Średniowiecze
        Średniowiecze to okres w historii Europy obejmujący prawie XII w.
 począwszy od IV a kończąc na wieku XV ( w Polsce od X do XV w.). Przez
 niektórych uznawane jest za epokę "zacofania i ciemnoty". Po części można
 by się z tym zgodzić jednak wnosi ona do dorobku świata i historii wiele
 nowego. W czasie średniowiecza istniała i rozwijała się organizacja
 kościelna. Od IV w. kiedy to kształtowały się dogmaty chrześcijaństwo,
 przez kolejne lata Kościół uczestniczy w wydarzeniach wyznaczających nowe
 drogi rozwoju ówczesnego społeczeństwa. W zasadzie stanowi integralną
 część średniowiecza. Z całą pewnością rola jaką odegrał Kościół pozostawił
 odciśnięte ogromne piętno a ta epoka bez istnienia i działalności
 duchowieństwa miała by zupełnie inne oblicze. 

Pisząc ten referat korzystałem z następujących dzieł charakteryzujących
 okres średniowiecza: "Kultura Europy średniowiecznej" Tadeusz Manteuffel,
 "Historia Powszechna. Średniowiecze" Tadeusz Manteuffel "Społeczeństwo
 feudalne" Marc Bloch, "Chrześcijaństwo średniowieczne XI - XV wiek" Jan
 Wierusz Kowalski.

 Czym był Kościół w oczach chrześcijan u progu drugiego tysiąclecia ery
 Chrystusowej? Częściową odpowiedź daje biskup Wormacji, Burchard, autor
 "Dekretu" jednego z najbardziej rozpowszechnionych w tym czasie traktatów
 teologicznych. Kościół porównany jest do budowli wzniesionej na
 marmurowych kolumnach czyli biskupach i kapłanach, którym Bóg powierzył
 opiekę nad ludem. Zaś być chrześcijaninem w ówczesnych czasach znaczyło
 tyle co przynależeć do tzw. "Ludu Bożego". Pojęcia Kościoła i
 społeczeństwa były ze sobą tożsame. Ale czas średniowiecza to okres, gdzie
 najważniejszą rzeczą było zbawienie wiekuiste. Ówcześni chrześcijanie
 chcieli mieć gwarancję, że osoby sprawujące funkcje kościelne mają
 rzeczywistą władzę odpuszczania grzechów i czy mogą poprowadzić ich taką
 drogą, która zapewniała by im życie wieczne. Jednakże stan duchowny
 poddawał w wątpliwość posiadanie jakichkolwiek "kompetencji". Życie
 ówczesnych księży, mnichów oraz pozostałej służby duchownej budziło
 odrazę. Głęboko posunięta feudalizacja Kościoła powodowała, że rzeczywistą
 władzę posiadają osoby świeckie. Związane to było z finansowaniem
 stanowisk kościelnych. I to właśnie pieniądz a nie opieka nad "owczarnią"
 stało się wyznacznikiem działalności duchowieństwa. Społeczeństwo ze
 zgorszeniem patrzyło na sceny symonii kiedy to kandydaci na stanowisko
 kościelne licytowali się w obietnicach składanych panu świeckiemu. Nie
 można nie docenić jednak jakże znamiennej roli Kościoła jako integratora
 tak państw jak i społeczeństwa. Pierwszym i podstawowym czynnikiem
 jednoczącym całe społeczeństwa jest wiara w dogmaty przedstawiane przez
 Kościół. W zasadzie do XI w. wszystkie państwa europejskie przyjęły
 chrzest, oddały się pod zwierzchnictwo papieża, potwierdzając jednocześnie
 akces do wspólnoty chrześcijańskiej. Dawało to wiele m.in.: pomoc w razie
 zagrożenia niesiona przez innego chrześcijańskiego władcę, jednoczyła
 plemiona itp. Kościół zaczął zmieniać obyczaje pogan. Jednym z
 najważniejszych elementów był kult świętych. Kościoły i klasztory, w
 których znajdowały się szczątki świętych (relikwie) były miejscem
 pielgrzymek.

 Oprócz  opieki i "decydowania" w sprawach duchowych Kościół miał prawo do
 decydowania w sprawach świeckich. Mimo, iż w pewnym okresie władza świecka
 miała przewagę nad władzą duchową to Kościół i tak w wielu przypadkach
 decydował o ważnych rzeczach  na przykład o koronacji. Przywódca, który
 chciał być koronowany musiał uzyskać zgodę przede wszystkim papieża.
 Kościół był instytucją, która w jakiś sposób usiłowała utrzymać pokój i
 porządek. Miał w swoim ręku potężna broń, a mianowicie możliwość rzucania
 klątwy na każdego w zasadzie kto nie chciał się mu podporządkować. W
 ówczesnym czasie klątwa oznaczała wyłączenie człowieka ze społeczności
 wiernych, a gdyby ktoś umarł obłożony klątwą czeka go wieczne potępienie.
 Wpływ Kościoła na kształtowanie się obyczajów rycerskich można
 zaobserwować w instytucji pokoju bożego. Pod groźbą ekskomuniki
 (wyłączenia ze społeczności kościelnej) w okresie tym nie wolno było
 prowadzić wojen prywatnych. Obowiązywał również azyl kościelny tzn.
 człowiek który schronił się w świątyni był nietykalny. Innym groźnym i
 mocnym narzędziem wpływu był przekazana  w ręce zakonu dominikanów
 trybunał świętej inkwizycji. Jako cenzorzy prawowierności zdobyli ogromne
 wpływy w całym świecie chrześcijańskim i niejednokrotnie budzili strach
 wśród władców chrześcijańskich. W zasadzie  przy pomocy inkwizycji Kościół
 usuwał wszelkie przejawy sprzeciwu wobec siebie. Można uznać również, że
 Kościół w pośredni sposób stał się pracodawcą. W czasie gdy wprowadzone
 zostaje pojęcie świętej wojny wzmaga się zainteresowanie instytucją
 rycerstwa. Spowodowane było to brakiem zajęcia, przeludnieniem oraz chęcią
 łatwego wzbogacenia się (wojna prowadzi za sobą grabieże, zdobywanie
 łupów, możliwość zajęcia ziemi i osiedlenia się itp.). Zajęcie i
 schronienie znajdowały osoby zgłaszające się do klasztorów , zajmując
 stanowiska konwersów. Niezaprzeczalna prawdą jest, że duchowieństwo było
 najlepiej wykształconą częścią społeczeństwa. Dlatego też spośród
 najmądrzejszych władcy wybierali sobie doradców. Na przykład od VII w. do
 1298r. gdy Filip Piękny mianował na urząd kanclerski rycerza na czele
 kancelarii stali wyłącznie duchowni. W gestii Kościoła leżała też pewna
 część sądownictwa. Równolegle z trybunałami zwykłymi działał system sądów
 specjalnych, mianowicie kościelnych. Jurysdykcja kościelna miała dwojakie
 pole działania. Zmierzała mianowicie do objęcia wszystkich osób duchownych
 a ponadto mniej więcej całkowicie przywłaszczyła sobie sądzenie pewnych
 przestępstw i uczynków, które, nawet popełnione przez ludzi świeckich,
 pojmowano jako akty natury religijnej. Inną oczywistą prawdą jest to, że w
 okresie średniowiecza Kościół posiadał ogromne bogactwa. Stawiało to tę
 instytucję w niezbyt dobrym świetle ponieważ bogactwa pochodziły
 najczęściej z konfiskat, od panów świeckich lub z przymusowych opłat np.:
 świętopietrza, dziesięciny. Spełnia tu Kościół rolę organizmu
 symbiotycznego. Owszem bogaci się, ale to z kasy kościelnej  utrzymywane
 były m.in. szkolnictwo, sztuka, nauka. Rozpoczęcie nauczania było  bardzo
 ważnym przedsięwzięciem Kościoła. Najpierw papiestwo zobowiązało biskupów
 i kapituły do zakładania szkół katedralnych. Obok nich zaczęły powstawać w
 miastach szkoły zakładane przez nowe zakony. Uczono w nich czytania i
 pisania po łacinie, modlitw i pieśni kościelnych oraz orientacji w
 kalendarzu kościelnym. Z czasem szkoły katedralne i niektóre zakony
 zaczęły zakładać uniwersytety. Pierwsze uczelnie powstały w Paryżu,
 Oxfordzie, Bolonii i Padwie. Można było na nich wyróżnić fakultety sztuk
 wyzwolonych, prawa kanonicznego i cywilnego, medycyny i teologii.
 Klasztory i kościoły stały się również ośrodkami produkcyjnymi. Kwitła w
 nich sztuka rzemieślnicza oraz przyjmowały się wynalazki techniczne. Były
 głównymi ośrodkami skupiającymi ludzi wykształconych.
 Kultura średniowiecza wyrażana była poprzez malowidła i rzeźby kościołów,
 treść kazań czy relacje pielgrzymów. To spowodowało pogłębienie życia
 religijnego. Sztuka średniowiecza odgrywała bardzo ważną rolę w
 kształceniu społeczeństwa. Podobnie jak literatura i filozofia tej epoki
 była ona podporządkowana Kościołowi. Wznoszono więc wspaniałe, bogato
 dekorowane katedry, klasztory, kościoły, opactwa. Dominowały style
 romański i gotycki. Rzeźbiarze zdobili zwieńczenia kolumn oraz dekorowali
 wejścia i wnętrza świątyni, a malarze ozdabiali cenne rękopisy oraz
 wzbogacali wystrój budowli kościelnych wspaniałymi freskami. Takie
 świątynie zapoznawały nie znającą pisma ludność z treścią Ewangelii.
 Literatura średniowiecza również za główną przyjęła tematykę religijną.
 Zaliczamy do niej żywoty świętych, lirykę Maryjną, modlitwy, kazania,
 moralitety, misteria, a także dramat liturgiczny oraz wiersze
 religijno-dydaktyczne. Do ważnej spuścizny literackiej tej epoki możemy
 również zaliczyć historiografię, to jest ogół dzieł historycznych. Były to
 prowadzone przez zakonników i kler katedralny zapiski rocznikarskie, czyli
 notatki na temat wydarzeń minionego roku oraz kroniki.
 Jak widać Kościół miał ogromny wpływ na wszystkie dziedziny sztuki, życia
 ludzi wieków średnich. Podporządkowana była mu kultura, oświata,
 filozofia, literatura oraz sztuka. Decydował też o kształtowaniu się
 nowych cywilizacji, dawał nadzieję, zaspokajał duchowe potrzeby. Mimo, że
 epoki późniejsze powracają do religijności w żadnej z nich nie odgrywa już
 ona tak ogromnej roli jak właśnie w średniowieczu.

Alienuch