KĄCIK HISTORYCZNY

HISTORY ZONE nr 13

Wkład Greków i Rzymian do dorobku kultury współczesnego świata
Till

Grecy i Rzymianie to dwa najstarsze narody Europy. To oni kształtowali kulturę europejską przez wiele stuleci jako jedyni wykształceni ludzie Europy. Byli oni prekursorami w wielu dziedzinach życia i kultury. To oni stworzyli podstawy dla dzisiejszych dziedzin wiedzy, które są podstawą do istnienia naszej kultury i życia. Grecy swe największe osiągnięcia odnotowali między XVI i IV wiekiem p.n.e. Wiek XVI to największy rozkwit kultury minojskiej, natomiast w wieku IV Grecja straciła niepodległość. W Rzymie osiągnięcia kulturalne przypadają od II wieku p.n.e. do V wieku naszej ery, a dokładniej do roku 476 kiedy to przestało istnieć Cesarstwo Zachodniorzymskie. Mimo że za datę powstania Rzymu uznaje się rok 753 p.n.e. to jednak na początku swojej egzystencji przejmował on kulturę i obyczaje Etrusków. I mimo że w II wieku p.n.e. podbili oni Grecję i korzystali z osiągnięć greckich, widać było wyraźnie styl rzymski, który stanowczo wyróżniał się. Mimo tego, że i Grecy i Rzymianie posiadali ogromne terytoria, to najważniejsze wydarzenie odbywały się na terenie Półwyspu Apenińskiego w przypadku Rzymian i na Półwyspie Peloponeskim w przypadku Greków.

Mówiąc o wkładzie Greków i Rzymian do dorobku kultury współczesnego świata należy wspomnieć także o ich obyczajach, architekturze, literaturze, sztuce oraz o wynikach w nauce. Z wszystkich tych dziedzin życia wzięliśmy coś do "użytku" w dzisiejszych czasach.

Początkowo Grecy nie wyznawali jednej religii. Bogów wyobrażali sobie w postaci ludzkiej, Opowieści o nich nazwano mitami. Cały zbiór tych mitów nazwano mitologią. Zawiera ona oprócz usystematyzowanej wiedzy o ich wierzeniach także informacje o ich życiu, troskach, problemach ich trapiących. Jest to wielkie dziedzictwo odziedziczone po starożytnych Grekach. Mity nie dotyczą jednak tylko i wyłącznie zapisków na temat bogów. Znajdują się tam także legendy o herosach i bohaterach ówczesnych czasów. Dowiadujemy się z nich także tego jak wyobrażali sobie oni początki świata i człowieka. Jest cały zbiór ich wierzeń, który nazywamy mitologią.

Tak jak dawno temu Grecy, tak my teraz dużą rolę przywiązujemy do kultu zmarłych. Należało umarłego pochować w ziemi, a obowiązek za to spoczywał na rodzinie. Wierzyli oni, że człowiek może trwać także po śmierci.

Dużą rolę odegrali Grecy także w światowej literaturze. Ogromną wartość historyczną, a przede wszystkim literacką posiadają dzieła Homera: Iliada i Odyseja. Można przypuszczać, że autor nie chciał tworzyć dzieł wyłącznie literackich. Bogactwo szczegółów, wśród których znajdujemy dzieje bitew, wojen, dokonań wodzów i królów odzwierciedlają ich wyobrażenia o świecie i rzeczywistości. Stworzyli oni jeden z gatunków literackich - historiografię. Pierwszym, który podjął się napisania tego dzieła był Herodot z Halikarnasu. Napisał on "Dzieje", które składają się z dziewięciu ksiąg i mówią o państwie Persów i ich wojnach z Grekami. Podobny charakter posiada utwór "Wojna Peloponezka" Tukidydesa. Greccy literaci wprowadzili nowy rodzaj literacki - lirykę, wyrażającą osobiste odczucia i przeżycia. Wybitnymi twórcami lirycznymi byli: Pindar, Safona, Anakreont. W połowie VI w. p.n.e. zaczął rozwijać się kolejny rodzaj literacki - dramat. Początkowo były to hymny wystawiane na jakiś uroczystościach w akompaniamencie lir, których treścią były rozważania moralne i etyczne. Ważnymi dramatopisarzami byli wówczas Ajschylos i Sofokles. Gatunkiem dramatu oprócz tragedii, była także komedia. Wybitnym twórcą z tego gatunku był Arystofanes. Grecki pisarz o imieniu Ezop stworzył nowy gatunek literacki - bajki. Były to utwory, których bohaterami były zwierzęta. Miały one w sobie aluzję do stosunków politycznych panujących w społeczeństwie.

Wiara nie była wystarczająca dla wszystkich Greków. Niektórzy starali się w scholastyczny sposób wyjaśnić reguły rządzące światem. Jednym z takich filozofów był Tales z Miletu. On pierwszy postawił pytanie o początek wszechświata i za główną przyczynę uznał wodę. On także jako pierwszy wyjaśnił zjawisko zaćmienia słońca i umiał je przewidywać, oprócz tego stwierdził także, że księżyc świeci światłem odbitym. Innym filozofem i matematykiem był Pitagoras. Znamy go przede wszystkim ze sformułowanego przez niego prawie o wzajemnym stosunku boków trójkąta prostokątnego. Kolejnym scholastycznym mędrcem był Demokryt. Rozwinął teorię swojego nauczyciela mówiącą o tym, iż materia składa się z atomów. Był to początek dzisiejszych dokonań z chemii i fizyki.

Ważną pracę dla dzisiejszych biologów dokonał Arystoteles dokonując klasyfikacji ponad pięciuset różnych gatunków zwierząt. Epikur - kolejny grecki filozof - odrzucał religię, choć nie kwestionował istnienia bogów. Wielu współczesnych ludzi wyznaje właśnie tą filozofię życia. Wielką pracę dla matematyki zrobił Euklides, który napisał trzynastotomowy podręcznik do geometrii - "Elementy". Także Archimedes przyczynił się do rozwoju matematyki i fizyki. Znany jest jako twórca hydrostatyki i liczby "pi". Sokrates nauczał, iż największym dobrem jest cnota, rozumiana jako doskonałość w wykonywaniu czynności fizycznych i intelektualnych.

Grecy wywarli także duży wpływ na medycynę. Najwybitniejszym lekarzem starożytności był Hipokrates z Kos, żyjący w latach 460 - 377 p.n.e.. Napisał on pięćdziesiąt trzy prace, które przetrwały do naszych czasów. Odrzucił on także przekonanie, iż przyczyną epilepsji jest opętanie przez demony. To on zlokalizował źródło tej choroby w mózgu.

Grecy zwracali wielką uwagę na wysławianie się, dlatego zakładali szkoły wymowy. Sztukę mówienia nazwali retoryką.

Ważnymi elementami dzisiejszej kultury są także już stare choć nadal piękne budowle starożytnych Greków. Przykładem takim jest na przykład Partenon na Akropolu w Atenach. Jest to budowla tak nieodparcie kojarzona z Grecją, którą zna bardzo wielu ludzi na świecie. Jednak oprócz świątyni poświęconej Atenie na wzgórzu tym znajdowały się także budynki poświęcone innym bóstwom. Budowę ich finansował senator ateński Perykles, natomiast budową kierował Fidiasz. Architektami samego Partenonu byli zaś Kallikrates i Iktinos. Styl grecki był bardzo prosty. Wiele budowli zbudowanych było na planie prostokąta otoczonego kolumnami i zwieńczone spadzistym dachem. Style w jakich został dany budynek wzniesiony określamy po kształcie kapiteli. I tak wyróżniamy styl dorycki, joński i koryncki. Mimo iż grecka architektura nie stała na bardzo wysokim poziomie, była ona wspaniała dzięki wyczuciu proporcji i świadomości perspektywy.

Ówczesna sztuka koncentrowała się wokół człowieka. Ponieważ malarstwo greckie nie zachowało się do naszych czasów, najbardziej znaną dziedziną sztuki była rzeźba. Największe i najznamienitsze rzeźby pochodzą z VII w. p.n.e.. Charakterystyczne dla tych rzeźb są tematy, które dotyczyły nagich chłopców i odzianych dziewcząt. Ówcześni artyści nie potrafili oddać w kamieniu poważnego wyrazu twarzy, dlatego na twarzach rzeźbionych ludzi widniał szeroki uśmiech. W latach 480 - 323 p.n.e. nastąpił największy rozwój sztuki. Wcześniejsze proste pozy zostały zastąpione przez postacie jakby zatrzymane w ruchu.

Ponieważ Rzymianie podbili Grecję, a jej osiągi kulturalne i cywilizacyjne były ogromne, przejmowali oni sporo od Greków. Duży zalew Rzymu kulturą grecką niepokoił wielu konserwatywnych Rzymian. Jednym z nich był Marek Poncjusz Katon, który wbrew panującej modzie napisał swe dzieła po łacinie, a były to między innymi "O uprawie roli", "O obyczajach", "O sztuce wojennej", "Wskazówki dla syna". To ostatnie dzieło stanowiło rodzaj encyklopedii, która zawiera informacje na temat rolnictwa, medycyny, historii.

Mieli oni jednak bardzo duży wpływ na obraz dzisiejszej kultury w szerokim rozumieniu pojęcia tego słowa. Dzieła Cycerona są dla nas wartościowym źródłem do poznania filozofii rzymskiej i greckiej, która poprzez ewolucję przez tysiące lat z dodatkami innych wpływów odgrywa dużą rolę w naszym dzisiejszym życiu. Ważnymi poetami i pisarzami rzymskimi, na których wzorują się niektórzy dzisiejsi literaci są między innymi: Horacy, wspomniany Cyceron, Wergiliusz, Owidiusz. Do dorobku współczesnej kultury poprzez wspaniałe dzieła z gatunku histografii wpisali się między innymi Polibiusz twórca "Historii", dzieła składającego się z czterdziestu ksiąg, Warron, który stworzył kompendium wiedzy z historii, geografii, ekonomi i filozofii, a także wiadomości o najstarszych dziejach Italii. Dzieło jego liczy sześćset ksiąg.

Najważniejszym dziełem Wergiliusza jest "Eneida", epos opowiadający o wędrówce pokonanych obrońców Troi, pod dowództwem Eneasza. Owidiusz natomiast był utalentowanym poetą, który został skazany na śmierć. Być może powodem było dzieło zatytułowane "Sztuka kochania", w której Owidiusz radzi zakochanym jak się podobać i skutecznie uwodzić.

Także w Rzymie ważna była zdolność mówienia. W związku z tym zakładano szkoły wymowy. Nawet powstał podręcznik do retoryki, który napisał Marek Kwintylon.

Ważne dla dzisiejszego świata, ale także dla ludności średniowiecznej, było prawo rzymskie. Rzymianie potrafili doskonale wyrażać i konstruować zagadnienia prawnicze. Zawdzięczali to wielkim jurystom rzymskim. W Rzymie historycznym początkiem prawa było "Prawo XII tablic". Swoją nazwę zawdzięcza tablicom, na których zostało spisane. Treść tych tablic stała się wzorem republikańskiego ustawodawstwa, a sposób uchwalenia tego pierwszego kodeksu stał się fundamentem demokratycznego ustroju.

Architektura Rzymian była bardziej rozwinięta niż Greków, chociaż nie tak wyrafinowana. Śmiałe rozwiązania łuków triumfalnych, sklepień i podziemnych krypt budzą podziw. Przykładem dużego zaawansowania technicznego mogą być takie budynki jak Panteon czy Koloseum. Bardzo rozwinęło się budownictwo dróg i mostów. Malarstwo rzymskie ocalało w jakimś stopniu jednak nie ma ocalałych arcydzieł, o których mówili sami Rzymianie.

Starożytne ludy europejskie właśnie takie jak Grecja i Rzym miały największy wpływ na obraz ówczesnej oraz dzisiejszej kultury, gdyż wiele obecnych krajów wywodzi się właśnie od nich. To ich kultura ewoluowała, a obraz tego widzimy na co dzień. Greccy i rzymscy filozofowie, poeci i naukowcy stworzyli kolebkę dzisiejszej kultury i wiedzy. Bez tak wielkich umysłów jak Homer, Sofokles, Tales, Pitagoras, Platon, Arystoteles, Wergiliusz czy Owidiusz dzisiejszy świat wyglądałby zupełnie inaczej, czy lepiej, czy gorzej - tego powiedzieć nie potrafię, ale na pewno inaczej. Wszystkie dzisiejsze dziedziny życia i kultury miały swój początek pośrednio bądź bezpośrednio właśnie u Greków lub Rzymian. Na pewno faktem jest to, że za czasów starożytnych rozwijały się intensywnie gatunki i rodzaje literackie, style w rzeźbiarstwie i architekturze, nauka i filozofia, sztuka wygłaszania mowy, wierzenia ludzi. Następowało ożywienie we wszystkich dziedzinach życia i kultury. Dużo zyskaliśmy na pewno dzięki spisaniu przez Rzymian prawa. Kultura Greków i Rzymian była naprawdę ogromna, nie była jednak jednolita. Znaleźć można w niej ślady kultury innych ludów, co nie wpłynęło ujemnie na jej wartości historyczne i życie ludzi ją tworzących.