Powstanie czeczeńskie w 1877 roku
Julek
    Dzisiaj chciałem przedstawić Wam, drodzy czytelnicy, historię pierwszego tak dużego powstania Czeczenów przeciwko znienawidzonej Rosji. Zauważyłem, że jeszcze na łamach naszego kącika nie były poruszane sprawy dotyczące losów tego narodu. Dlatego postaram się teraz przedstawić jeden wątek z długiej walki przeciwko prawosławnemu najeźdźcy. Jest to powstanie czeczeńskie z 1877 roku.


Z końcem 1865 roku wszystkie góralskie narody Północnego Kaukazu znalazły się pod panowaniem Rosjan, a niektóre zostały z znacznym stopniu wysiedlone. Zniewolone ludy północnokaukaskie zjednoczyły się przeciwko naporowi w jednolitej walce. Jednak walka ta początkowo nic nie dawała, a krwawe ofiary sprawiły, że ludność czeczeńska traciła poczucie własnej odrębności wobec kolonizatora rosyjskiego. Jednak wydarzenia z 1877 roku odmieniły w pewien sposób te sytuację i zostały zapamiętane przez kolejne czeczeńskie pokolenia.


Polityka Rosjan wobec podbitych narodów nasilała wzburzenia antykolonialne ludów zamieszkujących tamte tereny i sprawiały, że z czasem zaczęli oni sprawiać kolonizatorowi coraz więcej problemów. Działania rosyjskie w kierunku wysiedlenia ludności, rusyfikacji i "odislamczenia" tamtych ludzi tylko pogarszała ciągle napięte stosunki na tych terenach.


Teraz Czeczenii wyczekiwali na dogodny moment, aby sprzeciwić się władzy carskiej. Taka sytuacja nadarzyła się, gdy wybuchła w 1877 roku wojna pomiędzy Rosją i Turcją. To wydarzenie było iskrą, która spowodowała wybuch powstania w Czeczenii i Dagestanie. W nocy W nocy z 12 na 13 kwietnia 1877 r. 60 przedstawicieli wspólnot czeczeńskich zebranych w okolicach aułu Sajasan postanowiło "zerwać wszelkie stosunki z istniejącą władzą" i "ogłosić się niezależnymi". Pochodzący z aułu Simsir, wówczas niezwykle młody, ledwie 23-letni Alibek-Hadżi został ogłoszony imamem Czeczenii. Tym samym rozpoczęte zostało nowe powstanie.


Władze rosyjskie zareagowały na to bardzo szybko i 19 kwietnia został wprowadzony w obwodzie terskim stan wojenny. Dowódcą wojsk carskim w tym rejonie został gen. A.P. Świstunów. W ciągu następnych dni sytuacja się pogarszała. Kolejne auły przystępowały do buntu. Niedługo później, bo 22 kwietnia doszło do pierwszego starcia pomiędzy wojskami carskimi a buntownikami. Zakończyło się ono odwrotem carskiej armii. Niestety dla powstańców, nie udało się buntownikom opanować Gudermesu i Szali, a tymczasem władze rosyjskie wprowadziły do walki regularne oddziały armii. Do stłumienia powstania, które w międzyczasie rozszerzyło się na okręg arguński, skierowano 24,5 tysiaca żołnierzy i 16 kozackich sotni wspartych setką dział. 10 maja rozpoczęła się rosyjska ofensywa na Bienoje. Powoli powstanie upadało. Powstańcy wypierani z wszystkich kontrolowanych rejonów zebrali się na wzgórzu Kożałk-Dyk.
300 bojowników pod wodzą Alibeka-Hadżego zostało okrążonych przez wojska rosyjskie. Jednak tracąc 40 ludzi, urwało się Alibekowi pierścień ten przerwać i ukryć się w lasach w pobliżu Simsiru. Tak zakończył się pierwszy etap powstania.


1 lipca 1877 r. powstanie wybuchło w aułach położonych wzdłuż rzeki Bass. Na jego czele stali Abdul-Hadżi i Tangaja. Niezwłoczna akcja oddziałów rosyjskich doprowadziła jednak do rozbicia sił powstańczych. W końcu lipca płomień buntu ponownie objął okręg arguński, gdzie na czele sił powstańczych stał Uma-Hadżi. W celu lepszej koordynacji działań antypowstańczych 7 sierpnia generał-major A.M.Smiekałow został mianowany naczelnym dowódcą wszystkich wojsk zwalczających powstanie. Pod jego komendą nastąpiła koncentracja wojsk carskich w okolicach Wiedeno, gdzie rychło z Rosji dotarły też posiłki. Smiekałow otrzymał wyrazisty rozkaz Swistunowa, by bezwzględnie niszczyć przed sobą wszystkich i wszystko. Rosjanie nie tylko prowadzili walkę z oddziałami powstańczymi - zresztą ze zmiennym powodzeniem, mimo ogromnej przewagi - ale równocześnie stosowali na szeroką skale działania pacyfikacyjne wobec osad sprzyjających buntownikom: poszczególne auły były niszczone, nakładano na ludność kary pieniężne i konfiskowano bydło, niszczono uprawy, brano zakładników, a także prowadzono wysiedlenia. Błagania kobiet i starców zanoszących swe prośby przed oblicze carskich generałów, by nie wysiedlać ich z ojcowizny i nie niszczyć aułów, pozostawały bez rezultatu. W końcu sierpnia przeciw powstańcom w Czeczeni działały siły carskie liczące w sumie ponad 36,5 tys. osób, w tym ponad 31 tys. żołnierzy regularnej armii.


Nowa fala ruchu rozlała się dalej obejmując cały Dagestan i sąsiednie kraje. Centrum tego powstania stał się auł Sograti w okręgu gunibiskim. Na początku września powstanie objęło okręg kazykumuski. Mimo że Rosja była zaangażowana w wojnę z Turcją, to dowództwo rosyjskie zdecydowało o skierowaniu znacznych sił wojskowych do zniszczenia powstania. Sytuacja powstańców coraz bardziej się pogarszała i coraz bliżej było widmo zbliżającej się klęski. Po porażkach powstańcy w Czeczenii musieli uciekać do pobliskiego Dagestanu. 24 października Swistunow oświadczył, że powstanie w Czeczenii zostało zdławione.


Do końca listopada powstanie upadło w Dagestanie. Upadek ten pociągnął za sobą falę represji. Nastąpiły deportacje uczestników i ich rodzin.


Upadek powstania sprawił, że zmieniła się taktyka działań wyzwoleńczych północno-kaukaskich górali. Na krótko politykę wobec tych terenów zmienił carat, zatrzymując rusyfikację i pozwalając na wyznawanie islamu. Od upadku tego powstania, aż do rewolucji w 1917 roku Czeczenii, unikali otwartej walki.