BIOGRAFIA AUTORA
Francesco Petrarca (1304-1374) - Włoch,
humanista, duchowny, dyplomata, uczony, erudyta, welbiciel antyku, rezydent na
magnackich dworach, czynny uczestnik życia politycznego. Pisał po włosku (np.
alegoryczny poemat "Triumfy") i w języku łacińskim (listy, poematy, dialogi np.
"Secretum meum" - "Moja tajemnica"). Jest autorem cyklu pt. "Sonety do Laury".
Urodził się w Arezzo. Studiował retorykę w Awinionie i prawo w Montpelier i
Bolonii. Zaczał pisać po ukończeniu nauki, zamieszkawszy w Awinionie. Pod koniec
życia związany był z dworem Viscontich w Mediolanie.
O GATUNKU
"Sonety
do Laury", jak sama nazwa wskazuje, należą do gatunku sonetu.
Sonet to utwór
poetycki składający się z 14 wersów podzielonych na dwie strofy czterowierszowe
(tetrastychy) oraz dwie trójwierszowe (tercyny), o ścisłym rozkładzie rymów,
przy czym 8 pierwszych wersów zawiera na ogół część opisową lub narracyjną,
natomiast 6 końcowych stanowi cześć refleksyjno-uogólniającą. Sonet nardzoił się
w XII wieku we Włoszech. Rozwinął go Dante i właśnie Petrarca. Wtedy wykształcił
się typ sonetu włoskiego o rozkładzie rymów abba abba cdc dcd (cde cde).
Poszczególne wiersze w sonetach pisane są jedenastozgłoskowcem lub
trzymastozgłoskowcem. Sonet jest trudnym gatunkiem ze względu na rygory
formalne. Wymaga sporych umiejętności literacko-poetyckich i kunsztu
poetyckiego.
O "SONETACH..."
Cykl składa się z 366 utworów (według
innego źródła z 317). Dzieli się na dwie części - wiersze napisane za życia
Laury (1-266) i utory ku czci Laury umarłej (267-366).
1. W pierwszej części
mamy do czynienia z analizą stanu duchowego poety, który jest jakby własnym
psychoanalitykiem, "anatomem" osobistych emocji miłosnych. Miota się on pomiędzy
euforią, namiętnością, radością, ekstazą a zwątpieniem, smutkiem, bólem,
rozpaczą... Laura jest tu przedstawiona jako żywa - piękna, lecz ziemska.
Podmiot chce dotrzeć do istoty uczucia.
2. W drugiej części cyklu jesteśmy
świadkiem rozmyślań, wspomnień, pragnienia połączenia się podmiotu lirycznego z
ukochaną. Tu Laura została przedstawiona jako kobieta starsza, dojrzała, ale nie
mniej ukochana. Po śmierci staje się opiekunką, przyjazną duszą. Autor dzieli
się refleksjami na temat przemijania, ściśle związanego z ludzkim życiem.
"Sonety do Laury" zostały poświęcone miłości jako uczuciu najważniejszemu
dla każdego człowieka. Wyeksponowany jest konflikt między sercen a rozumem.
Dokonana jest też analiza uczuć.
SONET 132 "Jeśli to nie miłość..."
(S'amor non e'...")
należy do części pierwszej cyklu. Wielokrotnie wystepuje
tu oksymoron (środek stylistyczny - kontrast) - "śmierci żywa", "radosna
rozpaczy", "z mej woli" - "wbrew woli". Różne antonimy (przeciwieństwa) służą
ukazaniu rozterki, wskazaniu, że człowiek tylko częściowo może zapanować nad
swymi uczuciami. Człowiek ma jednak wpływ na swe życie, choć czasem można w to
zwątpić, a kierunek żeglowania wydaje się byc całkowicie niezależny od
niego.
W pierwszej części wiersza występuje wiele pytań retorycznych, w
drugiej podmiot liryczny porównuje się do żeglarza - bez steru, bez żagli,
samotnego, na pełnym morzu podczas burzy. To metafora życia ludzkiego. Kolejna
metafora, tym razem ludzkiej natury, to łódź "lekka od szaleństw", ale "ciężka
od win".
Poznałam sonet w dwóch tłumaczeniach: barokowym, prawdopodobnie
Daniela Naborowskiego i we współczesnym - Jakuba Kurka. Interpretacje są bardzo
podobne. Przekłady różnią się układem rymów: ABBA ABBA CDE DCE u Naborowskiego
(rmy okalacjące) i ABAB ABAB CDC CDC u Kurka (rymy przeplatane).