KĄCIK HISTORYCZNY

ANCIENT ZONE nr 11

I wojna światowa
Cthulhu

Żadna z wcześniejszych wojen nie dorównywała tej z 1914 roku w ogromie zniszczeń i śmierci. I wojna światowa była pierwszym konfliktem, w którym zaangażowanych było aż tak wiele państw.

Przyczyn tej wojny możemy szukać już w XIX wieku. Na miejsce mniejszych obszarowo krajów powstawały nowe, większe państwa. Większe narody, takie jak Niemcy czy Włosi, pragnęły znaleźć swoje miejsce pomiędzy mocarstwami o ustalonej pozycji takimi jak Rosja, Francja czy Wielka Brytania, a także niestabilnym imperium austro-węgierskim w Europie środkowej, czy upadającym państwem Turków na Bliskim Wschodzie.

W roku, w którym wybuchła pierwsza wojna światowa (1914) wielkie światowe mocarstwa dzieliły się na dwa obozy. Z jednej strony były państwa centralne, wśród których przewodnią rolę wiodły Niemcy i Austro-Węgry. Ich sprzymierzeńcami były Włochy, Bułgaria i Turcja. Drugą stroną była ententa (alianci), do której należały Rosja, Francja i nie w pełni zaangażowana Anglia.

Państwa wchodzące w skład tych obozów miały swoje mocniejsze i słabsze strony, które dały o sobie znać w nadchodzącym konflikcie. Przyczyną napięcia między Wielką Brytanią, a Niemcami była próba konkurowania tych państw o panowanie na morzu. Natomiast Austro-Węgry były ogromnym, ale rozchwianym mocarstwem, składającym się z wielu niespokojnych i odizolowanych od siebie narodów. Wielka Brytania była ogromnym - obejmującym zamorskie terytoria, dobrze uprzemysłowionym imperium. Militarnie opierała się ona raczej na doskonałych możliwościach obronnych swojej marynarki wojennej, niż na niewielkiej, liczącej 386 tysięcy żołnierzy, zawodowej armii.

Z kolei Rosja była opóźniona o 400 lat jeśli chodzi o przemysł i technologię wojenną, ale mogła postawić do walki miliony ludzi. Francja ciągle jeszcze boleśnie odczuwała konsekwencje przegranej wojny z Prusami (1870-1871), w wyniku której zmuszona została do płacenia wysokich odszkodowań wojennych.

Wojna wybuchła na Bałkanach, w Europie środkowej. Bałkany były obszarem o który zaczęły konkurować ze sobą Rosja i Austro-Węgry. W 1908 roku Austro-Węgry przejęły Bośnię i Hercegowinę. Wzbudziło to sprzeciw bośniackich Serbów i sąsiedniego państwa serbskiego. Rosja, tradycyjny sprzymierzeniec Serbii, zaprotestowała, ale była nieprzygotowana by podjąć jakąkolwiek akcję zbrojną.

Napięcie osiągnęło szczyt kiedy, 28 czerwca 1914 roku następstwa austriackiego tronu, arcyksiążę Ferdynand, i jego żona zostali zamordowani w Sarajewie.

Oburzone Austro-Węgry oskarżyły Serbię o przeprowadzenie zamachu i najechały na nią 28 lipca. W obronie Serbom przyszła Rosja, mobilizując dwa dni później 1,2 min żołnierzy. Niemcy zaostrzyły konflikt stawiając Rosjanom 24-godzinne ultimatum wycofania się z Serbii, w przeciwnym wypadku grożąc wojną. Rosja odrzuciła ultimatum i 1 sierpnia Niemcy wypowiedziały jej wojnę. Jako że Francja była sprzymierzeńcem Rosji, 3 sierpnia Niemcy także i jej wypowiedziały wojnę.

W celu uniknięcia walki na dwa fronty, Niemcy powzięły decyzję pokonania Francji, zanim Rosja gotowa będzie do wojny. Najszybszym sposobem było przejście przez Belgię, w celu ominięcia francuskich umocnień granicznych. Kiedy neutralna Belgia nie zgodziła się na przemarsz niemieckich oddziałów przez swoje terytorium, Niemcy wtargnęły na jej teren. Wielka Brytania była poręczycielką belgijskiej neutralności i dlatego w tym samym dniu wypowiedziała Niemcom wojnę. W listopadzie do wojny przystąpiła jeszcze Turcja, w całej Europie rozpętała się burza.

Półtoramilionowa armia niemiecka rozgromiła Francuzów na całej linii frontu, a 31 sierpnia przedarła się przez niewielki kontyngent wojsk brytyjskich pod Mons. We wrześniu została jednak zatrzymana przez Francuzów w bitwie pod Marną. Obydwie strony wybudowały system okopów rozciągających się na ponad 700 km wzdłuż północnej Francji, od Kanału La Manche do granicy szwajcarskiej.

Walka w okopach okazała się przerażająca ponad wszystkie wyobrażenie. Bitwy ciągnęły się miesiącami. Podczas dużych starć dziesiątki tysięcy żołnierzy ginęło po to, by zdobyć zaledwie kilka metrów terenu. Prawie do końca wojny linia fronu nie przesunęła się w żadną stronę o więcej niż 65 km.

W 1915 roku alianci rozpoczęli generalną ofensywę, ale przyniosła znikome rezultaty, a kosztowała życie ogromną ilość żołnierzy. W 1916 roku Niemcy zaatakowali twierdzę francuską, Verdun. Wiele tysięcy ludzi zginęło po obydwu stronach, jednak Verdun pozostał w rękach Francuzów. Atak Brytyjczyków w bitwie pod Sammą okazał się kolejną krwawą łaźnią. Pierwszego dnia zginęło 60 tys. żołnierzy, co mogło doprowadzić do załamania się ochotniczej armii brytyjskiej.

Tymczasem wojna wybuchła także na wschodzie. Klęska Austriaków w walce z Rosjanami zmusiła Niemców do zaangażowania na tym froncie większą ilość oddziałów niż pierwotnie zamierzano. Wkrótce Niemcy odnieśli niespodziewane zwycięstwa nad Rosjanami zwyciężając w 1914 roku w bitwach pod Tannenbergiem i nad Jeziorami Mazurskimi, zdobywając w 1915 roku kontrolowaną przez Rosjan Polskę. W tym samym roku do wojny po stronie państw centralnych zaangażowała się Bułgaria, której oddziały z pomocą Niemców rychło podbiły Serbię. Austriacy, ponosząc klęski na froncie wschodnim i na Bałkanach, radzili sobie lepiej w walce z Włochami, którzy przyłączyli się do aliantów w 1915 roku. Kiedy Rumunia w 1916 roku także poparła ententę, Niemcy po błyskotliwej i szybkiej kampanii zdobyli ją, zabezpieczając sobie w ten sposób niezbędne dostawy ropy.

22 sierpnia 1915 roku Japonia wypowiedziała Niemcom wojnę i zaatakowała niemiecką kolonię Tsingtao, która została zdobyta 11 tygodni później z pomocą sił brytyjskich. Niemieckie okręty były ścigane na Oceanie Indyjskim i południowym Atlantyku, gdzie w dążeniu do panowania na morzu pod koniec 1914 roku rozegrały się bitwy pod Coronel, Chile, i Falklandami.

W pierwszej wojnie światowej użyto po raz pierwszy wiele rodzajów broni. Ciężka artyleria, karabiny maszynowe, czołg i gaz musztardowy to tylko niektóre przykłady z nowych "wynalazków" zadających śmierć.

W 1915 roku ekspedycja brytyjskiej marynarki wojennej nie zdołała zdobyć Konstantynopolu (stambuł). Także desanty w okolicach Gallipoli, przeprowadzone przez połączone siły brytyjskie, australijskie i nowozelandzkie, a później francuskie i indyjskie, zostały odparte. W 1916 roku obydwie strony zwiększyły produkcję broni.

Największą bitwa morską w tej wojnie był bój stoczony w 1916 roku u wybrzeży Jutlandii, w którym flota niemiecka zmierzyła się z marynarką Królewską Wielkiej Brytanii. Mimo iż Brytyjczycy stracili więcej okrętów i ludzi zdołali wygnać flotę niemiecką z powrotem do portu, gdzie pozostała już do końca wojny.

Możliwość przystąpienia Amerykanów do wojny pojawiła się, kiedy 8 maja 1915 roku niemiecki ubot zatopił liniowiec Lustiana, ze 128 wpływowymi osobistościami amerykańskimi na pokładzie. Zabójcze uboty zatopiły setki okrętów handlowych, zanim Brytyjczycy wpadli na pomysł konwojów ochranianych przez "niszczyciele". Kampania niemiecka nie powiodła się i w kwietniu 1917 roku Stany Zjednoczone wypowiedziały Niemcom wojnę.

Pierwsze oddziały amerykańskie wylądowały w Europie 27 czerwca 1917 roku. Niemcy natychmiast przerzucili milion swoich żołnierzy na front zachodni i rozpoczęła się "ofensywa Lundendorfa", którą umożliwił traktat pokojowy z bolszewikami, podpisany 3 marca 1918 roku. "Ofensywa Lundendorfa" zmusiła aliantów do chwilowego odwrotu. Straty po obu stronach były ogromne, ale od lipca, co miesiąc przybywało do Europy po 300 tys. nowych żołnierzy amerykańskich w celu wzmocnienia aliantów.

Głód i nieunikniona porażka jeszcze bardziej obniżyła niemieckie morale. 8 sierpnia 1918 roku alianci przeprowadzili natarcie w pobliżu Amiens, przełamując linię obrony wroga. Niemcy wycofali się do Belgii. Bronili się jednak zaciekle i nawet w momencie zakończenia wojny oddziały niemieckie okupowały obce terytoria.

W październiku rozpadło się imperium austro-węgierskie. Po zdobyciu przez Brytyjczyków i Arabów Damaszku Turcja i Bułgaria poddały się. W niemieckiej flocie wybuchł bunt i cesarz Niemiec został zmuszony do abdykacji. 31 października Niemcy wystąpiły o zawieszenie broni, podpisane przez obie strony 11 listopada 1918 roku o godzinie jedenastej rano. Traktat Wersalski, podpisany w czerwcu 1919 roku nałożył na Niemcy surowe warunki pokojowe. W ten sposób zakończyła się wojna mająca położyć kres wojnom. Nikt jeszcze nie przewidywał, że dwadzieścia lat później wybuchnie jeszcze gorsza...