KĄCIK HISTORYCZNY

HISTORY ZONE nr 13

Kolno
Cthulhu

Kolno to nieduże, dwunastotysięczne miasto w województwie Podlaskim (Każdy mieszkaniec Warszawy będący na wakacjach na Mazurach wie gdzie to jest:)). W tym artykule opisuje historię tego miasta nie tylko dlatego, że tu mieszkam :), ale też dlatego, że dzieje tego miasta są naprawdę ciekawe.

W 1425 roku na podstawie prawa chełmińskiego Kolno otrzymało prawa miejskie z rąk Janusza I Mazowieckiego. Miasto posiadało charakterystyczny dla średniowiecznych miast układ szachownicy. W południowo-wschodniej części miasta usytuowany był dwór książęcy, a w północno-zachodniej części rynku stał drewniany kościół otoczony cmentarzem. Miasto rozwijało się szybko i przejęło po Nowogrodzie rolę centrum administracyjnego na tym terenie, a w końcu XV wieku Kolno stało się siedzibą starostwa i sądów. W 1519 roku w czasie "wojny pruskiej" Krzyżacy dwukrotnie spustoszyli Mazowsze. W tym czasie został spalony dwór książęcy, którego nigdy nie odbudowano.

Od XV do połowy XVII wieku Kolno przeżywało złoty wiek. Dzięki położeniu na trakcie handlowym Warszawa - Łomża - Kolno - Królewiec i rozwojowi zostało miastem obwodowym i powiatowym. Częste pożary, które niszczyły zabudowania miejskie, przemarsze wojsk i roznoszone przez nie epidemie i kryzys gospodarczy w pierwszym dwudziestoleciu XVII wieku zahamowały rozwój miasta.

Dopiero w połowie XVIII wieku miasto ponownie zaczęło dźwigać się ze zniszczeń, a czynnikiem podstawowym tej odnowy był przede wszystkim handel.

Miasto przestało pełnić rolę miasta powiatowego w wyniku rozbiorów. 27 lutego 1831 roku Kolno było miejscem potyczki oddziałów powstańczych z wojskiem rosyjskim, w wyniku której zniszczeniu uległo wiele domów. W 1834 roku dokończono budowę nowego kościoła na placu po dawnym dworze książęcym, na którym stał kościół św. Anny. W 1866 roku Kolno odzyskało miano miasta powiatowego.

Podczas I wojny światowej miasto poważnie zniszczono. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Kolno na nowo zaczęło rozkwitać. W 1919 roku ponownie utworzono powiat kolneński.

W czasie wojny polsko - bolszewickiej oddział kozaków dońskich przemaszerował przez Kolno. Na początku II wojny światowej 29 września 1939 roku wojska sowieckie zajęły miasto i spowodowały znaczne zniszczenia. W dniu 22 czerwca 1941 roku o świcie Niemcy rozpoczęli ostrzał artyleryjski Kolna - dokonał się najazd hitlerowskich Niemiec na Związek Radziecki. Wielu żołnierzy radzieckich zginęło od kul hitlerowskich - przy drodze Kolno - Borkowo, na kolonii Kraszewskich i przy moście na Łabnej. Wielu żołnierzy radzieckich zginęło wokół istniejących do dziś okolicznych bunkrów. W lipcu 1941 roku na rynku kolneńskim odbyła się pierwsza masakra ludności żydowskiej, kiedy to Żydzi zostali zmuszeni do rozbicia znajdującego się na rynku pomnika Włodzimierza Lenina, wystawionego przez władze radzieckie w 1940 roku. Niemcy bijąc i katując zmusili Żydów do usunięcia pomnika, a po przywiezieniu go na cmentarz żydowski, pod jego gruzami pochowali kilku Żydów, zabitych w czasie tej akcji. W niedługim czasie odbyła się masowa egzekucja kolneńskiej ludności żydowskiej w miejscowości Kolimagi (400 osób) i Mściwuje (4000 osób z Kolna, łomży, Małego Płocka i Stawisk). W Kolnie nie pozostał przy życiu ani jeden człowiek pochodzenia żydowskiego.

Miasto wyzwolono w dniu 24 stycznia 1945 roku a powiat kolneński reaktywowano 1 stycznia 1948 roku. Do czasu reformy administracyjnej w 1975 roku wchodził on w skład województwa białostockiego. Od 1975 roku Kolno należało do województwa łomżyńskiego. W chwili obecnej jest siedzibą Starostwa Powiatowego i wielu instytucji o zasięgu ponadgminnym.