Adam Mickiewicz urodził się 24 grudnia 1798 r. w Zaosiu k/ Nowogródka. Ojciec Mikołaj był prawnikiem w sądzie powiatowym w Nowogródku. Matka Barbara z Majewskich, kobieta dobra i łagodna, ze czcią wspominana przez poetę, zajmowała się gospodarstwem i wychowaniem pięciu synów, z których najmłodszy zmarł w dzieciństwie. Rodzice pochodzili z uboższej szlachty.
W Nowogródku Adam uczęszczał do szkoły prowadzonej przez dominikanów (1807 – 1815). Atmosfera domu i miasteczka była wybitnie polska, patriotyczna. Beztroskie dzieciństwo zakończyło się w roku 1812, gdy zmarł ojciec pozostawiając w trudnych warunkach żonę z dziećmi.
W 1815 r. Adam wstąpił na Uniwersytet Wileński chcąc zdobyć zawód nauczyciela. Naukę umożliwiło mu stypendium, które po zakończeniu studiów nakładało obowiązek pracy nauczyciela w wyznaczonej przez władze miejscowości. Studia odegrały dużą rolę w życiu poety, gdyż wykładali tam wówczas wybitni uczeni o sławie europejskiej np. Joachim Lelewel, bracia Śniadeccy. W Wilnie Mickiewicz należał do Towarzystwa Filomatów, a następnie do Towarzystwa Filaretów.
W roku 1819 został nauczycielem w Kownie. W 1820 r. zmarła jego matka, która była „całą jego osłodą, całą pociechą”. W tym czasie poznał Marylę Wereszczakównę, pannę z bogatego domu. Rodzina dziewczyny nie zgodziła się na ślub z ubogim poetą i wydano Marylę za hrabiego Wawrzyńca Puttkamera. Był to dla poety dramat, z którym nie pogodził się nigdy.
W 1823 r. został aresztowany w związku z procesem toczącym się w Wilnie przeciwko tajnym organizacją młodzieżowym i wraz z innymi filomatami w roku 1824 wywieziony do Rosji. Tam przebywał w Petersburgu, Odessie, Moskwie. Odbył wyprawę na Krym. Rezultatem tej wycieczki był utwór „Sonety krymskie”. Za utwór „Konrad Wallenrod” groziło mu aresztowanie. Ostrzeżony przez przyjaciół – rosyjskich poetów – musiał uciekać z Petersburga. Wypłynął statkiem z Kronsztadu do Hamburga (rok 1829).
W Niemczech przebywał w Berlinie, Dreźnie (Dziady cz. III), Weimarze. Przez Alpy udał się do Włoch. Przebywał m.in. w Rzymie, Wenecji, Florencji, Neapolu.
Na wieść o wybuchu powstania listopadowego (1831) udał się okrężną drogą w Poznańskie (zabór pruski) przez Szwajcarię, Francję, Niemcy. W Poznańskim gościł ok. 8 miesięcy, potem z falą emigrantów (1832) wyjechał do Drezna. Na podstawie relacji uczestników powstania napisał m.in. „Śmierć pułkownika” i „Redutę Ordona”.
W 1831 r. wyjechał z Drezna do Paryża i tak rozpoczął się okres życia emigracyjnego. Objął redakcję czasopisma „Pielgrzym Polski”. Wydał „Pana Tadeusza” i „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego”.
W 1833 roku ożenił się z córką Marii Szymanowskiej, pianistki o sławie europejskiej – Celiną. Ze względu na pogarszające się życiowe objął stanowisko profesora literatury łacińskiej w Lozannie w Szwajcarii (1839- 40). Tam powstały wiersze, tzw. „Liryki lozańskie”. W latach 1840- 44 prowadził wykłady w College de France w Paryżu o literaturach słowiańskich. Uczęszczały tam tłumy publiczności z różnych krajów.
W 1848 r. udał się do Rzymu. Chciał utworzyć Legion Polski, który u boku armii włoskiej miałby walczyć z Austrią. W roku 1849 redagował założoną przez siebie gazetę francuską „Trybunę Ludów” (napisał ok. stu artykułów). Współpracowali z nim przedstawiciele z różnych krajów.
W 1853 r. otrzymał posadę bibliotekarza w Bibliotece Arsenału w Paryżu. Mickiewiczowie żyli w ciężkim niedostatku. Mieli 6 dzieci (Maria, Władysław, Helenka, Aleksander, Jan, Józef). Pani Celina ciężko chorowała. Zmarła w marcu 1855 roku (pięciorgiem dzieci zaopiekowała się panna Zofia Szymanowska, najmłodszym Józiem – pani Zaleska).
Po wybuchu wojny turecko- rosyjskiej wyjechał do Konstantynopola w Turcji, by tam organizować Legion Polski, który miał wziąć udział w walce przeciwko Rosji.
Adam Mickiewicz zmarł 26 listopada 1855 roku w czasie epidemii cholery w Konstantynopolu. Zwłoki zostały przewiezione okrętem do Francji i pochowane na cmentarzu w Montmorency pod Paryżem (tzw. cmentarz polski). W 1890 r. prochy poety przywieziono do Krakowa i złożono na Wawelu.
Najwybitniejsze utwory: