KĄCIK HISTORYCZNY

HISTORY ZONE nr 13

II Rzeczpospolita Polska (1) (1918-1939)
Cthulhu

Kiedy wybuchła I wojna światowa polskie społeczeństwo rozbite było na różne orientacje polityczne. W Galicji rzucono hasło bezwzględnej walki z Rosją, do której stanęły legiony pod wodzą Józefa Piłsudskiego, jako posiłkowy korpus armii austriackiej. W 1917 roku utworzono Tymczasową Radę Stanu, zorganizowano wyższe uczelnie, szkolnictwo i sądownictwo. Kiedy legioniści odmówili złożenia przysięgi na wierność państwom centralnym, internowano opornych i wywieziono Piłsudskiego do Magdeburga. Wybuch rewolucji w 1917 roku w Rosji i proklamowanie przez rząd republikański niepodległości Polski zmieniło sytuację. Prezydent USA ogłosił 14 zasad przyszłego pokoju, w którym jako jeden z punktów figurowało utworzenie niepodległego państwa polskiego z dostępem do morza. Z chwilą zawarcia odrębnego pokoju z Rosją i Ukrainą przez państwa centralne w Brześciu w 1918 roku rozpoczęły się demonstracje przeciw okupantom w Galicji i w Królestwie Polskim. W Paryżu powstał Komitet Narodowy pod przewodnictwem Romana Dmowskiego, uważany przez koalicję za rząd polski. Państwa koalicji ogłosiły w Wersalu utworzenie państwa polskiego. W Warszawie na miejsce Tymczasowej Rady Stanu powstała Rada Regencyjna. Zaczęto tworzyć polskie siły zbrojne. Po klęsce Niemiec wycofane zostały 11.XI.1918 wojska niemieckie z byłej Kongresówki. Po powrocie Piłsudskiego z Magdeburga, rozwiązana została Rada Regencyjna i władza przeszła w ręce Piłsudkiego jako Naczelnika Państwa. 27.XII.1918 w wyniku powstania wielkopolskiego Niemców usunięto z Wielkopolski i oddano władzę Naczelnej Radzie Ludowej. 19 Kwietnia 1919 roku zajęto Wilno, 28 Czerwca Traktat Wersalski wyznaczył granice Polski z Niemcami i zarządził plebiscyty na Górnym Śląsku, Śląsku Cieszyńskim oraz Warmii i Mazurach. Wojna z Rosją zakończyła się 18 marca 1921 roku traktatem ryskim, który wyznaczył wschodnie granice II Rzeczyspolitej. Polska wskutek niepomyślnych wyników plebiscytu 18.VII.1920 straciła Mazowsze pruskie i Warmię. Na Górnym Śląsku 20.III.1921 przeprowadzono plebiscyt. Skutkiem wybuchu powstania przeciw Niemcom (3.V.1921) było przyznanie Polsce wschodniej części Górnego Śląska. W ten sposób zakończyło się kształtowanie granic II Rzeczypospolitej.

Odrodzona Rzeczpospolita
II Rzeczpospolita Polska składała się z ziem, które przez ponad sto lat znajdywały się pod panowaniem trzech zaborców. W każdym z zaborów Polacy żyli jako obywatele obcych państw, w których obowiązywały odmienne prawa, waluty, systemy miar i wag oraz systemy szkolne. Stanowiło to duże utrudnienie dla funkcjonowania gospodarki. Ogromne potrzeby związane z odbudową gospodarki spowodowały zwiększenie wydatków finansowych. Polska marka, dziedziczona po niemieckiej okupacji, błyskawicznie traciła na wartości. Narastało zjawisko inflacji. Rosło bezrobocie, wybuchały strajki. Na wniosek Władysława Grabskiego - premiera rządu i ministra skarbu sejm uchwalił specjalny podatek majątkowy nałożony głównie na ludzi bogatych. W kwietniu 1924 roku bezwartościową markę zastąpiono polskim złotym, którego stałą wartość gwarantowały zdeponowane w Banku Polskim zapasy złota i obcych walut. Zastąpienie marki "złotówką" sprzyjało inwestycjom gospodarczym i było zachętą dla obywateli do gromadzenia własnych oszczędności.

Mimo zniszczeń i trudności polska gospodarka stopniowo się rozwijała. Wybudowano setki dróg, torów kolejowych i mostów, odbudowano wiele fabryk i zakładów pracy. Jednym z największych osiągnięć tamtych czasów była budowa portu w Gdyni - małej wówczas rybackiej wioski. Powodem budowy Gdyni był brak portu na liczącym zaledwie 140 km przyznanym Polsce wybrzeżu Bałtyku.

Sąsiedzi
Niemcy uważali Polskę za "twór sezonowy i nietrwały". Niemcy nigdy nie pogodzili się z utratą ziem polskich byłego zaboru pruskiego. W 1925 roku Niemcy rozpoczęły tzw. wojnę celną z Polską. Polegała ona m.in. na przerwaniu importu polskiego węgla i obłożeniu wysokim cłem polskich towarów wysyłanych na eksport. Niemcom chodziło o osłabienie polskiej gospodarki i w ten sposób wymuszenie na Polsce, by zrzekła się części ziem na zachodzie. Cel ten nie został osiągnięty. Polska wyszła z wojny celnej zwycięsko, m.in. dzięki rozbudowie nowych gałęzi przemysłu i budowie portu w Gdyni. Dzięki Gdyni Polska uniezależniła się od portu gdańskiego, Niemcy nazwali Gdynię "dusicielem Gdańska". Pozwoliło to Polsce na eksportowanie towarów, głównie węgla do wielu innych krajów.

Na wschodzie II Rzeczpospolita graniczyła z ZSRR (Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich). Granica z Rosją Radziecką oddzielała nie tylko dwa państwa, ale także różne systemy polityczne i gospodarcze : kapitalizm i komunizm. Władze radzieckie od początku nie zamierzały respektować traktatu z Rygi z 1921 roku, i podobnie jak Niemcy na zachodzie, Rosjanie dążyli do odebrania Rzeczypospolitej jej terenów na wschodzie, toteż nierzadko dochodziło do incydentów zbrojnych na granicy polsko-radzieckiej. Położona między wrogimi sąsiadami II Rzeczpospolita Polska potrzebowała silnych sojuszników.

Sojusze i stosunki dyplomatyczne II Rzeczypospolitej z sąsiadami
Najważniejszym sojusznikiem Polski była Francja. 19 Lutego 1921 roku oba kraje połączył polsko-francuski układ polityczny i wojskowy. Przyjazne stosunki łączyły także Polskę z Łotwą i Rumunią, którą w marcu 1921 roku połączył z II Rzeczpospolitą sojusz wojskowy. Skutkiem włączenia Wilna do Polski w 1922 roku był ostry sprzeciw władz litewskich, które do 1938 roku nie utrzymywały stosunków dyplomatycznych z Polską. Stosunki z południowym sąsiadem - Czechosłowacją - były chłodne.