PRUSY, kraina hist. nad M. Bałtyckim, między dolną Wisłą a dolnym Niemnem; w średniowieczu zamieszkana przez bałtycki lud Prusów; do Prus należały zach. terytoria plemienne ( Pomezania, Pogezania, Warmia, Sambia oraz Barta i Natangia); rozszerzenie Prus na położoną na wsch. Jaćwież było wynikiem podboju krzyżackiego. Od schyłku X w. Piastowie dążyli do chrystianizacji i przyłączenia Prus do Polski, jednak misja św. Wojciecha (997) i próby podboju w XII w. skończyły się niepowodzeniem; postępy chrystianizacji na pocz. XIII w. (biskup misyjny dla Prus) załamały się wobec nowych wypraw książąt pol. na Prusy i odwetowych najazdów Prusów na Mazowsze. W celu powstrzymania tych najazdów Konrad I Mazowiecki 1226 sprowadził na ziemię chełmińską Krzyżaków, którzy przystąpili do tworzenia własnego państwa i 1233 83 dokonali podboju Prus. W XIV w. nazwą Prusy objęto także Pomorze Gdańskie, zagarnięte 1308 09 przez Krzyżaków; 1309 ich stolicą został Malbork. Nastąpiła intensywna kolonizacja, najpierw przez osadników z Niemiec, a później przez coraz liczniejszych kolonistów pol. z Mazowsza ( Mazury); nastąpił rozwój handlu (gł. z Mazowszem i krajami bałtyckimi), w którym uczestniczyły miasta należące do Hanzy (gł. Gdańsk, Toruń, Elbląg, Królewiec). Wojny zakonu krzyżackiego z Polską 1409 35 wyniszczyły Prusy, co spowodowało zwiększenie świadczeń ludności; w odpowiedzi na to powstał 1440 Związek Pruski, który 1454 poddał ziemie prus. królowi pol., Kazimierzowi IV Jagiellończykowi, on zaś wydał tzw. przywilej inkorporacji Prus (wraz z Pomorzem Gdańskim) do Korony; po wojnie trzynastoletniej na mocy pokoju toruńskiego 1466 Pomorze Gdańskie, ziemia chełmińska, okręg Malborka i Elbląga oraz Warmia weszły w skład podległych Polsce Prus Królewskich, reszta Prus pozostała w lennym wobec Polski państwie krzyżackim (Prusy Zakonne) ze stolicą w Królewcu. Po wojnie pol.-krzyżackiej 1519 21 traktat krak. 1525 uznał przyjęcie przez zakon luteranizmu i przekształcił państwo krzyżackie w księstwo świeckie, zw. odtąd Prusami Książęcymi.