Do prawidłowego
wyświetlania strony
zalecamy przeglądarkę:
Internet Explorer 5.0+
oraz min. rozdzielczość:
1024 x 768 punktów



Numer:
#1
wrzesień 2005


W razie problemów
z wyświetlaniem polskich
znaków włącz:
Widok - Kodowanie
- Automatyczny wybór


[ Kraków - stolica polskiej kultury ]


Kraków. Miasto królewskie. Stolica polskiej kultury. Jedną z największych zalet jest jego urok. Nikt nie może pozostać obojętnym wobec niego. Na każdym kroku widać piękno architektury i ducha kultury narodowej. Nadal wielu artystów i literatów w pięknie tego miasta znajduje inspirację do dalszego tworzenia. Kraków jest, był i będzie stolicą kultury polskiej. Zakłada się dwie wersje powstania nazwy Kraków. Pierwsza mówi o imieniu księcia Kraka, uznawanego w Polsce za Słowianina. Druga zaś przypuszcza, że nazwa ta pochodzi od Celtów, zaludniających te okolice.
Dawno temu istniał prastary gród Wiślan, lecz został on opanowany w IX wieku przez Państwo Wielkomorawskie. W 1000 roku Kraków stał się siedzibą biskupstwa, a gdy w 1038 roku spalono Gniezno, książe Kazimierz Odnowiciel przeniósł tutaj stolicę państwa. Równe sto lat później przez Bolesława Krzywoustego miastu została powierzona rola stolicy dzielnicy senioralnej. W tym samym czasie w okolicach rozwijały się osady przyklasztorne. Kazimierz Odnowiciel w 1044 roku założył w Tyńcu opactwo benedyktyńskie, które istnieje do dziś. W 1162 roku Jaksa Gryfita ufundował klasztor Norbertanek, a w 1225 roku biskup Iwo Odrowąż osadził w podkrakowskiej Mogile cystersów.
W czasie najazdu Tatarów w 1241 roku Kraków i jego okolice zostały doszczętnie zniszczone. 16 lat później nastąpiła jego powtórna lokalizacja i budowa obwarowań, które chroniły mieszkańców podczas kolejnych najazdów Tatarów. Na przełomie XIII i XIV wieku gród otrzymał kamienno-ceglane mury obronne.
Władzę nad Krakowem przejął w 1291 roku król czeski Wacław II, który w 1300 roku koronował się na władcę Polski. Po wypędzeniu Czechów koronowany został król Władysław Łokietek, inaugurując początek koronacji królów polskich w katedrze wawelskiej. W dziejach Krakowa zapisał się także jego syn, Kazimierz Wielki, zakładając dwie nowe, odrębne miejscowości. Był to Nowy Kraków (obecnie dzielnica Kazimierz) oraz Florencja (dzisiejszy Kleparz), zaś w 1364 roku został założona Akademia Krakowska, ufundowana przez Kazimierza Wielkiego, która wsparta potem przez królową Jadwigę została przemianowana na Uniwersytet Jagielloński. Studiował tu m.in. Mikołaj Kopernik.
Niestety w roku 1596 nastąpiła dla Krakowa chwila przykra: stolica Polski została przeniesiona do Warszawy przez króla Zygmunta III Wazę po pożarze Wawelu. Jednak Kraków, nawet zniszczony po najeździe Szwedów w 1655 roku, pozostał stolicą województwa. Wyruszył stąd Tadeusz Kościuszko, aby wkrótce odnieść zwycięstwo pod Racławicami. Insurekcja nie została jednak uchroniona, a trzeci rozbiór Polski i tak nastąpił. W latach 1795-1809 Kraków znajdował się pod zaborami austriackimi, od 1807-1815 należał do Księstwa Warszawskiego, a w okresie 1815-1846 był stolicą bardzo małej Rzeczpospolitej Krakowskiej. Od roku 1846, aż do odzyskania przez Polskę niepodległości Kraków powtórnie znalazł się pod zaborami austriackimi.
W latach okupacji hitlerowskiej (1939-1945) miastu wyznaczono rolę stolicy Generalnej Guberni. W roku 1949 pozbawiony większych zniszczeń wojennych Kraków stał się centrum intelektualnym Polski.
Obecnie Kraków jest trzecim, co do liczby mieszkańców miastem w Polsce (740 tys.). Jest także największym ośrodkiem gospodarczym Małopolski. Wśród wielu przedsiębiorstw aglomeracji krakowskiej najdłuższą tradycję ma Kopalnia Soli w Wieliczce. Ta przykopalniana osada prawa miejskie dostała w 1290 roku. Przez pewien czas była jednym z głównych miast Małopolski. Jednak ograniczenie opłacalności wydobycia, wyludnienie spowodowane wojnami, pożarami i zarazami spowodowały regres w rozwoju miasta, jednak kopalnia nie zaprzestała działalności. Obecnie Wieliczka liczy 18 tys. mieszkańców i jest typowym miastem satelitarnym Krakowa.

Barbakan

Nazwa tej budowli ochronnej pochodzi z języka arabskiego, a oznacza rodzaj kolistych falsyfikacji. Nazwy "Barbakan" używa się od II połowy XIX wieku. Dawniej nazywano ten obiekt Bramą Floriańską.. Miał znaczenie zarówno obronne jak i reprezentacyjne. Barbakan (Rondel) jest jedyną tak dużą i dobrze zachowaną budowlą obronną tego typu w Polsce. W Carcassonne (Francja) znajduję się podobna, która jest jednak zrekonstruowana, podczas gdy Barbakan stoi w niezmienionej postaci już od ponad 500 lat. Zbudowany został za czasów Jana Olbrachta, w stylu gotyckim, w latach 1498-1499. Pierwszy odpierał ataki nieprzyjaciela, ponieważ jest najbardziej wysunięty poza mury miasta. Grube na trzy metry mury strzegły Krakowa, jednak gdyby udało się wrogowi przedostać dalej, unikając przy okazji miotanych z góry kamieni, lejącego się strugami wrzątku i gorącej smoły, musiałby jeszcze zniszczyć fosę i siedem żelaznych bram z opadającymi kratami. Na początku XIX wieku z rozkazu cesarza Austrii Franciszka II większość średniowiecznych budowli Krakowa zostało rozebrano. Jednak Feliks Radwański przekonał tych, którzy Barbakan chcieli zniszczyć, aby tego jednak nie robili, bo może to grozić miastu niebezpieczeństwem. I tak Barbakan wraz z Bramą Floriańską stoi do dziś nienaruszony.

Katedra na Wawelu

Jej dzieje są nierozerwalnie związane z losami naszego narodu. Począwszy od Władysława Łokietka, koronowano tu wszystkich królów polskich. W miejscu przecięcia nawy głównej z transeptem, pośrodku świątyni, znajdują się chorągwie złożone przez Władysława Jagiełło zdobyte w bitwie pod Grunwaldem z Krzyżakami oraz zdobyta przez Jana III Sobieskiego chorągiew spod Wiednia. W wawelskiej katedrze pochowano niemal wszystkich polskich władców od czasów Władysława Łokietka. Złożono tu także księcia Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszkę, a w XX wieku prochy Józefa Piłsudskiego Piłsudskiego Władysława Sikorskiego. Jest także oddzielne pomieszczenie dla wieszczów polskich: Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego oraz Cypriana Kamila Norwida.

Kazimierz

Zwano go niegdyś Jerozolimą Europy. Był centrum intelektualnym polskich Żydów. Najważniejszą część tej dzielnicy Krakowa (wtedy miasta) stanowiła ulica Szeroka. Tutaj też znajduje się tzw. Stara Synagoga - najstarszy zabytek żydowskiej architektury sakralnej w Polsce. Czynna do dziś synagogą jest synagoga Remuh, położona nieopodal. Jest zdobiona licznymi przedmiotami kultu, które nadają temu miejscu specyficzny charakter. Nazwa pochodzi od imienia rabina Mojżesza Isserlesa, zwanego Rabbi Mores-Remuh. Do jego grobowca zjeżdżają się Żydzi z całego świata.

Kościół Mariacki

Jest drugim co do ważności, zaraz po wawelskiej katedrze, kościołem w Krakowie. Znajduje się w nim znany Ołtarz Wita Stwosza. To właśnie z jego wieży rozlegają się znane dźwięki granego hejnału. Został wybudowany dla krakowskich mieszczan i patrycjatu. Dwie jego wieże wznoszą się na 69 i 81 metrów. Główne wejście do kościoła znajduje się od strony rynku. W środku znajduje się dość mroczne, gotyckie wnętrze. Jest w nim wiele wspaniałych barokowych ołtarzy. Warto powiedzieć coś więcej o Ołtarzu Wita Stwosza. Prace nad jego ukończeniem trwały 12 lat.. Jego wymiary to 13x11m. Wit Stwosz umieścił na skrzydłach ołtarza 6 scen z życia świętej rodziny: Zwiastowanie, Boże Narodzenie, Pokłon Trzech Króli, Zmartwychwstanie, Zesłanie Ducha Świętego i Wniebowstąpienie. W okresie II wojny światowej ołtarz został zdemontowany przez Niemców i wywieziony do Norymbergii, skąd w 1946 roku został sprowadzony z powrotem do Krakowa. Po niezbędnej renowacji stanowi wielką atrakcję miasta.

Sukiennice

Stoją pośrodku Rynku. Są to dawne kramy handlowe, które założył kiedyś Bolesław Wstydliwy. Murowany budynek został postawiony przez Kazimierza Wielkiego około roku 1358. Ten gotycki gmach spłonął jednak 200 lat później. W połowie XVI w. próbowano go odbudowywać. I tak oto główna hala otrzymała kolebkowe sklepienie, a na piętrze od północy i południa dobudowano loggie. Jednak iście gruntowna przebudowa miała miejsce prawie 150 lat temu. Prace nadzorował Tomasz Pryliński. Kramy i budy przylegające o Sukiennic zostały zburzone, umieszczono także na kapitelach kolumn rzeźbione głowy.

Zamek królewski na Wawelu

Za czasów Kazimierza Odnowiciela w latach 1034-1058 Wawel był główną stolicą państwa. Zasadnicza część zamku królewskiego została zbudowana za panowania Zygmunta I z dynastii Jagiellonów w początkach XVI wieku, jednak wcześniej istniała tu już rezydencja władcy. Insygnia koronacyjne, wszelkie drogocenne przedmioty i najwyższej rangi dokumenty państwowe były przechowywane właśnie na Wawelu. Niestety, insygnia królewskie, służące po raz ostatni przy koronacji Stanisława Augusta Poniatowskiego zostały zrabowane przez Prusaków, a później przetopione.


+ Autor: gloggy - kontakt



Wszelkie prawa zastrzeżone! Kopiowanie, powielanie, tłumaczenie tekstów bez zgody autorów jest zabronione!
Layout & GFX: Urimourn - urimourn@vp.pl