszy pult) lub solo (tylko jeden wykonawca); ripieni - tutti. ritenuto, ritarando (wł.; skr. rit.) - opóźniając, powstrzymując; określenie stopniowego zwalniania tempa utworu. S
seksta jest to interwał między I i VI stopniem. Seksta wielka składa się z 9 półtonów, seksta mała - 8 półtonów, seksta zmniejszona - 7 półtonów, seksta zwiększona - 10 półtonów. sekunda jest to interwał między I i II stopniem. Sekunda mała składa się z jednego półtonu, sekunda wielka - z 2 półtonów, sekunda zwiększona - z 3 półtonów, sekundę zmniejszoną tworzy się poprzez obniżenie lub podwyższenie dźwięku odległego od danego o I stopień podwójnym bemolem lub podwójnym krzyżykiem. septyma jest to interwał między I i VII stopnie. Septyma mała składa się z 10 półtonów, septyma wielka - 11 półtonów, septyma zwiększona - 12 półtonów, septyma zmniejszona - 9 półtonów. staccato (wł. oderwany, oddzielony) - jest to jeden z rodzajów artykulacji, polega na krótkim i ostrym wykonaniu kolejnych dźwięków poprzez skrócenie ich wartości rytmicznych. Oznacza się kropką nad lub pod nutami. stringendo (wł. ściskając) - coraz gwałtowniej, tj. oznacza nagłe przyspieszenie tempa. sul, sulla (wł.) - na; sul tasto lub sulla tastiera - oznacza pociąganie smyczkiem po strunach w pobliżu gryfu celem uzyskania łagodniejszej i bardziej miękkiej barwy; sul ponticello - przy podstawku - oznacza pociąganie smyczkiem w pobliżu podstawka celem uzyskania bardziej szorstkiej i ostrej barwy; sul G, sul E - oznaczenie w nutach instrumentów smyczkowych, np. skrzypiec, nakazujące wykonanie danej partii lub pojedynczego dźwięku na wskazanej strunie. T
tempo (wł. dosł.: czas) - jest to stopień szybkości wykonywania utworu. Określa się go za pomocą: a) oznaczeń słownych, np. largo (wolno), moderato (umiarkowanie); b) metronomu, np. =120; c) określeń porównawczych, np. tempo marsza (tempo di marcia). tercja - jest to interwał między I i III stopniem. Tercja mała zawiera trzy półtony, tercja wielka - 4 półtony, tercja zwiększona - 5 półtonów, tercja zmniejszona - 2 półtony. tonika (z gr. tonikos = dźwięczący, napinający, dźwiękowy) - 1. dźwięk centralny gamy diatonicznej; w gamie durowej lub molowej jest to I stopień (jeden z trzech głównych obok dominanty i subdominanty); od nazwy dźwięku tonicznego otrzymuje nazwę rozpoczynająca się od niego gama (np. gama a-moll - tonika a); tonika zwykle kończy melodię i nadaje jej charakter zamkniętej całości. 2. trójdźwięk zbudowany na I stopniu. transpozycja (z łac. średn. transpositio = przestawienie, przełożenie) - przeniesienie utworu do innej tonacji, tj. wszystkich jego dźwięków o pewien stały interwał na inną wysokość; w piśmie nutowym do tego celu używa się znaków podwyższeń i obniżeń jako znaków transpozycyjnych. transpozycyjne znaki - znaki podwyższeń i obniżeń (akcydencje) użyte w celu przeniesienia utworu do innej tonacji lub do notowania partii instrumentów transponujących. tusz (niem Tusch; z fr. touche) uroczysta krótka fanfara, wykonywana przez orkiestrę na instrumentach dętych i perkusyjnych. tutta, l.m. tutte (wł. cała, całe, wszystkie; tutto = cały) - tutta la forza - z całą siłą; określenie dynamiczno-wykonawcze; tutte le corde (wł. wszystkie struny) - zob. corda. tutti (wł., l.m. od tutto = wszystek, cały; zob. tutta) - 1. także ripieni albo concerto - zespół orkiestry w concerto grosso. 2. partia orkiestry wykonywana w czasie pauzowania solisty w koncertach i innych utworach przeznaczonych dla solisty i orkiestry. 3. udział wszystkich wykonawców w określonym dla danego utworu zespole orkiestrowym. W
wielogłosowość polifonia; oba terminy mają zasadniczo znaczenie synonimiczne, w praktyce jednak termin polifonia stosuje się na określenie techniki linearnej, kontrapunktycznej, podczas gdy wielogłosowość ma raczej znaczenie szersze (np. układ harmoniczny czterogłosowy); pierwotne formy wielogłosowości (dwugłosowości początkowo) polegały na paralelizmie głosów, heterofonii, zastosowaniu burdonu; w ciągu średniowiecza rozwija się następnie technika kontrapunktyczna i homofoniczna. współbrzmienie element konstrukcji muzycznej polegający na równoczesnym pojawieniu się co najmniej dwóch dźwięków; w najprostszej postaci pojawił się, rzecz jasna, równocześnie z powstaniem wielogłosowości; rozróżniamy współbrzmienia akordowe (harmoniczne) i nieakordowe (kontrapunktyczne), chociaż te drugie mogą mieć postać współbrzmień harmonicznych; unison należy traktować jako pewien rodzaj współbrzmienia, a nie jako interwał prymy czystej (lub w pewnych wypadkach oktawy). Z
zagłuszenie zjawisko niesłyszalności mniej głośnego z np. dwóch współbrzmiących dźwięków; zjawisko to polega na tym, że próg słyszalności podnosi się przy obecności dźwięku przeszkadzającego. zboczenia modulacyjne chwilowe przejście do innej, często sąsiedniej tonacji, nie utrwalone kadencją; zob. modulacja. zdanie muzyczne - cząstka budowy formalnej utworu składająca się w klasycznej postaci często z czterech taktów (tzw. czterotakt), tj. np. z dwóch fraz dwutaktowych, tworząca pewną logiczną całość wyrazowoą, zakończona nierzadko kadencją.
| ||||||
| | poprzednie - spis treści - następne | | |||||||
|
Grafika i teksty tutaj zawarte nie mogą być kopiowane i używane w wszelkiej
formie bez zgody ich autorów. Wszelkie prawa Zastrzeżone! Copyright: Layout & GFX: Urimourn (urimourn@vp.pl) | |||||||