Historia - wybrane zagadnienia z okresu powojennego - IV klasa LO

Te literki "o" na początku co drugiego wersu to pozostałość z wypunktowania w Wordzie. Wybaczcie, jestem leniwa i nie chciało mi się tego wszystkiego przerabiać ;).

1. Trzyletni plan gospodarczy odbudowy kraju.
o lipiec 1947 – Sejm Ustawodawczy uchwala ustawę wprowadzającą Plan Odbudowy Gospodarczej.
o plan dotyczył lat 1947 – 1949.
o cele planu:
- podniesienie stopy życiowej Polaków (poziom życia miał przewyższyć poziom przedwojenny)
- likwidacja szkód wojennych
- scalenie Ziem Odzyskanych z resztą Polski
- ugruntowanie nowego modelu gospodarczego
- osiągnięcie przedwojennej produkcji w przemyśle i o 10% większej produkcji rolnej.
o to jedyny powojenny plan gospodarczy Polski, który został zrealizowany (jeszcze przed upływem terminu)
o skutki:
- 1948 – rozpoczęcie kolektywizacji wsi (przymusowe przystępowanie chłopów do spółdzielni i państwowych gospodarstw rolnych)
- przejęcie przez państwo wielu przedsiębiorstw
- wzrost zatrudnienia
- „bitwa o handel” – według władz przyczyną wzrostu cen jest naturalna skłonność przedsiębiorców prywatnych do spekulacji. Ustalono ceny maksymalne i narzucono wysokie podatki. Wprowadzono ustawę o koncesjonowaniu. W ciągu dwóch lat liczna prywatnych punktów handlowych i pośredników zmalała o połowę. Komuniści przejęli też kontrolę nad handlem spółdzielczym. Niewydolny handel państwowy i trudności aprowizacyjne spowodowały trudności w zaopatrzeniu sklepów, zmniejszenie punktów handlowych, pogorszenie jakości obsługi, kolejki, biurokratyzację handlu, czarny rynek.
- inflacja spowodowana przejęciem systemu bankowego przez państwo.
- gospodarka (poza rolnictwem) stała się państwowym monopolem sterowanym przez biurokratów partyjnych.

2. Plan sześcioletni – priorytet dla przemysłu ciężkiego.
o grudzień 1948 – jego wstępne założenia zostały przyjęte przez zjazd założycielski PZPR
o lipiec 1950 – Sejm Ustawodawczy przyjął ustawę o planie sześcioletnim (planie budowy podstaw socjalizmu).
o założenia planu:
- szybka industrializacja Polski w oparciu o przemysł ciężki, zbrojeniowy. Produkcja przemysłowa miała wzrosnąć o 158%!
- wzrost w rolnictwie o 50%.
- wzrost dochodu obywateli o 112%.
o realizacja:
- początkowo wydawała się łatwa, pierwszy rok planu bardzo pomyślny.
- wzrost nakładów na przemysł ciężki kosztem inwestycji w przemyśle lekkim i w rolnictwie.
- budowa „gigantów” – Huta im. Lenina pod Krakowem.
- rozbudowa nowych gałęzi przemysłu: przemysłu stoczniowego, samochodowego, lotniczego, metali kolorowych (huta aluminium w Skawinie pod Krakowem), tworzyw sztucznych.
- zwiększenie zatrudnienia i norm, a nie podnoszenie wydajności pracy i wprowadzanie nowych technologii (polityka ekstensywna).
- niedoinwestowanie rolnictwa, spadek produkcji, obowiązkowe dostawy produktów rolnych, system kartkowy.
- brak inwestycji w budownictwo mieszkaniowe – fatalna sytuacja lokalowa.
- październik 1950 – wymiana pieniędzy. Utrata 2/3 wartości posiadanej gotówki.
- 1953 – podniesienie przez państwo większości cen na towary przemysłowe i żywność – realny spadek wartości płac i obniżenie stopy życiowej ludności.
- ciągłe zmiany założeń planu!
o skutki:
- 1955 – zakończenie realizacji.
- efekty pozytywne: wzrost produkcji w przemyśle.
- efekty negatywne: daleki od założonego wzrost dochodu, zatrudnienia, produkcji rolnej i płac. Obniżenie poziomu życia ludności, spadek konsumpcji, niedoinwestowane rolnictwo, brak mieszkań.

3. Geneza Października.
o trudna sytuacja ekonomiczna w kraju, trudne warunki życia, coraz większe normy w zakładach.
o śmierć Stalina w 1953 roku
o XX Zjazd KPZR
o odwilż polityczna w Polsce (powszechne żądania liberalizacji, krytyka metod rządzenia i działalności cenzury).
o wstrząs wywołany przez audycje płk. Józefa Światły emitowane przez Radio Wolna Europa, demaskujące terror bezpieki, brutalne metody śledztwa funkcjonariuszy policji politycznej, rewelacje o przywilejach najwyższych dygnitarzy komunistycznych w państwie.

4. Znaczenie uchwał II Zjazdu PZPR i XX zjazdu KPZR dla rozwoju sytuacji w Polsce.
o marzec 1954 – II zjazd PZPR. Nie zmienił wiele. Dokonano korekty planu gospodarczego, obniżając wskaźniki. Nowy Komitet Centralny na stanowisko premiera wysunął Józefa Cyrankiewicza. Rozdzielono funkcję I sekretarza KC PZPR i premiera.
o luty 1956 – XX Zjazd KPZR. Nikita Chruszczow wygłosił tajny referat, w którym ostatecznie obnażył wszystkie zbrodnie stalinizmu. Wstrząsnął on światem.

5. Zmiana atmosfery w życiu politycznym.
o zła sytuacja ekonomiczna, pewne złagodzenie terroru i nadzieja na efekty zmian na Kremlu wywoływały rosnące poruszenie.
o wielu szeregowych członków PZPR, zwłaszcza młodzież, zastanawiało się nad sensem szczytnych haseł socjalistycznych w obliczu ponurej rzeczywistości kraju.
o władze nie decydowały się na represje, rywalizujące grupy w kierownictwie PZPR zahamowały terror.

6. Podział w kierownictwie PZPR.
o 1954 – w monolitycznym kierownictwie PZPR zaczęły pojawiać się rysy.
o Marzec 1956 – po śmierci I sekretarza KC PZPR Bolesława Bieruta zaczęła się walka o władzę. W partii. ścierały się dwie rywalizujące grupy:
- Puławianie – optowali za wprowadzeniem pewnych zmian ideologicznych w partii i sposobie rządzenia państwem.
- Natolińczycy – przeciwnicy liberalizacji i jakichkolwiek zmian, pragnęli zachowania dominującej pozycji w państwie i starych metod rządzenia.

7. Wydarzenia poznańskie – poznański Czerwiec.
o czerwiec 1956 – w Poznaniu w dawnych zakładach Cegielskiego, noszących imię Stalina, wybuchł strajk załogi. Przyłączyli się pracownicy Zakładów Naprawy Taboru Kolejowego i Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego.
o przyczyny: niedotrzymanie zobowiązań dyrekcji i władz co do: podniesienia płac, poprawy warunków pracy, obniżenia podatków i norm.
o władze próbowały przeciągać negocjacje z robotnikami by nie dopuścić do zamieszek w czasie XXV Międzynarodowych Targów Poznańskich.
o 28 czerwca 1956 – ruszył pochód manifestantów do centrum miasta. Pod sztandarami narodowymi wznoszono hasła patriotyczne, żądano wolności i chleba.
o demonstranci (ok. 100 tys.) zdobyli więzienie przy ul. Młyńskiej, uwolnili więźniów i uzbrojeni skierowali się pod budynek Komitetu Wojewódzkiego partii i Prezydium Miejskiej Rady Narodowej. Wielu dostało się na teren Targów.
o z okien Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego oddano strzały – padli ranni i zabici, rozpoczęto wznoszenie barykad. Bitwa stawała się coraz bardziej zacięta, bo manifestanci mieli coraz więcej broni. Milicjanci odmówili wzięcia udziału w walkach, w przeciwieństwie do żołnierzy KBW i wojsk pancernych Śląskiego Okręgu Wojskowego.
o o 14.00 na lotnisku wylądował Cyrankiewicz, Edward Gierek i gen. Stanisław Popławski.
o oficjalnie zginęło 75 osób, a rannych zostało 800.
o premier Cyrankiewicz w imieniu władz potępił strajki i akcje demonstrantów.
o do więzień trafiło kilkuset uczestników zajść i przypadkowo aresztowanych ludzi.

8. Władysław Gomułka na czele partii.
o październik 1956 – obrady VIII Plenum KC. Po ich wznowieniu Gomułka powołany na I sekretarza.
o w specjalnym komunikacie Gomułka krytykuje stalinizm, kolektywizację na wsi i efekty planu sześcioletniego.

9. Popaździernikowe przemiany. o likwidacja sklepów dla osób uprzywilejowanych
o pozwolono posiadać dewizy i złoto, choć handel nimi był nadal zabroniony.
o Stalinogród przemianowano z powrotem na Katowice.
o w zakładach pracy wprowadzono rady robotnicze, jako namiastki samorządu robotniczego.
o przestano zagłuszania zachodnich radiostacji nadających po polsku.
o po czystkach kadrowych na wyższe uczelnie powróciło wielu profesorów i docentów represjonowanych za swoje poglądy.
o odbyły się procesy oprawców stalinowskich.
o zrehabilitowano działaczy konspiracji niepodległościowej.
o w ZSL i SD do władzy doszli nowi ludzie, powstał Front Jedności Narodowej (działania jedynie pozorne, nadal PZPR dominowała w polskim życiu politycznym).
o złagodzenie cenzury.
o powstrzymanie akcji kolektywizacyjnej na wsi.

10. Porozumienie z Kościołem. Uwolnienie prymasa Stefana Wyszyńskiego.
o nastąpiła pewna poprawa w stosunkach państwo – Kościół:
- przywrócono nauczanie religii w szkołach jako przedmiotu nadobowiązkowego
- do swoich diecezji na Ziemiach Odzyskanych mogli powrócić biskupi
- uchylono dekret z 1953 roku o obsadzaniu stanowisk kościelnych przez władze.
o 28 października 1956 – wolność odzyskał prymas Polski, kardynał Stefan Wyszyński.

11. Odstąpienie od masowej kolektywizacji.
Przeciwko kolektywizacji opowiedziało się już VI Plenum KC PZPR w marcu 1956 roku. Po wyborach w 1957 r. na wsi zaprzestano forsowania za wszelką cenę akcji kolektywizacyjnej.

12. Wybory w 1957 r.
o odbyły się 20 stycznia 1957 roku, według nowej ordynacji wyborczej do Sejmu (bez podania określonej ilości list kandydatów).
o z życia publicznego odeszli skompromitowani ludzie epoki stalinowskiej, jak prezes Sądu Najwyższego Wacław Barcikowski.
o wielu z pochodzenia rosyjskich generałów i wyższych oficerów zwolniono z wojska i odesłano do ZSRR. Ich stanowiska objęli ludzie represjonowani w poprzednich latach. Do jedynej legalnej organizacji kombatanckiej, Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, zaczęto przyjmować dawnych żołnierzy AK.

13. Ponowne zaostrzenie stosunków państwo – Kościół w 1966r.
o komuniści próbowali wykorzystać różniące się stanowiska dostojników kościelnych co do zmian zachodzących w Kościele katolickim po II Soborze Watykańskim. Nie przyniosło to efektów.
o Kościół nadal był w Polsce główną siłą opozycyjną.
o koniec 1965 – list biskupów polskich do episkopatów różnych krajów.
o biskupi polscy w liście do biskupów niemieckich oceniają wzajemne kontakty w przeszłości, wybaczają Niemcom i proszę o wybaczenie.
o agresywna reakcja polskich władz
- oskarżenie episkopatu polskiego o działania antypolskie
- próba zniechęcenia wiernych do duchowieństwa za pomocą manipulacji podjęta przez propagandę komunistyczną.

Tawananna
www.amtv.prv.pl