Rozważania strategów brytyjskich ogłoszone w drugiej dekadzie XX w. (m.in. Liddela Harta, Fullera, Hobarta) na temat charakteru rozwoju strategii wojennej miały ogromny wpływ na powstanie w armii niemieckiej oddziałów pancernych, tzw. Panzer, oraz rozpoczęcie bardzo kosztownych prac nad nowymi rodzajami broni pancernej.
Pierwsze zamówienia na czołgi, inspirowane nowymi teoriami taktyki wojennej, złożono w 1925. W celu obejścia ograniczeń Traktatu Wersalskiego maszyny te nazywano "ciągnikami". Tak więc ,,lekkie ciągniki" ważyły 10 ton, uzbrojone były w działko kalibru 37 mm i wyglądem przypominały brytyjski czołg Vickers. "Ciężkie czołgi" osiągały wagę 20 ton, posiadały dwie wieże: przednią z działem kalibru 75 mm i tylną uzbrojoną w karabin maszynowy. Prawie dziesięć prototypów wykonanych przez różne firmy poddano tajnym próbom w rosyjsko-niemieckiej szkole pancernej w Kazaniu. Modele te pozostały jednak w prototypach, które posłużyły do zdobycia informacji i doświadczenia niezbędnego przy budowie maszyn nazwanych Neubaufahrzeug.
Prototypy tej klasy maszyn zbudowano w latach 1933-35. 5 maszyn uzbrojono w działo kal. 75 mm, działo kal. 37 mm i km umieszczone w głównej wieży i 2 km zamontowane w osobnych wieżyczkach. Choć zastosowanie trzech wieżyczek było zgodne z ówcześnie panującą modą na "wieżowe" czołgi, prace nad tymi modelami przerwano ze względu na ich małą praktyczność. Te eksperymentalne czołgi wykorzystywano później głównie do celów szkoleniowych, a w 1940 trzy takie maszyny wysłane zostały do Norwegii, skąd niemiecka prasa donosiła (oczywiście w celach propagandowych) o "nowej broni wywołującej trwogę w szeregach wroga".
W 1932 złożono zamówienia na dwa modele czołgu dla Wermachtu: lekki czołg ważący 7 ton, uzbrojony w działko kalibru 37 mm oraz średni czołg ważący 20 ton i uzbrojony w działo kalibru 75 mm. Jednak ze względu na odległy termin realizacji tego zamówienia oraz pilne zapotrzebowanie na maszyny treningowe, zdecydowano się na budowę pięciotonowego czołgu z wieżyczką uzbrojoną w dwa karabiny maszynowe i obsługiwanego przez dwuosobową załogę. Na wiosnę 1934 pod kryptonimem "ciągnik rolniczy" pojawił się produkowany w dużych ilościach Panzerkampfwagen I Ausfuhrung A. Choć broń ta miała niewielką wartość bojową, to jej produkcja była bardzo tania, a w dodatku można ją było wykorzystać na manewrach oraz w celach szkoleniowych. Prototypy lekkiego czołgu z zamówienia złożonego w 1932 pojawiły się trzy lata później.
W opracowaniu kolejnego projektu czołgu wzięło udział kilka firm, z których najlepiej wywiązało się przedsiębiorstwo MAN (Maschinenfabrik Ausberg-Nurnberg). Czołg PzKpfw II ważył 7,6 tony, uzbrojony był w umieszczone w wieżyczce działko kalibru 20 mm oraz karabin maszynowy, załogę stanowiły trzy osoby, a silnik benzynowy pozwalał na osiągnięcie na dobrej nawierzchni szybkości do 40 km na godz. W trakcie masowej produkcji wprowadzono zmiany w kadłubie, zawieszeniu, wieżyczce, zwiększono moc silnika do 140 KM i wagę do 9,5 ton.
Czołg średni, najcięższy z całej serii, pojawił się w 1937 pod nazwą PzKpfw IV. Skok w numeracji wynika z faktu, że już wcześniej, w 1936, zamówiono czołg PzKpfw III. Czołg PzKpfw IV stał się wkrótce podstawą uzbrojenia wojsk pancernych, a jego produkcja przewyższyła ilość egzemplarzy innych czołgów.
Jego podstawowe parametry to: 17,3 tony (pierwsza wersja), działo kalibru 15 mm w wieży oraz dwa karabiny maszynowe, pięcioosobowa załoga, benzynowy silnik o mocy 250 koni mechanicznych, prędkość 40 km na godz. oraz pancerz o grubości do 20 mm.
|
|
|
|
W 1936 pojawia się średni czołg Daimler-Benz PzKpfw III uzbrojony w działko 37 mm, napędzany silnikiem o mocy 250 KM, a obsługiwany przez pięcioosobową załogę. Według ówczesnych kryteriów waga 15 ton była zbyt duża jak na średni czołg. W praktyce poza uzbrojeniem czołg ten niewiele różnił się od PzKpfw IV, dzięki czemu później montowano na nich działa kalibru 50 mm bez dokonywania większych zmian konstrukcyjnych podwozia, kadłuba i wieży.
wad produkcja modeli I i II była nadal kontynuowana.
W momencie wybuchu wojny czołgi PzKpfw wszystkich typów stanowiły o sile niemieckich oddziałów pancernych. 3 sierpnia 1939 armia niemiecka była w posiadaniu 1445 czołgów PzKpfw I, 1226 PzKpfw II, 98 PzKpfw III, 211 PzKpfw IV oraz około 200 pojazdów dowódczych i łącznościowych - w sumie 3180 pojazdów. Przydatność tych maszyn po raz pierwszy poddana została próbie w czasie inwazji na Polskę. Okazało się, że ze względu na opancerzenie i uzbrojenie czołgi te miały różną wartość bojową. Czołg PzKpfw II był mało przydatny jako broń ofensywna ze względu na mały kaliber działa (20 mm), stąd przeznaczono go zadań zwiadowczych. Najlepszy z tej serii okazał się PzKpfw IV, który łączył niezawodność, silny pancerz i dobre uzbrojenie. Pomimo pewnych wad produkcja modeli I i II była nadal kontynuowana.
Rezultaty walk toczonych na terenie Francji oraz w krajach dzisiejszego Beneluksu, zdawały się dostarczać niezbitych dowodów o wyższości zmodernizowanych niemieckich czołgów. Dlatego też w 1941 uznano, że 3350 niemieckich czołgów może z powodzeniem stawić czoła 22 000 rosyjskich maszyn (nie zdawano sobie sprawy z ich rzeczywistej ilości). W dużym stopniu optymizm ten potwierdzały wyniki walk: na 17000 zniszczonych rosyjskich czołgów Niemcy stracili jedynie 2700. Kres euforii położyło pojawienie się rosyjskich czołgów Kw i T-34 przewyższających pod każdym względem maszyny niemieckie.
Wiara w doskonałość czołgów PzKpfw III i IV sprawiła, że w czasie trwania wojny konstrukcje te nie były właściwie udoskonalane. Pojawienie się rosyjskiego T-34 wywołało nagłe zapotrzebowanie na średni czołg ważący ok. 30 ton i uzbrojony w działo kalibru 75 mm. Jednak te parametry nie zadowoliły Hitlera, gdyż zażądał czołgu ważącego 45 ton z działem większego kalibru. Na podstawie początkowych planów (nie zostały skorygowane przez Hitlera) powstał PzKpfw V Panther zakładów MAN, którego produkcję w połowie 1942 rozpoczęło kilka fabryk. Był to czołg chroniony pochyłym pancerzem o grubości 80 mm i uzbrojony w działo kalibru 75 mm mogące sprostać każdemu rosyjskiemu czołgowi. Ta 44-tonowa maszyna posiadała podwozie oryginalnej konstrukcji, układ jezdny składający się z dwóch rzędów kół zachodzących za siebie, koła zawieszone na wałkach skrętnych. Czołg napędzany był silnikiem benzynowym o mocy 700 KM, który pozwalał na poruszanie się po drodze z maksymalną prędkością 46 km na godz.
|
» Sd. Kfz. 182 "Tiger II"
|
Natomiast pomysł Hitlera dał początek słynnemu choć niedopracowanemu konstrukcyjnie PzKpfw VI Tiger, którego produkcja ruszyła w zakładach Henschela w sierpniu 1942. Był to ciężki 55-tonowy czołg uzbrojony w działo kalibru 88 mm i chroniony pancerzem o grubości od 25 do 100 mm. Jego silnik o mocy 700 KM zapewniał maksymalną prędkość 40 km na godz. Ze względu na wady pierwszych egzemplarzy (przegrzewanie się silnika, nadmierne zużycie paliwa, zawodne zawieszenie) przystąpiono do wprowadzania zmian konstrukcyjnych, czego rezultatem był Tiger II - 70-tonowy olbrzym z działem 88 mm.
W niemieckich wojskach pancernych znalazły się również maszyny zdobyczne. Najważniejsze z nich to czeskie lekkie czołgi LT-35 i LT-38, którego nazwa w niemieckiej nomenklaturze brzmiała Panzer 35(t) i 38(t). Pod koniec wojny produkcja czołgów zmniejszyła się na rzecz dział samobieżnych, które okazały się nie tylko bardzo przydatne na polu walki, ale również prostsze do wyprodukowania.
Następująca tabelka przedstawia szacunkową łączną liczbę czołgów na wyposażeniu Wermachtu:
| » PzKpfw I: |
ok.300 |
| » PzKpfw II: |
ok.3580 |
| » PzKpfw III: |
5644 |
| » PzKpfw IV: |
9000 |
| » PzKpfw V "Panther": |
4814 |
| » PzKpfw VI "Tiger": |
1350 |
| » Tiger II: |
484
|
| » W sumie: |
25172 |
|
|
» Działo Szturmowe Stug III (SdKfz 142)
|
Choć w tym czasie wyprodukowano również 12000 dział szturmowych, należy pamiętać, że wiele z nich było budowanych na podwoziach czołgów wycofanych z wyposażenia: PzKpfw I, II i III.
|
|
|