Oznaczenia amunicji strzeleckiej
![]()
Bywa
tak, że entuzjasta
broni strzeleckiej przeglądając czasopisma czy strony internetowe
czyta opis broni i trafia na tekst tego rodzaju:
„Belgijski 5,56 mm rkm
NATO Minimi zasilany jest w trojaki sposób, zarówno ze zwykłego
magazynka pudełkowego, stosowanego w karabinach FNC i M16, jak i ze
100-tu lub 200-stu nabojowych taśm. Lufy produkowane są z dwoma
skokami gwintu odpowiednio do amerykańskiej amunicji 5,56 mm x 45
M193 (0,223 cala Armalite) jak i belgijskim nabojem 5,56 mm x 45
SS109 (FN).”
Niby wszystko gra,
ale co to znaczy 5,56 x 45 M193? To właśnie chcę naszym czytelnikom
przybliżyć. Oznaczenia amunicji strzeleckiej, czyli trochę teorii.
Na początek budowa naboju: (schemat
w galerii)
Czasy, kiedy pociski
do broni strzeleckiej nosiło się w woreczku u pasa dawno minęły.
Współczesne naboje strzeleckie są konwencjonalnymi nabojami
zespolonymi. Pocisk, ładunek prochowy i spłonkę łączy się w całość
za pomocą stalowej lub mosiężnej łuski. Amunicją niekonwencjonalną
oznacza się naboje wielopociskowe, naboje strzałkowe, z pociskiem
sabotowym i naboje bezłuskowe.
Podstawowym kryterium
podziału naboi strzeleckich jest rodzaj broni, do jakiej są one
stosowane:
-
Naboje pistoletowe
przeznaczone są do strzelania z pistoletów i pistoletów maszynowych.
Niekiedy do tego typu amunicji dostosowuje się dla celów
szkoleniowych lub działań policyjnych wybrane typy karabinków np.
Colt SMG czy Steyr AUG 9 mm Para. Pociski te mają kalibry od 5,45 mm
do 11,43 mm, ich masa jest różna, w zależności od rodzaju pocisku,
waha się od 2,3 g do 15 g. Naboje tego typu w stosunku do naboi
pośrednich i karabinowych mają dość niską energię kinetyczną – od
100 do 1000 J. Na przykład pocisk o kalibrze 5,45 mm, masie 2,4 g i
prędkości początkowej 315 m/s, osiąga energię 119 J, a pocisk naboju
0,357 cala Magnum, o masie 10,23 g i prędkości początkowej 436 m/s,
uzyskuje 972 J. Spotykane są dwa typy tego rodzaju amunicji: nabój o
łusce z szyjką i o łusce bezszyjkowej. Pociski naboi z łuską z
szyjką osiągają wyższe prędkości początkowe od pocisków
wystrzelonych z łusek bezszyjkowych. Wynika to między innymi ze
stosunku masy pocisku do masy ładunku miotającego.
-
Naboje pośrednie
są rodzajem amunicji, która powstała dość późno, a miała wypełnić
lukę między amunicją pistoletową i karabinową. Wszelkie kryteria i
podziały są dla niej raczej umowne. Niektóre egzemplarze można
zaliczyć do grupy amunicji pistoletowej, inne do karabinowej, biorąc
pod uwagę masę naboju, masę pocisku, prędkość początkową pocisku,
osiąganą energię, oraz wiele innych danych charakterystycznych dla
amunicji i balistyki pocisku. Spotyka się naboje pośrednie o
kalibrach od 5,56 mm do 7,62 mm. Ich początkowa energia kinetyczna,
w zależności od rodzaju pocisku itp. parametrach mieści się w
przedziale od 1200 do 2600 J. Naboje pośrednie w porównaniu z
nabojami pistoletowymi mają znacznie wydłużoną łuskę z szyjką i
dłuższe, o ostrzejszym łuku pociski. Ich wyglądem bardziej
przypominają amunicję karabinową.
-
Naboje karabinowe
mają energię początkową pocisku dwa razy większą niż naboje
pośrednie, zapewnia to dużą donośność strzału. Do niedawna
produkowane były dwa rodzaje tej amunicji, mianowicie z łuską zwykłą
i z łuską o wystającej kryzie. Wystająca poza obrys łuski kryza
umożliwiała większą tolerancję wykonania dla łusek, za to wymagała
budowę bardziej skomplikowanych mechanizmów zasilania broni, co za
tym idzie wrażliwszych na zabrudzenie, uszkodzenie i warunki
atmosferyczne. Kryza zwykła umożliwia uproszczenie mechanizmów
podawczych, ale zwiększają się wymagania co do jakości wykonania
łuski. Postęp w technologii obróbki metali i produkcji amunicji
powoduje coraz rzadsze stosowanie łusek z kryzą wystającą. Kaliber
amunicji karabinowej wynosi od 6,5 mm do 8 mm. Masa pocisku w
zależności od jego rodzaju waha się od 7 do 15 g. Pociski osiągają
początkową energię kinetyczną od 2700 j do 4000 J. Np. ciężki
rosyjski pocisk kalibru 7,62 mm o masie 11,98 g i prędkości
początkowej 818 m/s osiąga energię 4008 J. Wyjątkowo ciężkie pociski
przeciwpancerne uzyskują energię ponad 5200 J.
Naboje strzeleckie
wyżej wspomnianych grup wyposażane są w różnego rodzaju pociski:
zwykłe (z rdzeniem ołowianym lub stalowym), Przeciwpancerne,
zapalające, ćwiczebne oraz kombinowane, czyli np.
przeciwpancerno-smugowo-zapalające. W oznaczeniach międzynarodowych
podaje się kolejno kaliber, długość łuski w milimetrach, z tym że
oznaczenie „mm” umieszcza się przy kalibrze i nie powtarza się przy
długości łuski, następnie podaje się rodzaj kryzy i nazwę potoczną,
jeśli taka występuje. Kryzę wystającą oznacza się literą „R” (ang.
Rimmed), zaś kryzę częściowo wystającą oznacza się symbolem „SR”
(ang. Semi-rimmed). Większość naboi posiada kryzę zwykłą ( nie
wystającą ) i nie podaje się dla niej żadnego oznaczenia.
Ot i cała tajemnica. Teraz kilka przykładów.
9
mm x 18 Makarow
– Pocisk kalibru 9 mm, w łusce z kryzą zwykłą o długości 18 mm.
Opracowany i używany w b. Związku Radzieckim i całym bloku
wschodnim, wraz z pistoletem Makarowa. Nazwa pochodzi od nazwiska
konstruktora Nikłaja Fiodorowicza Makarowa.
9
mm x 19 Parabellum
– pocisk kalibru 9 mm, w łusce o długości 19 mm. Nabój ten opracował
Georg Luger do pistoletu Parabellum. Po wprowadzeniu stał się
uniwersalnym nabojem wojskowym, produkowany jest na całym świecie. W
Polsce produkowany był do pistoletu VIS i pistoletu maszynowego
Mors, a obecnie do pistoletu Wist i pm-u Galuberyt.
7,65 mm x 17 SR Browning
– pocisk kalibru 7,65 mm w łusce o długości 17 mm, z kryzą częściowo
wystającą. Skonstruowany przez Johna M. Browninga w 1897 roku. W
zastosowaniu wojskowym ten nabój stosowany był do pistoletów i
pistoletów maszynowych dla oficerów i oddziałów drugiego rzutu.
Bardzo szeroko stosowano go w policji i służbach bezpieczeństwa. W
Czechosłowacji skonstruowano do niego pistolet maszynowy Skorpion.
5,45 mm x 36
- nabój pośredni z pociskiem kalibru 5,45 mm, łusce długości 36 mm.
Jest to małokalibrowy nabój opracowany w Związku Radzieckim do
karabinów AK 74 i AKS 74, oraz do rkm RPKS 74.
5,56 mm x 45 M193 (0,223 cala Armalite)
– nabój pośredni z pociskiem o kalibrze 5,56 mm, osadzonym w łusce o
długości 45 mm. M 193 to oznaczenie standardowego pocisku zwykłego.
Ponad to stosowany jest pocisk smugowy M 196. 0,223 cala Armalite to
cywilne oznaczenie tego naboju.
5,56 mm x 45 SS109 (FN) – nabój karabinowy wyposażony w pocisk
kalibru 5,56 mm w łusce długości 45 mm. SS 109 to oznaczenie pocisku
zwykłego. FN to oznaczenie belgijskiej fabryki produkującej broń i
amunicję.
7,62 mm x 51 NATO
– nabój
karabinowy wyposażony w pocisk kalibru 7,62 mm w 51 mm łusce. NATO
to oznaczenie normalizacji według standardów natowskich. Cywilna
nazwa tego naboju to .308 Winchester. Według standardów NATO pociski
oznacza się między innymi: w Anglii – pocisk zwykły z rdzeniem
ołowianym L2A2; pocisk smugowy L5A3; pocisk ćwiczebny, wykonany z
tworzywa sztucznego L14A1. Np. w Belgii pocisk zwykły SS 71/1;
pocisk smugowy L 78; pocisk przeciwpancerny P 80.
7,62 mm x 54 R Mosin
– nabój
karabinowy z pociskiem o kalibrze 7, 62 mm, osadzony w łusce z
wystającą kryzą o długości 54 mm. Nabój ten został wprowadzony do
uzbrojenie carskiej Rosji w 1891 roku wraz z karabinem Mosina. Do
chwili obecnej przetrwał z niewielkimi zmianami i znajduje
zastosowanie w ręcznych i uniwersalnych karabinach maszynowych PK i
PKS oraz karabinach wyborowych SWD, w jakie to karabiny wyposażona
jest nasza armia. Oznaczenia dla współczesnych pocisków tego naboju
to: pocisk zwykły lekki, z rdzeniem stalowym LPS (masa 9,65 g);
pocisk zwykły ciężki, z rdzeniem ołowianym D (masa 11,98 g); pocisk
przeciwpancerno-zapalający lekki B32; Pocisk
przeciwpancerno-zapalający ciężki, z rdzeniem wolframowym BS 40;
pocisk smugowy T 46; pocisk przeciwpancerno-smugowo-zapalający BZT;
pocisk wskaźnikowy ZP.
Mam nadzieję, że pomimo
mnogości danych temat stał się nieco bardziej zrozumiały, i może ta
wiedza się komuś przyda. Celowo w tym tekście pominąłem amunicję
rewolwerową i wielkokalibrową. Chciałbym ją przybliżyć czytelnikom
przy okazji opisu tych rodzajów broni w kolejnych artykułach.
Jeśli kogoś zainteresował ten temat lub ma jakieś uwagi dotyczące
tekstu, zapraszam do korespondencji, a także do poszerzana swojej
wiedzy o broni o zagadnienia dotyczące amunicji.
Corporal Kościej
Więcej
zdjęć w naszej galerii:
www.amw-galeria.prv.pl/nr4/oznaczamu.htm