

Do prawidłowego wyświetlania strony zalecamy przeglądarkę: Internet Explorer 5.0+
oraz min. rozdzielczość: 1024 x 768 punktów

Numer: #1
wrzesień 2005

W razie problemów z wyświetlaniem polskich znaków włącz: Widok - Kodowanie - Automatyczny wybór

|
[ Sieraków - Historia ]
Etymologia nazwy miasta związana jest z imieniem Sirak. Osoba o tym imieniu była prawdopodobnie założycielem Sierakowa. Miejscowość rozwinęła się z małej osady położonej na lewym brzegu Warty. Co ciekawe, wyraz Sirak jest pochodzenia starosłowiańskiego i służył jako określenie biedaka, ubogiego człowieka, czy wreszcie sieroty. Nazwa miasta pojawiała się na przestrzeni dziejów w następujących formach:
- 1388 r. - Syrakowo
- 1392 r. - Sirakowo
- 1397 r. - Siracowo
- 1416 r. - Syrakow
- 1557 r. - Sierakowo
- 1560 r. - Szyrakow
Dzisiejsze brzmienie ukształtowało się w okresie, gdy miastem władali Rokossowscy i Opalińscy (XVIw).
Na podstawie badań archeologicznych prowadzonych na terenie gminy określono, że najstarsze ślady osadnictwa pochodzą ze starszej epoki kamienia - paleolitu (ok. 10 000 lat p.n.e.). Świadczą o tym pojedyncze znaleziska narzędzi krzemiennych. W latach 4500-1800 p.n.e., czyli w młodszej epoce kamienia (neolicie) osadnictwo na tym obszarze stabilizuje się, by w następnych epokach (tj. epoce brązu i wczesnej epoce żelaza) przeżyć bujny rozwój. Ówcześni ludzie zasiedlali dolinę Warty oraz okolice jezior i innych zbiorników wodnych. Z tego okresu pochodzą liczne cmentarzyska popielnicowe zlokalizowane m.in w Grobi, Jabłonowie, Kłosowicach, Lutomku czy Sierakowie. Cmentarzyska kurhanowe z Lutomka są dowodem wpływów rzymskich w pierwszych wiekach naszej ery. W okresie średniowiecza dość intensywnie rozwija się osadnictwo i kształtuje obecny układ przestrzenny miejscowości.
Najstarszym zapisem, potwierdzającym istnienie Sierakowa, jest zbiór dokumentów zawartych w Kodeksie Dyplomatycznym Wielkopolski. Poza tym z podrobionego dokumentu niemieckiego z 19 listopada 1251 roku, który określał granice Nowej Marchji, dowiadujemy się o istnieniu traktu sierakowskiego. Był to szlak handlowy jaki wiódł z Poznania przez Sieraków do Drezdenka. Określenie dokładnej daty uzyskania praw miejskich jest stosunkowo trudne. niemniej jednak wiadomo, że Sieraków stał się miastem pod koniec XIV wieku - za panowania Kazimierza Wielkiego. 24 czerwca 1416 roku w Kościanie, Władysław Jagiełło odnowił dokumenty i przywileje związane z prawami miejskimi: lokacja na prawie magdeburskim oraz szerokie przywileje sądowe i celne. Ówczesnym właścicielem miasta był Dobrogost Nałęcz Sierakowski, "szlachetny i miłosierny pan, troskliwy opiekun miasta i jego mieszkańców".
Prawdopodobnie pierwszymi właścicielami ziem sierakowskich i samego miasta byli Nałęczowie (m.in wspomniany już Dobrogost Nałęcz i jego brat Bieniak). Dobrogost umarł w 1435 roku. Miasto otrzymali jego synowie: Jan, Wincenty i Jakób (pisownia oryginalna). W 1450 Łukasz Górka, herbu Łodzia, wojewoda poznański i generalny starosta Wielkopolski nabył Sieraków wraz z okolicznymi ziemiami. Od tego momentu, na przeszło 100 lat, Sieraków stał się własnością starego rodu szlacheckiego Gorków, wywodzącego się z Miejskiej Górki na pograniczu Śląska. Po śmierci Łukasza Górki (1447r.) Sieraków objął Uriel Górka, biskup poznański, syn Łukasza. 24 maja 1513 roku, król Zygmunt Stary podczas swojej wizyty w Poznaniu potwierdził przywilej założenia miasta. Właścicielem był wówczas Łukasz Górka, synowiec Uriela. Z tego okresu pochodzi jedyny, zachowany statut cechu kowalskiego, jaki Łukasz Górka zatwierdził 4 maja 1560 roku.
W rękach Górków Sieraków pozostaje do 1571 roku. Wtedy to sprzedano go Jakóbowi Rokossowskiemu, staroście z Ostrzeszowa. Rodzina Rokossowskich była właścicielami miasta zaledwie 20 lat, gdyż w 1591 roku Jan Rokossowski sprzedał dobra sierakowskie "za sumę 60 000 Florenów" Janowi Opalińskiemu, kasztelanowi rogozińskiemu.
Opalińscy to można i znakomita familia. Rodzina ta nazwisko zaczerpnęła od miasta Opalenica, którego założycielem był Andrzej z Bnina, biskup poznański. Piotr z Bnina, brat Andrzeja, jako pierwszy zaczął nazywać siebie Opalińskim. Potomkowie Piotra rozdzielili się w późniejszym okresie na dwie gałęzie: opalenicką i sierakowską. Pierwszym z linii sierakowskiej był oczywiście wspomniany już Jan Opaliński. Po śmierci Jana miasto i okoliczne dobra przechodzą w ręce jego syna Piotra (ur. 1587r). Ten wsławił się jako dzielny i nieustraszony wojownik. Brał udział m.in w wyprawie Władysława IV na Moskwę i wojnie wołoskiej. W 1618r. Piotr Opaliński został mianowany przez króla Zygmunta III kasztelanem, a cztery lata później - wojewodą poznańskim.
Początek XVII wieku to ożywiony handel z krajami Europy Zachodniej. Miasto czerpie korzyści z tej wymiany i znacznie się rozwija. W roku 1619 rozpoczęto budowę Kościoła pod wezwaniem Niepokalanie Poczętej Najświętszej Marii Panny. Obok świątyni powstał klasztor, do którego sprowadzeni zostali OO. Bernardyni. Przedwczesna śmierć Piotra (w wieku 37 lat) spowodowała, że dokończenie budowy kościoła spadło na barki jego żony Zofii ze Stembergu Kostkówny. Kolejnymi właścicielami Sierakowa stają się synowie Piotra i Zofii: Krzysztof i Łukasz. Niebawem wyłącznym posiadaczem miasta został Krzysztof Opaliński, żonaty z Teresą z Czarnkowa. Wkrótce zyskał on wielki szacunek króla Władysława IV, który mianował Opalińskiego wojewodą poznańskim. Na krótki okres Krzysztof przeniósł się na dwór królewski. Jednak, uważając się za niedocenianego, wrócił do Sierakowa. W 1650 roku wydał napisane w Sierakowie "satyry albo Przestrogi dla naprawy rządu i obyczajów w Polsce należące, na pięć ksiąg rozdzielone". W tym samym roku otworzył (na krótki okres) gimnazjum będące filią Akademii Krakowskiej. Najazd szwedzki w 1655 roku spowodował zamknięcie szkoły, a sam Krzysztof okrył się niesławą, oddając Wielkopolskę bez walki pod "protektorat" Szwedów. Dręczony wyrzutami sumienia, umarł 9 stycznia 1656 roku. Nie należy jednak zapominać, iż Krzysztof Opaliński znacznie przyczynił się do rozwoju miasta.
Dobra sierakowskie przechodzą na rzecz jego syna Jana Karola. Zaistniały wcześniej konflikt pomiędzy dworem królewskim a Opalińskimi został zażegnany, czego najlepszym dowodem była wizyta króla Jana Kazimierza z żoną Marią Ludwiką w Sierakowie, 7 czerwca 1658 roku. Jan Karol Opaliński umarł w 1695 roku, nie pozostawiając męskich spadkobierców, gdyż syn jego Krzysztof żył tylko cztery lata. Sieraków staje się wianem Katarzyny Opalińskiej, córki Jana Karola. W 1698 roku zostaje ona żoną Stanisława Leszczyńskiego, wojewody poznańskiego i późniejszego króla Polski.
Początek XVIII wieku jest jednak nieszczęśliwy dla miasta i jego mieszkańców. Liczne wojny i intrygi powodują, że na Sieraków nakładane są kontrybucje, a przechodzące wojska rekwirują żywność. Nadomiar złego w 1710 roku wybucha zaraza, powodując wyludnienie miasta. Perypetie wojenne zmuszają Stanisława Leszczyńskiego wraz z żoną Katarzyną z Bnina Opalińską do opuszczenia Polski. Uciekają do Francji razem z córką Marią. Wkrótce Maria zostaje królową francuską, wychodząc za Ludwika XV.
Katarzyna Opalińska przekazuje córce dobra sierakowskie w 1747 roku. Maria jest nazywana we Francji "dobrą królową", niemniej jednak ze względu na wystawność dworu Ludwika XV musi sprzedać Sieraków wraz z okolicznymi wsiami i folwarkami. To ostatnia z rodu Opalińskich właścicielka dóbr sierakowskich. Czas, gdy miastem władali Opalińscy był okresem znacznego rozkwitu miasta i wzrostu jego znaczenia. "Za sumę Miliona złotych Polskich" Sieraków kupił Henryk Hrabia z Ocieszyna Bruhl, minister króla Augusta III. Fakt ten ma miejsce 23 maja 1749 roku.
Okres, gdy właścicielem miasta był Bruhl nie należy do najszczęśliwszych. Hrabia prowadził bujne życie i sprawom Sierakowa nie poświęcał czasu. Administrację oddał w ręce majora Józefa Jerowskiego. W tym czasie napływają do Sierakowa (po wojnach szwedzkich) dysydenci, zawiązując w 1750 roku gminę ewangelicką. Po śmierci Bruhla w 1763 roku Sieraków staje się własnością niemieckiego barona Piotra Mikołaja Neugartena von Gartenberga, który przyjmuje spolszczone nazwisko Sadogórski. Podobnie jak poprzednik, Sadogórski bywa w Sierakowie bardzo rzadko, powierzając zarząd nad dobrami komisarzowi Karwackiemu. Jest to okres licznych walk, w związku z czym przez miasto przechodzą zarówno Moskale, Prusacy jak i wojska konfederatów barskich. W marcu 1770 roku, przez nieostrożność Moskali wybucha pożar, trawiąc 120 domów. Mieszkańcy Sierakowa podejmują prace zmierzające do odbudowy miasta. I tak w drugiej połowie XVIII wieku miasto liczy 1206 mieszkańców (w tym 252 Żydów) oraz 139 domów mieszkalnych o konstrukcji przeważnie drewnianej. Sadogórek przekazuje dobra sierakowskie w 1781 roku swojemu zięciowi Fritschowi, który około 1785 roku sprzedaje je Łukaszowi z Bnina Bnińskiemu.
Łukasz z Bnina Bniński herbu Łodzia należał do jednej z najwybitniejszych wielkopolskich rodzin. Miał on również wspólne pochodzenie z wygasłym już rodem Opalińskich. Początkowo podjął on działania mające przywrócić dawną świetność Sierakowa, później jednak zajęty sprawami publicznymi oddał miasto pod zarząd swojej żony Józefy Bnińskiej. Drugi rozbiór Polski (1793r.) powoduje, że ziemia sierakowska dostaje się pod panowanie pruskie. Nazwa miasta zostaje zmieniona w 1799 roku na Zircke, a językiem urzędowym staje się niemiecki. Dodatkowo na obszar ten sprowadzeni zostają osadnicy niemieccy. Następuje długi okres niewoli przerywany zrywami niepodległościowymi (związanymi m.in z wyprawą Napoleona na Moskwę czy "Wiosną Ludów").
Łukasz Bniński sprzedaje Sieraków po 1801 roku swojemu bratu Ignacemu z Bnina Bnińskiemu, po którym dobra sierakowskie dziedziczy jego syn Aleksander Stanisław Rufin Bniński. W tym czasie miasto trawią liczne pożary (największy z nich wybucha w 1817 roku niszcząc prawie cały Sieraków). 5 października 1818 Aleksander Bniński sprzedaje dobra sierakowskie Fryderykowi Henrykowi Ernestowi von Kottwitz'owi, aby odkupić je 15 lipca 1827 roku. Niemniej jednak już 28 lipca (tego samego roku) sprzedaje Sieraków Generaldirektion Allgemeinen Wittwen - Verpflegungs - Anstalt w Berlinie. W lipcu 1829 roku, w dawnych budynkach wojskowych, założone zostaje Poznańskie Stado Ogierów. Stado liczyło w momencie otwarcia 20 ogierów sprowadzanych z Traken (ówczesne Prusy Wschodnie). Już w 1836 roku stado liczyło 120 ogierów różnych ras! W 1832 roku w mieście wybucha epidemia cholery, powodując śmierć 40osób. Ponownie pojawia się w 1848 i 1873 roku, zbierając żniwo kolejnych 30 osób.
Liczba ludności, spadłszy w 1817 roku z powodu ogromnego pożaru do 824 osób, zwiększa się w 1831r. do 1826 mieszkańców; w 1841r. do 2050; w 1851r. do 2340, by w 1895 roku osiągnąć poziom 2952 osób. Sieraków zamieszkiwali wówczas, oprócz Polaków, również Niemcy i Żydzi. Szkolnictwo rozwija się w tym czasie w oparciu o stosunki narodowościowo-wyznaniowe. I tak w 1832 roku istnieją w Sierakowie szkoły: katolicka i ewangelicka, a także żydowska. Szkoła katolicka w 1846 roku jest jednostką dwuklasową, natomiast w 1923 roku - już siedmioklasową szkołą powszechną. Pierwsza połowa XIX wieku pod względem gospodarczym jest wręcz tragiczna. Przyczyną są oczywiście, wspomniane już liczne pożary i epidemie. Echem odbija się również sytuacja polityczna, jaka miała wówczas miejsce. Druga połowa XIX wieku przynosi, dzięki uporowi mieszkańców, poprawę tej trudnej sytuacji. W Sierakowie i okolicach istnieją wówczas: dwie cegielnie, dwie gorzelnie, dwie kopalnie węgla brunatnego, dwie fabryki cygar, browar, huta szkła i garbarnia. Pierwsza wojna światowa powoduje zmianę sytuacji politycznej i budzi w Polakach nadzieję na wolne państwo. Polska odzyskuje niepodległość 11 listopada 1918 roku. Mieszkańcy Ziemi Sierakowskiej podejmują również walkę z dotychczasowymi zaborcami. 8 stycznia 1918 roku rozpoczyna się w Sierakowie powstanie. Wkrótce dochodzi do walk pod Kolnem, Zatomiem i Kamionną. Ludność miasta (w większości pochodzenia polskiego) wynosiła wówczas 3016 mieszkańców (1931 rok). Sieraków zostaje związany mostem żelazo-betonowym z Piaskami, które są już jego przedmieściem. Stosunkowo dobrze funkcjonujący dotychczas przemysł przechodzi stagnację. Zalane zostają kopalnie węgla brunatnego. Miasto dysponuję jednak własną elektrownią, która powstała na miejscu dawnej gazowni. W tym okresie, ze względu na swe niewątpliwe uroki przyrodnicze, Sieraków zaczyna rozwijać się jako miejscowość letniskowa i turystyczna, stanowiąc cel licznych wycieczek.
W okresie II wojny światowej miasto uchroniło się przed zniszczeniami. Po jej zakończeniu Sieraków, niewielkie miasteczko nad Wartą, zaczyna rozwijać się jako ośrodek turystyczny.
Geografia
Krajobraz okolic Sierakowa ukształtowany został przez działalność lodowców. Akumulacyjny wpływ lądolodu z jednej strony i erozyjność wód glacjalnych z drugiej spowodowały powstanie bardzo interesującej mozaiki terenu. Najwyższe wzniesienie wynosi 105.2 m n.p.m. (okolice Lutomka), natomiast najniżej położonym miejscem na obszarze gminy Sieraków jest dno doliny Warty w okolicach Chorzępowa - 32.7m n.p.m. Różnica wysokości wynosi więc ponad 70m, a jeśli porównamy te wartości z dnem najgłębszego jeziora (Jezioro Śremskie) to otrzymamy deniwelacje na poziomie 110m. Dno Jeziora Śremskiego znajduje się około 3m poniżej poziomu morza, mamy więc do czynienia ze zjawiskiem kryptodepresji. Pod względem budowy geologicznej gmina Sieraków położona jest na obszarze monokliny przedsudeckiej.
Klimat
Decydujący wpływ na kształtowanie się klimatu Ziemi Sierakowskiej mają masy powietrza napływające znad Atlantyku, Morza Śródziemnego oraz częściowo Bałtyku. Jest to region słabnącej przewagi wpływów oceanicznych i morskich. Amplitudy temperatur są mniejsze od średnich dla innych obszarów Polski. Zima jest krótka i łagodna. Wiosna i lato bywają wczesne oraz długie. Suma rocznych opadów wynosi około 550 - 600mm. Okres wegetacyjny jest stosunkowo długi (220 dni). Zdecydowana większość wiatrów to wiatry zachodnie. Średnia temperatura stycznia to -3.2°C, a lipca +17.2°C.
Wody
Sieraków znajduje się na obszarze Pojezierza Międzychodzko-Sierakowskiego, będącego częścią Pojezierza Wielkopolskiego. Przez obszar ten przepływa równoleżnikowo Warta, dzieląc gminę na dwie, prawie równe części. Orientację południkową ma natomiast większość jezior tu występujących. Największymi z nich są: Lutomskie powierzchnia 172,7 ha Kłosowskie powierzchnia 137,8 ha Śremskie powierzchnia 117,6 ha Barlin powierzchnia 103,2 ha Jaroszewskie powierzchnia 92,2 ha Najgłębsze jest Jezioro Śremskie (45m) oraz Jaroszewskie (35.7m). Większość jezior jest jednak stosunkowo płytka - do 10m.
Flora
Tadeusz Tampler zalicza tę część Polski do Wielkopolsko-Pomorskiej krainy przyrodniczo-leśnej. Obszary leśne zajmują blisko 60% ogółu powierzchni (średnia dla Polski około 29%). Działalność ludzi wpłynęła jednak niekorzystnie na roślinność okolic Sierakowa. Wielogatunkowe lasy liściaste i mieszane zastępowane były lasami sosnowymi w efekcie czego północna część gminy w 95% powierzchni leśnych porośnięta jest sosnami. Jedyne powierzchnie leśne o cechach lasu naturalnego zachowały się nad Jeziorem Lutomskim (rezerwat "Buki", Grobia, drzewostany bukowe). Południowa część gminy jest zdecydowanie mniej zalesiona, lecz charakteryzuje się bardziej urozmaiconym drzewostanem. Występuje tutaj: dąb, buk, grab, klon, wiąz, lipa, świerk i inne.
Fauna
Występujące na obszarze gminy Sieraków gatunki zwierząt są typowe dla nizinnych obszarów kraju. W lasach żyją: jelenie, daniele, sarny, dziki i wilki. Spotkać tu można zające oraz chronione: wiewiórki, jeże zachodnioeuropejskie, ryjówki aksamitne, popielice, krety i nietoperze. Grupę drapieżników reprezentują: lisy, borsuki i kuny. Akweny zasiedlone zostały przez bobry i wydry. Bogaty świat ptaków reprezentują bażanty i kuropatwy, a także zagrożone w skali europejskiej: orzeł bielik, rybołów, kania czarna i ruda, puchacz, jastrząb gołębiarz, pszczołojad, czapla siwa, bocian czarny, bocian biały, gęś gęgawa, bąk, błotniak stawowy, rybitwa czarna, dzięcioł czarny i remiz.
Sierakowski Park Krajobrazowy
12 sierpnia 1991 roku utworzono na obszarze Pojezierza Międzychodzko-Sierakowskiego park krajobrazowy. SPK zajmuje obszar o powierzchni 30413 ha, w tym lasy stanowią 33%, a wody powierzchniowe 7,4%. Park charakteryzuje się zróżnicowaną rzeźbą terenu, wyróżniającą ten region spośród innych. Największym bogactwem parku są liczne zbiorniki wodne. Na tym niewielkim terenie znajdują się 64 jeziora liczące powyżej 1 ha. Cały obszar jest w dorzeczu, przepływającej równoleżnikowo Warty. Na terenie parku znajdują się cztery rezerwaty przyrody:
- Buki nad Jeziorem Lutomskim (jest to rezerwat przyrody najbliższy położonym nad Jeziorem Jaroszewskim ośrodkom wczasowym. Utworzony został w 1958 roku dla ochrony lasu bukowego - o cechach zespołu naturalnego. Zajmuje powierzchnię 55,17 ha i rozciąga się na długość 3,5 km wzdłuż zachodniego brzegu Jeziora Lutomskiego. Wyróżnia się on specyficznym, pagórkowatym ukształtowaniem terenu oraz bogactwem flory i fauny. Przez ten poprzecinany jarami erozyjnymi teren przebiega szlak turystyczny).
- Czaple Wyspy na Jeziorze Kłosowskim (obejmuje dwie wyspy o łącznej powierzchni 7,14 ha oraz przybrzeżny pas jeziora o szerokości 30 metrów. Powstał w 1957 roku w celu ochrony miejsc lęgowych rzadkich gatunków ptaków. Występują tam takie gatunki ptaków jak: czapla siwa, bocian czarny, rybołów, kania czarna, sokół wędrowny czy kormoran. Jest to rezerwat ścisły - nie jest udostępniony turystom.
- Cegliniec (utworzony w 1960 roku służy ochronie lasu sosnowego liczącego 150 lat. Spotkać tam można także liczne dęby, topole, osiki, a także rzadsze rośliny tj. berberys, tarninę i jałowiec. Występują tu dziki, sarny, jelenie i od niedawna bobry. Cegliniec zajmuje powierzchnię 4,31 ha i położony jest na wschodnim brzegu Jeziora Mnich. Rezerwat ten, podobnie jak Buki, jest udostępniany do zwiedzania turystom.
- Mszar nad Jeziorem Mnich (powstały w 1967 roku rezerwat ma na celu ochronę zbiorowiska roślinności bagiennej oraz torfowiska przejściowego utworzonego na jeziorze o charakterze częściowo dystroficznym. Obejmuje obszar 5,8 ha. Występuje tu 178 gatunków roślin naczyniowych, w tym 20 gatunków turzyc i około 30 gatunków mchów. Rośnie tu między innymi owadożerna rosiczka okrągłolistna i długolistna.
Sieraków Wielkopolski jest obecnie miastem liczącym około 6500 mieszkańców. Leży nad rzeką Wartą w odległości 70km od Poznania. Jest siedzibą władz samorządu gminnego.
Interesujące miejsca
GÓRA GŁAZÓW - to punkt widokowy ukazujący Puszczę Notecką, dolinę Warty i piękno polodowcowego krajobrazu. Zlokalizowany jest on w miejscowości Grobia na szczycie liczącego 104 m n.p.m. wzgórza morenowego. Centralny punkt pagórka zajmuje granitowy głaz o obwodzie 9 metrów.
DĄB W MARIANOWIE - rosnący na skraju Puszczy Noteckiej dąb o obwodzie 780cm jest największym drzewem puszczy - pomnikiem przyrody. Wiek drzewa nie został określony. Obok dębu znajduje się budynek dawnej łuszczarni, w której pozyskiwano nasiona szyszek sosnowych.
DIABELSKI MŁYN - niedaleko szlaku turystycznego, łączącego Sieraków z Lutomiem, znajduje się olbrzymi głaz narzutowy o obwodzie 11 metrów.
JARY KOŁO CHALINA - atrakcyjna przyrodniczo ścieżka dydaktyczna powstała w pobliżu utworzonego w Chalinie Centrum Edukacji Ekologicznej. Przebiega wśród najbardziej urokliwych zakątków Sierakowskiego Parku Krajobrazowego.
DWÓR W CHALINIE - Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego użytkuje ten XIX-wieczny dworek jako siedzibę Ośrodka Edukacji Przyrodniczej. Na miejscu obejrzeć można ekspozycję dotyczącą Sierakowskiego Parku Krajobrazowego. Jest to także punkt wyjścia do chalińskich jarów.
BASEN - Jeśli pogoda nie sprzyja kąpieli w otwartych zbiornikach wodnych pojezierza, można skorzystać z krytej pływalni ze zjeżdżalnią. Znajduje się ona na terenie ośrodka TKKF. Obok jest parking. Ceny biletów są (ponoć) atrakcyjne.
KRĘGIELNIA - znajduje się na terenie ośrodka wczasowego PKP.
+ Autor: Artykuł pochodzi z oficjalnej strony miasta Sieraków (przesłał Publo - kontakt)
|
| |