II Rzeczpospolita Polska (1) (1918-1939)
Cthulhu
Kiedy wybuchła I wojna światowa polskie
społeczeństwo rozbite było na różne orientacje polityczne. W Galicji rzucono hasło bezwzględnej walki z Rosją,
do której stanęły legiony pod wodzą Józefa Piłsudskiego, jako posiłkowy korpus armii austriackiej. W 1917
roku utworzono Tymczasową Radę Stanu, zorganizowano wyższe uczelnie, szkolnictwo i sądownictwo. Kiedy
legioniści odmówili złożenia przysięgi na wierność państwom centralnym, internowano opornych i wywieziono
Piłsudskiego do Magdeburga. Wybuch rewolucji w 1917 roku w Rosji i proklamowanie przez rząd republikański
niepodległości Polski zmieniło sytuację. Prezydent USA ogłosił 14 zasad przyszłego pokoju, w którym jako
jeden z punktów figurowało utworzenie niepodległego państwa polskiego z dostępem do morza. Z chwilą zawarcia
odrębnego pokoju z Rosją i Ukrainą przez państwa centralne w Brześciu w 1918 roku rozpoczęły się
demonstracje przeciw okupantom w Galicji i w Królestwie Polskim. W Paryżu powstał Komitet Narodowy pod
przewodnictwem Romana Dmowskiego, uważany przez koalicję za rząd polski. Państwa koalicji ogłosiły w Wersalu
utworzenie państwa polskiego. W Warszawie na miejsce Tymczasowej Rady Stanu powstała Rada Regencyjna.
Zaczęto tworzyć polskie siły zbrojne. Po klęsce Niemiec wycofane zostały 11.XI.1918 wojska niemieckie z
byłej Kongresówki. Po powrocie Piłsudskiego z Magdeburga, rozwiązana została Rada Regencyjna i władza
przeszła w ręce Piłsudkiego jako Naczelnika Państwa. 27.XII.1918 w wyniku powstania wielkopolskiego Niemców
usunięto z Wielkopolski i oddano władzę Naczelnej Radzie Ludowej. 19 Kwietnia 1919 roku zajęto Wilno, 28
Czerwca Traktat Wersalski wyznaczył granice Polski z Niemcami i zarządził plebiscyty na Górnym Śląsku,
Śląsku Cieszyńskim oraz Warmii i Mazurach. Wojna z Rosją zakończyła się 18 marca 1921 roku traktatem ryskim,
który wyznaczył wschodnie granice II Rzeczyspolitej. Polska wskutek niepomyślnych wyników plebiscytu
18.VII.1920 straciła Mazowsze pruskie i Warmię. Na Górnym Śląsku 20.III.1921 przeprowadzono plebiscyt.
Skutkiem wybuchu powstania przeciw Niemcom (3.V.1921) było przyznanie Polsce wschodniej części Górnego
Śląska. W ten sposób zakończyło się kształtowanie granic II Rzeczypospolitej.
Odrodzona Rzeczpospolita
II Rzeczpospolita Polska składała się z ziem, które przez ponad sto lat znajdywały się pod panowaniem trzech
zaborców. W każdym z zaborów Polacy żyli jako obywatele obcych państw, w których obowiązywały odmienne
prawa, waluty, systemy miar i wag oraz systemy szkolne. Stanowiło to duże utrudnienie dla funkcjonowania
gospodarki. Ogromne potrzeby związane z odbudową gospodarki spowodowały zwiększenie wydatków finansowych.
Polska marka, dziedziczona po niemieckiej okupacji, błyskawicznie traciła na wartości. Narastało zjawisko
inflacji. Rosło bezrobocie, wybuchały strajki. Na wniosek Władysława Grabskiego - premiera rządu i ministra
skarbu sejm uchwalił specjalny podatek majątkowy nałożony głównie na ludzi bogatych. W kwietniu 1924 roku
bezwartościową markę zastąpiono polskim złotym, którego stałą wartość gwarantowały zdeponowane w Banku
Polskim zapasy złota i obcych walut. Zastąpienie marki "złotówką" sprzyjało inwestycjom gospodarczym i było
zachętą dla obywateli do gromadzenia własnych oszczędności.
Mimo zniszczeń i trudności polska gospodarka stopniowo się rozwijała. Wybudowano setki dróg, torów
kolejowych i mostów, odbudowano wiele fabryk i zakładów pracy. Jednym z największych osiągnięć tamtych
czasów była budowa portu w Gdyni - małej wówczas rybackiej wioski. Powodem budowy Gdyni był brak portu na
liczącym zaledwie 140 km przyznanym Polsce wybrzeżu Bałtyku.
Sąsiedzi
Niemcy uważali Polskę za "twór sezonowy i nietrwały". Niemcy nigdy nie pogodzili się z utratą ziem polskich
byłego zaboru pruskiego. W 1925 roku Niemcy rozpoczęły tzw. wojnę celną z Polską. Polegała ona m.in. na
przerwaniu importu polskiego węgla i obłożeniu wysokim cłem polskich towarów wysyłanych na eksport. Niemcom
chodziło o osłabienie polskiej gospodarki i w ten sposób wymuszenie na Polsce, by zrzekła się części ziem na
zachodzie. Cel ten nie został osiągnięty. Polska wyszła z wojny celnej zwycięsko, m.in. dzięki rozbudowie
nowych gałęzi przemysłu i budowie portu w Gdyni. Dzięki Gdyni Polska uniezależniła się od portu gdańskiego,
Niemcy nazwali Gdynię "dusicielem Gdańska". Pozwoliło to Polsce na eksportowanie towarów, głównie węgla do
wielu innych krajów.
Na wschodzie II Rzeczpospolita graniczyła z ZSRR (Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich). Granica z
Rosją Radziecką oddzielała nie tylko dwa państwa, ale także różne systemy polityczne i gospodarcze :
kapitalizm i komunizm. Władze radzieckie od początku nie zamierzały respektować traktatu z Rygi z 1921 roku,
i podobnie jak Niemcy na zachodzie, Rosjanie dążyli do odebrania Rzeczypospolitej jej terenów na wschodzie,
toteż nierzadko dochodziło do incydentów zbrojnych na granicy polsko-radzieckiej. Położona między wrogimi
sąsiadami II Rzeczpospolita Polska potrzebowała silnych sojuszników.
Sojusze i stosunki dyplomatyczne II Rzeczypospolitej z sąsiadami
Najważniejszym sojusznikiem Polski była Francja. 19 Lutego 1921 roku oba kraje połączył polsko-francuski
układ polityczny i wojskowy. Przyjazne stosunki łączyły także Polskę z Łotwą i Rumunią, którą w marcu 1921
roku połączył z II Rzeczpospolitą sojusz wojskowy. Skutkiem włączenia Wilna do Polski w 1922 roku był ostry
sprzeciw władz litewskich, które do 1938 roku nie utrzymywały stosunków dyplomatycznych z Polską. Stosunki z
południowym sąsiadem - Czechosłowacją - były chłodne.
|
|