Ignacy Krasicki



1. Ignacy Krasicki - najwybitniejszy przedstawiciel klasycyzmu oświeceniowego.

2. Klasycyzm - prąd artystyczny występujący w oświeceniu (oprócz sentymentalizmu i rokoko).

Cechy charakterystyczne literatury klasycystycznej to:
- utylitarny (użyteczny) charakter - celem tej literatury to uczyć i wychowywać.
- gatunki literackie wywodzące się z antyku np. bajka, satyra
- przestrzeganie klasycznych kanonów dotyczących tworzenia poezji.

3. Bajka jako gatunek literacki powstała w starożytności, jej twórcą był Ezop. Wyróżnia się dwa rodzaje bajek:

- krótkie epigramatyczne
- dłuższe narracyjne

Bohaterami bajek najczęściej są zwierzęta, rzadziej rośliny, przedmioty, ludzie. Bajki posiadają alegoryczny charakter. Alegoria jest to stały obraz zastępczy np. lis - chytrość, sowa - mądrość. W bajkach występuje również tzw. maska zwierzęca polegająca na tym, że pod postaciami zwierząt ukryte są cechy ludzkie. Każda bajka zawiera morał, który jest albo sformułowany przez autora albo wypływa z treści utworu.

Satyra "Do króla"

Satyra do króla ma charakter inwokacyjny, jest rozbudowaną apostrofą skierowaną do Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jest to satyra "na opak". Krasicki pozornie krytykując króla tak naprawdę chwali go. Ośmiesza zaś polską szlachtę sarmacką, która stawiała Poniatowskiemu zarzuty takie jak:

- syn szlachcica - "Jesteś królem, a czemu nie królewskim synem"
- źle, że jest Polakiem - "Źle to więc, żeś jest Polak, źle żeś nie przychodzień"
- jest zbyt młody - "Powiem więc bez ogródki: oto młodyś jeszcze"
- źle rządzi - "Nie wierz politykom! Bądź takim, jacy byli drudzy. Po co tobie przyjaciel? Niech cię wielbią słudzy"

Satyra "Pijaństwo"

Uczestnikami satyry jest gospodarz i biesiadnicy. Znaleźli oni wiele pretekstów do kilkudniowego pijaństwa np. imieniny żony, dobre wino, brak innego zajęcia. Autor wymienia złe skutki, do których prowadzi picie alkoholu. W zakończeniu satyry Krasicki podkreśla jak bardzo ważna dla człowieka jest trzeźwość myślenia, wstrzemięźliwość oraz konieczność ćwiczenia swojej woli. Pragnie poprawy szlachty sarmackiej. Twierdzi, iż alkohol przynosi same szkody w życiu. Krasicki posłużył się zasadą kontrastu, stawiając obok siebie dwie odmienne osobowości: typowego sarmaty i człowieka kierującego się rozumem.

Poemat heroikomiczny "Monachomachia"

1. Cechy łączące "Monachomachię" z poematem rycerskim, heroicznym, np. "Iliada" Homera to:

- kompozycja utworu i jego podział na pieśni
- podniosły, patetyczny styl
- rozpoczęcie utworu inwokacją, stanowiącą rozbudowaną apostrofę i zapowiadającą temat utworu
a) zwrot do czytelników
b) temat utworu to wojna między rywalizującymi zakonami dominikanów i karmelitów
c) sceny batalistyczne z dużą ilością drobnych opisów
- trzecioosobowy narrator - wszechwiedzący, stojący na zewnątrz świata przedstawionego, ale w odróżnieniu od "Iliady" ma wyraźnie ironiczny stosunek do swych bohaterów

2. Poemat heroikomiczny to parodia eposu rycerskiego. Jego istotą jest to, że o komicznych wydarzeniach pisze się stylem podniosłym, patetycznym, naśladującym styl eposu rycerskiego.

3. Komizm utworu polega na sprzeczności między tym, jak sobie wyobrażamy życie zakonników, a tym jak przedstawił je Krasicki. Również komiczny jest temat utworu - wojna między zakonami bez wyraźnie sprecyzowanego powodu, zaś orężem w tej walce są kufle, szklanki, pasy, księgi. Wyróżniamy tu również komizm słowa, postaci i sytuacji.

"Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" - powieść nowożytna

1. Termin przypadki w XVII i XVIII w oznaczał nazwę gatunku epickiego, który od XIX w nazywano powieścią (obok innych nazw takich jak: awantura, historia).

2. Gatunek ten rozwinął się najwcześniej bo w XVII w w zachodniej Europie. Jedna z pierwszych powieści to "Przypadki Robinsona Cruzoe" Daniela Defoe.

3. W Polsce w epoce oświecenia powstaje pierwsza powieść nowożytna, której bohaterem jest Mikołaj Doświadczyński.

4. Struktura powieści:
Utwór składa się z trzech części.

a) Część pierwsza opowiada o dzieciństwie i młodości bohatera
- błędy wychowawcze popełnione przez francuskiego guwernanta
- rozrzutny tryb życia
- zaciągnięcie długów
- ucieczka przed wierzycielami
b) Część druga opowiada o pobycie Mikołaja na utopijnej wyspie Nipu
- obserwacja idealnego społeczeństwa nie znającego kłamstwa, kradzieży, zdrady
- nauki pobierane od mędrca Xaoo
- powrót do Polski
c) Część trzecia. Mikołaj wykorzystuje wiedzę zdobytą na wyspie Nipu. Wzorowo prowadzi własne gospodarstwo i działalność publiczną.

5. Utwór ten zgodnie z założeniami klasycyzmu oświeceniowego ma moralizatorski charakter. Autor pokazał w niej fatalne w skutkach wychowanie, ośmieszył liczne wady społeczne, którym przeciwstawił idealnych Nipuańczyków.



Yogi Beer
[yogib@interia.pl]