Agresja w dzisiejszym świecie... Jej przejawy widzimy codziennie, możemy je bardzo często obserwować „na własnym podwórku” – w szkole, na osiedlu i co najtragiczniejsze w domu rodzinnym. Ale czy zdajemy sobie sprawę, czym ta agresja jest, uświadamiamy jej mechanizmy? Po części na pewno tak – jesteśmy w stanie określić jej granice, przejawy, czasami przyczyny, ale podeprzyjmy nasze osądy definicja encyklopedyczną.
AGRESJA (łac. Aggresio – napaść) zachowanie się podejmowane z zamiarem sprawienia bólu, cierpienia,
Definicja mówi, czym jest agresja, ale przecież to jest tylko „wierzchołek góry lodowej”. Jeżeli chcemy opisać to zjawisko dokładnie musimy posłużyć się pytaniami: co?, gdzie?, kiedy? w jaki sposób?, dlaczego? jakim celu?
CO? – agresja, przemoc, nienawiść
GDZIE? – na osiedlu, ulicy ale i w szkole, domu
KIEDY? – Teraz, „w dzisiejszych czasach”, ale i wcześniej, bo przecież przemoc wpisana jest w historię człowieka i istnieje tak długo jak on sam
W JAKI SPOSÓB? – i tu znów posłużmy się definicja encyklopedyczną - agresja może mieć postać zachowań fizycznych (najprostsza, ale i najczęstsza jej forma), słownych (przemoc psychiczna – często dużo okrutniejsza niż formy fizyczne), wyrażać się w czynnościach symbolicznych;
DLACZEGO? - agresja może mieć charakter reaktywny - stanowiąc wyładowanie wzbudzonych emocji złości, gniewu, irytacji,(agresja jako sposób „relaksu”, odreagowania - może nie najefektywniejszy, ale na pewno najprostszy i „ogólnodostępny” w przeciwieństwie do np. sportów wysiłkowych) lub instrumentalny — czynności podejmowanych w celu uzyskania pożądanych przedmiotów, stanów rzeczy, wartości (moim zdaniem najgorszy rodzaj agresji – ta z premedytacją, na spokojnie, podbudowana przemyśleniami i chęcią uzyskania korzyści) w następstwie zahamowania otwartej agresji w stosunku do obiektu będącego źródłem negatywnych emocji, (kiedy ten obiekt nie jest osiągalny z różnych względów np. jest chroniony swoim autorytetem, pozycją społeczną) często występuje zjawisko zwane przemieszczeniem agresji, to jest ukierunkowanie agresji na obiekt zastępczy nie zagrażający, czyli tzw. kozła ofiarnego W tym miejscu mamy do czynienia z rodzajem agresji najbardziej rozpowszechnionym – agresji wobec osób, grup społecznych, których spór czy inny czynnik wywołujący agresję nie dotyczy, ale są jej ofiarami. W większości przypadków osoby te nie mogą się bronić, są bezsilne wobec agresora. Narastaniu agresji w stosunkach międzyludzkich sprzyjają m.in. takie okoliczności społeczne, jak znaczne ograniczenie możliwości zaspokojenia potrzeb( w tym potrzeb podstawowych – wtedy rozbój, napad jako forma agresji mogą być jedynym sposobem na ich zaspokojenie), rozluźnienie norm moralnych i moralne uznanie dla agresji, rozproszenie i przemieszczenie odpowiedzialności (wszelka agresja w grupie – subkulturowej, przestępczej. Wtedy agresor nie czuje się odpowiedzialny za swoje czyny, zrzuca te odpowiedzialność na ogół czy swoistych „przywódców”.)
W JAKIM CELU? – agresja będąca sposobem wyładowania się najczęściej jest bezcelowa, osoby, które jej dokonują nie uświadamiają sobie, że robią to dla swoistego „zrelaksowania się”, ale jest i agresja instrumentalna – jej cele są różne, ale dokładnie określone przez agresora. I ostatni „cel” agresji – po prostu dla zabawy, przyjemności. Skłonność do agresywnych zachowań kształtuje się pod wpływem specyficznych doświadczeń, zwłaszcza kumulowania się doświadczeń frustracyjnych, będących źródłem silnych negatywnych emocji,( doświadczenia z dzieciństwa, czy „przenoszenie” agresji - z siebie ofiary jakichś jej form – na innych, którzy nie mają z tym nic wspólnego, ale są w zasięgu ręki czy słowa), ale także w wyniku obserwowania agresywnych modeli, („jeśli wszedłeś miedzy wrony musisz krakać tak jak one”) •
Wywód ten nie przyniósł nam może jakichś konkretnych refleksji, przemyśleń, ale na pewno łatwiej „walczyć” z wrogiem, którego się zna. Jeżeli będziemy znali mechanizmy, związki przyczynowo – skutkowe, których wynikiem jest agresja będziemy mogli jej zapobiegać a nie tylko zwalczać jej przejawy. Znając mechanizm jakiegoś zachowania możemy wyeliminować jego przyczynę i nie dopuścić to niego samego (w naszym przypadku aktu agresji).