Oznaczenia amunicji strzeleckiej 

Bywa tak, że entuzjasta broni strzeleckiej przeglądając czasopisma czy strony internetowe czyta opis broni i trafia na tekst tego rodzaju:

„Belgijski 5,56 mm rkm NATO Minimi zasilany jest w trojaki sposób, zarówno ze zwykłego magazynka pudełkowego, stosowanego w karabinach FNC i M16, jak i ze 100-tu lub 200-stu nabojowych taśm. Lufy produkowane są z dwoma skokami gwintu odpowiednio do amerykańskiej amunicji 5,56 mm x 45 M193 (0,223 cala Armalite) jak i belgijskim nabojem 5,56 mm x 45 SS109 (FN).”

Niby wszystko gra, ale co to znaczy 5,56 x 45 M193? To właśnie chcę naszym czytelnikom przybliżyć. Oznaczenia amunicji strzeleckiej, czyli trochę teorii.
Na początek budowa naboju: (schemat w galerii)

Czasy, kiedy pociski do broni strzeleckiej nosiło się w woreczku u pasa dawno minęły. Współczesne naboje strzeleckie są konwencjonalnymi nabojami zespolonymi. Pocisk, ładunek prochowy i spłonkę łączy się w całość za pomocą stalowej lub mosiężnej łuski. Amunicją niekonwencjonalną oznacza się naboje wielopociskowe, naboje strzałkowe, z pociskiem sabotowym i naboje bezłuskowe.

Podstawowym kryterium podziału naboi strzeleckich jest rodzaj broni, do jakiej są one stosowane:
-
Naboje pistoletowe przeznaczone są do strzelania z pistoletów i pistoletów maszynowych. Niekiedy do tego typu amunicji dostosowuje się dla celów szkoleniowych lub działań policyjnych wybrane typy karabinków np. Colt SMG czy Steyr AUG 9 mm Para. Pociski te mają kalibry od 5,45 mm do 11,43 mm, ich masa jest różna, w zależności od rodzaju pocisku, waha się od 2,3 g do 15 g. Naboje tego typu w stosunku do naboi pośrednich i karabinowych mają dość niską energię kinetyczną – od 100 do 1000 J. Na przykład pocisk o kalibrze 5,45 mm, masie 2,4 g i prędkości początkowej 315 m/s, osiąga energię 119 J, a pocisk naboju 0,357 cala Magnum, o masie 10,23 g i prędkości początkowej 436 m/s, uzyskuje 972 J. Spotykane są dwa typy tego rodzaju amunicji: nabój o łusce z szyjką i o łusce bezszyjkowej. Pociski naboi z łuską z szyjką osiągają wyższe prędkości początkowe od pocisków wystrzelonych z łusek bezszyjkowych. Wynika to między innymi ze stosunku masy pocisku do masy ładunku miotającego.
-
Naboje pośrednie są rodzajem amunicji, która powstała dość późno, a miała wypełnić lukę między amunicją pistoletową i karabinową. Wszelkie kryteria i podziały są dla niej raczej umowne. Niektóre egzemplarze można zaliczyć do grupy amunicji pistoletowej, inne do karabinowej, biorąc pod uwagę masę naboju, masę pocisku, prędkość początkową pocisku, osiąganą energię, oraz wiele innych danych charakterystycznych dla amunicji i balistyki pocisku. Spotyka się naboje pośrednie o kalibrach od 5,56 mm do 7,62 mm. Ich początkowa energia kinetyczna, w zależności od rodzaju pocisku itp. parametrach mieści się w przedziale od 1200 do 2600 J. Naboje pośrednie w porównaniu z nabojami pistoletowymi mają znacznie wydłużoną łuskę z szyjką i dłuższe, o ostrzejszym łuku pociski. Ich wyglądem bardziej przypominają amunicję karabinową.
-
Naboje karabinowe mają energię początkową pocisku dwa razy większą niż naboje pośrednie, zapewnia to dużą donośność strzału. Do niedawna produkowane były dwa rodzaje tej amunicji, mianowicie z łuską zwykłą i z łuską o wystającej kryzie. Wystająca poza obrys łuski kryza umożliwiała większą tolerancję wykonania dla łusek, za to wymagała budowę bardziej skomplikowanych mechanizmów zasilania broni, co za tym idzie wrażliwszych na zabrudzenie, uszkodzenie i warunki atmosferyczne. Kryza zwykła umożliwia uproszczenie mechanizmów podawczych, ale zwiększają się wymagania co do jakości wykonania łuski. Postęp w technologii obróbki metali i produkcji amunicji powoduje coraz rzadsze stosowanie łusek z kryzą wystającą. Kaliber amunicji karabinowej wynosi od 6,5 mm do 8 mm. Masa pocisku w zależności od jego rodzaju waha się od 7 do 15 g. Pociski osiągają początkową energię kinetyczną od 2700 j do 4000 J. Np. ciężki rosyjski pocisk kalibru 7,62 mm o masie 11,98 g i prędkości początkowej 818 m/s osiąga energię 4008 J. Wyjątkowo ciężkie pociski przeciwpancerne uzyskują energię ponad 5200 J.

Naboje strzeleckie wyżej wspomnianych grup wyposażane są w różnego rodzaju pociski: zwykłe (z rdzeniem ołowianym lub stalowym), Przeciwpancerne, zapalające, ćwiczebne oraz kombinowane, czyli np. przeciwpancerno-smugowo-zapalające. W oznaczeniach międzynarodowych podaje się kolejno kaliber, długość łuski w milimetrach, z tym że oznaczenie „mm” umieszcza się przy kalibrze i nie powtarza się przy długości łuski, następnie podaje się rodzaj kryzy i nazwę potoczną, jeśli taka występuje. Kryzę wystającą oznacza się literą „R” (ang. Rimmed), zaś kryzę częściowo wystającą oznacza się symbolem „SR” (ang. Semi-rimmed). Większość naboi posiada kryzę zwykłą ( nie wystającą ) i nie podaje się dla niej żadnego oznaczenia.

Ot i cała tajemnica. Teraz kilka przykładów.
9 mm x 18 Makarow – Pocisk kalibru 9 mm, w łusce z kryzą zwykłą o długości 18 mm. Opracowany i używany w b. Związku Radzieckim i całym bloku wschodnim, wraz z pistoletem Makarowa. Nazwa pochodzi od nazwiska konstruktora Nikłaja Fiodorowicza Makarowa.
9 mm x 19 Parabellum – pocisk kalibru 9 mm, w łusce o długości 19 mm. Nabój ten opracował Georg Luger do pistoletu Parabellum. Po wprowadzeniu stał się uniwersalnym nabojem wojskowym, produkowany jest na całym świecie. W Polsce produkowany był do pistoletu VIS i pistoletu maszynowego Mors, a obecnie do pistoletu Wist i pm-u Galuberyt.
7,65 mm x 17 SR Browning – pocisk kalibru 7,65 mm w łusce o długości 17 mm, z kryzą częściowo wystającą. Skonstruowany przez Johna M. Browninga w 1897 roku. W zastosowaniu wojskowym ten nabój stosowany był do pistoletów i pistoletów maszynowych dla oficerów i oddziałów drugiego rzutu. Bardzo szeroko stosowano go w policji i służbach bezpieczeństwa. W Czechosłowacji skonstruowano do niego pistolet maszynowy Skorpion.
5,45 mm x 36 - nabój pośredni z pociskiem kalibru 5,45 mm, łusce długości 36 mm. Jest to małokalibrowy nabój opracowany w Związku Radzieckim do karabinów AK 74 i AKS 74, oraz do rkm RPKS 74.
5,56 mm x 45 M193 (0,223 cala Armalite) – nabój pośredni z pociskiem o kalibrze 5,56 mm, osadzonym w łusce o długości 45 mm. M 193 to oznaczenie standardowego pocisku zwykłego. Ponad to stosowany jest pocisk smugowy M 196. 0,223 cala Armalite to cywilne oznaczenie tego naboju.
5,56 mm x 45 SS109 (FN) – nabój karabinowy wyposażony w pocisk kalibru 5,56 mm w łusce długości 45 mm. SS 109 to oznaczenie pocisku zwykłego. FN to oznaczenie belgijskiej fabryki produkującej broń i amunicję.
7,62 mm x 51 NATO – nabój karabinowy wyposażony w pocisk kalibru 7,62 mm w 51 mm łusce. NATO to oznaczenie normalizacji według standardów natowskich. Cywilna nazwa tego naboju to .308 Winchester. Według standardów NATO pociski oznacza się między innymi: w Anglii – pocisk zwykły z rdzeniem ołowianym L2A2; pocisk smugowy L5A3; pocisk ćwiczebny, wykonany z tworzywa sztucznego L14A1. Np. w Belgii pocisk zwykły SS 71/1; pocisk smugowy L 78; pocisk przeciwpancerny P 80.
7,62 mm x 54 R Mosin – nabój karabinowy z pociskiem o kalibrze 7, 62 mm, osadzony w łusce z wystającą kryzą o długości 54 mm. Nabój ten został wprowadzony do uzbrojenie carskiej Rosji w 1891 roku wraz z karabinem Mosina. Do chwili obecnej przetrwał z niewielkimi zmianami i znajduje zastosowanie w ręcznych i uniwersalnych karabinach maszynowych PK i PKS oraz karabinach wyborowych SWD, w jakie to karabiny wyposażona jest nasza armia. Oznaczenia dla współczesnych pocisków tego naboju to: pocisk zwykły lekki, z rdzeniem stalowym LPS (masa 9,65 g); pocisk zwykły ciężki, z rdzeniem ołowianym D (masa 11,98 g); pocisk przeciwpancerno-zapalający lekki B32; Pocisk przeciwpancerno-zapalający ciężki, z rdzeniem wolframowym BS 40; pocisk smugowy T 46; pocisk przeciwpancerno-smugowo-zapalający BZT; pocisk wskaźnikowy ZP.

Mam nadzieję, że pomimo mnogości danych temat stał się nieco bardziej zrozumiały, i może ta wiedza się komuś przyda. Celowo w tym tekście pominąłem amunicję rewolwerową i wielkokalibrową. Chciałbym ją przybliżyć czytelnikom przy okazji opisu tych rodzajów broni w kolejnych artykułach.
Jeśli kogoś zainteresował ten temat lub ma jakieś uwagi dotyczące tekstu, zapraszam do korespondencji, a także do poszerzana swojej wiedzy o broni o zagadnienia dotyczące amunicji.

Corporal Kościej


Więcej zdjęć w naszej galerii: www.amw-galeria.prv.pl/nr4/oznaczamu.htm