'ARTHUR CONAN DOYLE - (22.05.1859 - 06.07.1930) - znany z powołania do życia postaci Sherlocka Holmesa, był synem Charlesa Doyla (który wywodził swój ród od walczącego pod Ryszardem Lwie Serce Foulkesa D'Oyleya) i Mary Foley (która z kolei szczyciła się pokrewieństwem z Walterem Scottem i królewskim rodem Plantagenetów). Do chrztu zaś trzymał go wuj ojca - Michael Conan (stąd wzięlo się drugie imię Arthura).
Doyle kształcił się w jezuickiej szkole w Stonyhurst (tam też, poznawszy język francuski, zapoznał się z kilkoma powieściami Verna), potem w Feldkirch (w Tyrolu). Po powrocie do kraju studiował medycynę w Edynburgu (chirurg Joseph Bell stał się pierwowzorem Sherlocka Holmesa, a anatom Rutherford - profesora Challengera). Po śmierci ojca i związanych z nią trudnościach finansowych, aby utrzymać się na studiach rozpoczął pracę jako asystent lekarski (okresowo był też lekarzem na statku wielorybniczym "Hope"). Z racji niewystarczających dochodów począł rozglądać się za dodatkowym źródłem dochodów. Tak zaczął pisać.
Pierwszy tekst - "The Mystery of Sasassa Valey" - jeszcze anonimowo, opublikował w roku 1879 w Chamber's Journal, a drugi ("The American Tale"), w tym samym roku w London Society. Po ukończeniu studiów (i niefortunnej wyprawie na statku "Mayumba") zrywa z katolicyzmem. W roku 1883 publikuje "Sprawozdanie Jakuba Habakuka Jephsona" (tekst osnuty na głośnej sprawie "Mary Celeste") i od tej pory jego sława jako pisarza rośnie. Jest też zaangażowany politycznie - jako ochotnik wstępuje do wojska, by wziąć udział w wojnie burskiej, a w latach późniejszych występuje przeciwko nieludzkiemu reżimowi w Kongu Belgijskim. Jest też jednym z najgłośniejszych obrońców George'a Edaljiego (w angielskiej wersji sprawy Dreyfussa). W roku 1902 otrzymuje szlachectwo.
Dzięki znajomości z architektem Ballem (a także dzięki odczytowi "Czy śmierć jest końcem wszystkiego?" z roku 1880) Doyle coraz mocniej interesuje się sprawami nadprzyrodzonymi. W roku 1915, może 1916 jest już gorącym orędownikiem spirytualizmu, a po roku 1919 zakłada nawet księgarnię spirytualistyczną. Jednak to nie badanie zjawisk nadprzyrodzonych (czyli spirytualizm empiryczny) interesuje go najbardziej, a wiara wyzwolona z instytucji, w tym piekła i nieba (pewien wpływ na to miała śmierć jego syna - Kingsleya - w 1918 roku, już po zawieszeniu działań wojennych). W latach 1928-29, mimo nienajlepszego już zdrowia, krąży po świecie propagując spirytualizm, jednak w Skandynawii nabawia się zapalenia płuc, a wkrótce po tym na parę miesięcy przykuwa go do łóżka zawał serca. Kolejny atak - 6. lipca 1930 roku - jest już śmiertleny.
Dość istotną częścią twórczości Arthura Conan Doyla była fantastyka. Pisarzami, z twórczości których czerpał wzorce, byli Juliusz Verne, Robert Louis Stevenson, Herbert George Wells, Henry Rider Haggard i - przede wszystkim - Edgar Allan Poe. Głównym bohaterem fantastycznych utworów Doyla był profesor Challenger - gburowaty, energiczny, potężnej postury geniusz, który co i rusz przeprowadzał szalone eksperymenty, niekiedy przy okazji ratując świat. Najsłynniejszym z tych utworów jest niewątpliwie "Świat zaginiony", powieść o odkryciu w Amryce Południowej płaskowyżu, na którym wciąż żyją dinozaury. Popularność "Świata zaginionego" można mierzyć tym, że miał już kilka ekranizacji.
Prócz wymienionych poniżej utworów Arthur Conan Doyle napisał 60 tekstów z Sherlockiem Holmesem w roli głównej (w tym trzy powieści - "Znak czterech", "Pies Baskerville'ów" i "Dolina trwogi"), 7 powieści historycznych ("Micah Clarke" i "The Refugees" o XVII wiecznej Francji, "Rodney Stone", "Uncle Bernac" i "Exploits of Brigadier Gerard" dotyczące epoki napoleońskiej, oraz średniowieczne "The White Company" i "Sir Nigel"), oraz "The Tragedy of the Korosko" (powieść o powstaniu Mahdiego) i "The Great Boer War" (doświadczenia z wojny burskiej). Prócz tego zostało po nim sporo pism propagujących spirytualizm.
--------------------------------------------------------------------------------
BIBLIOGRAFIA:
1889 - "The mystery of Cloomber"
- "Widmo przeszłości" (Wilno - "Kurjer Litewski" 1910)
- "Sygnały śmierci" (tł. St. Zawirska-Michalska - Warszawa-Kraków - Księgrania Trzaski, Everta i Michalskiego 1922 [1921], Warszawa - Stowarzyszenie Pracowników Księgarskich [1926])
- "U wrót śmierci" (Lwów-Warszawa - Zorza 1925 (Wyd. 2), tł. St. Z. M.)
1891 - "The doings of Raffles Haw"
1894 - "The parasite"
1912 - "The lost world, being an account of the recent amazing adventures of Professor George E. Challenger, Lord John Roxton, Professor Summerlee, and Mr. E. D. Malone of the "Daily Gazette"" (Challenger 1)
- "Świat zaginiony; opowieść o zdumiewających przygodach prof. Jerzego Challengera, lorda Johna Roxtona, prof. Summerlee i p. Edwarda Malone, członka redakcyi "Gazety Porannej"" (Gebethner i Wolff [1913])
- "Świat zaginiony" (tł. A. Spero - Warszawa - Stowarzyszenie Pracowników Księgarskich 1922, 1-2, [1926], 1-2; tł. Tadeusz Evert - Iskry 1956, "Interpress" 1992, Prószyński i Ska 1998)
1913 - "The poison belt, being an account of another adventure of Professor George E. Challenger, Lord John Roxton, Professor Summerlee, and Mr. E. D. Malone, the discoverers of "The Lost World"" (Challenger 2)
- "Zatrute kręgi; opowieść o dalszych przygodach profesora G.E. Challengera, lorda Johna Roxton, profesora Summerlee i Mr. E.D. Malone, uczestników wyprawy do "Zaginionego świata"" (Gebethner i Wolff [1917], tł. Jadwiga Włodarkiewiczowa)
- "Świat w letargu; opowieść o nowej przygodzie profesora Challengera, lorda Roxtona, profesora Summerlee i Edwarda Malone" (Warszawa - Stowarzyszenie Pracowników Księgarskich [1926], tł. A. Spero)
- "Trujące pasmo" (w: "Trujące pasmo", Wyd. Poznańskie 1959, 1991, Prószyński i Ska 1997, tł. Lidia Owczarzak)
1926 - "The land of mist" (Challenger 3)
- "Tajemnicze krainy" (Warszawa - Tania Książka 1927, 1-2)
1927 - "The Maracot Deep"
- "Głębina Maracot" (w: "Głębina Maracot", "Rój" 1930, Alfa 1984, tł. Bronisław Falk)
Zbiory opowiadań:
1890 - "The captain of the Polestar, and other tales"
1894 - "The great Keinplatz experiment, and other stories"
1918 - "Danger! and other stories"
1919 - "The great Keinplatz experiment, and other tales of twilight and the unseen"
1922 - "Tales of terror and mystery"
1929 - "The Conan Doyle stories" (76 opowiadań, 1202 strony!)
1929 - "The Maracot Deep and other stories"
1952 - "The Professor Challenger stories: The lost world; The poison belt; The land of mist; The desintegration machine; When the world screamed"
1968 - "The ring of Thoth, and other stories"
1968 - "When the world screamed, and other stories"
Inne wydania polskie:
- "Wielkie doświadczenie w "Keinplatz"" - opowiadanie (Poznań - Bern. Milski 1903, dodatek niedzielny do "Gońca Wlkp.", tł. Dr Wacław Z.)
- "Dziwne opowiadania" - dwutomowy zbiór opowiadań (K. Fiszler 1912)
- "Mumia zmartwychwstała" - opowiadanie (Czerniowce - Drukarnia J. Filipescu 1925)
- "Ostatnia galera" - zbiór opowiadań ("Rój" 1928, tł. Bronisław Falk) (Przez mgłę; Tajemnica otchłani; Srebrne zwierciadło)
- "Głębina Maracot" - zbiór opowiadań ("Rój" 1930, tł. Bronisław Falk) (Głębina Maracot; Groźna maszyna; Nowa metoda; Opieczętowany pokój)
- "Eksperyment profesora Challengera" - zbiór opowiadań ("Rój" 1930, tł. Bronisław Falk) (Eksperyment profesora Challengera; Brunatna ręka; Chybiona próba)
- "Głębina Maracot" - zbiór opowiadań (Alfa 1984, tł. Bronisław Falk, DFN 3) (Głębina Maracot; Groźna maszyna; Eksperyment profesora Challengera)
- "Trujące pasmo" - zbiór opowiadań (Wyd. Poznańskie 1991, Prószyński i Ska 1997, tł. Lidia Owczarzak, Bronisław Falk) (Trujące pasmo; Eksperyment profesora Challengera; Motor Browna-Pericorda)'
Źródło:
http://republika.pl/lezard/Autorzy/doyle.html