Antyk w twórczości kolejnych epok
· ŚREDNIOWIECZE
I. "Bogurodzica":
a) pieśń religijna
b) jest to ciąg próśb modlitewnych:
- do Matki Boskiej, aby pośredniczyła u swego Syna
- do Syna Bożego o wysłuchanie modlitwy, o dobrobyt w życiu ziemskim i wieczne życie po śmierci
c) święta liczba 4:
- Matka Boska
- Chrystus
- Bóg
- Jan Chrzciciel
II. "Legenda o Św. Aleksym"
a) przedstawiony wzór ascety i świętego
b) w utworze obserwujemy:
- upokorzenie i ubóstwo Aleksego, które znosi je należycie godnie
- interwencję Matki Boskiej
- cuda po śmierci bohatera
d) model biografii świętego:
- doskonalenie duszy
- odrzucenie wszelkich dóbr ziemskich, kontemplacja
III. "Rozmowa Mistrza Polikarpa ze śmiercią"
a) "taniec ze śmiercią":
- śmierć zrównuje stany
b) przedstawieni śmierci jako rozkładającego się ciała
c) temat przemijania ludzkiego istnienia
IV. "Lament Świętokrzyski" /Żale Matki Boskiej pod Krzyżem" lub posłuchajcie, bracia miła"/
a) apostrofa do Matki Boskiej
b) opis męki Chrystusa, przy której obecna jest Matka Boska:
- Maryja jest tu nie wybraną matką Boga, lecz utożsamia się z ludzkim bólem
c) apostrofa do Syna Bożego
d) wołanie do Archanioła Gabriela
e) zestawienie boskiej idei ze zwykłym ludzki życiem
V. "Pieśń o Rolandzie":
1. Ze względu na porównanie Rolanda z Jezusem:
a) podobny do Jezusa, jest prawdziwym chrześcijaninem
b) jest wasalem Karola Wielkiego ale także i Boga
c) rycerz umiera na górze, która symbolizuje Golgotę, umiera leżąc krzyżem - chce odejść tak jak jego Pan - Jezus Chrystus
d) w chwili śmierci Roland "opuści głowę na ramię"- umiera podobnie jak Chrystus, nie myśli o sobie, tylko o swych najbliższych i rzeczach bliskich jego sercu.
2. Ze względu na porównanie Rolanda z Hektorem i Achillesem:
a) na wzór swoich antycznych pierwowzorów waleczny, mężny
b) staje po stronie Ojczyzny, jest jej wierny do końca swoich chwil
VI. "Rycerze Okrągłego Stołu":
a) spełniają wszelkie wymogi ideału rycerskiego: cnota, honor i pogarda dla zdrady
b) ślubują wierność, uwielbienie i szacunek dla kobiety
· RENESANS
I. "Żywot człowieka poczciwego"- Mikołaj Rej:
a) utwór parenetyczny, czyli kreujący wzór godny naśladowania
b) wzorowa postawa człowieka:
- przestrzeganie obowiązków obywatelskich
- Ożenek
- Życie zgodne z przykazaniami
- Życie w zgodzie z naturą
- Pogodna wizja pożegnania się ze światem
- Rozwaga
- Umiejętność czerpania radości z życia
II. "Kazania Sejmowe"- Piotr Skarga:
1. Poglądy Skargi:
a) trzeba myśleć o kraju
b) wyzbyć się chorób takich jak:
- kłótliwość
- chciwość
- obojętność
2. Ojczyzna jako:
a) Matka
b) Tonący okręt
III. "Fraszki"- Jan Kochanowski
1. Religijne:
- Na dom w Czarnolesie
- Do pana
- Modlitwa o deszcz
2. Mądrość fraszek:
a) życie ludzkie nie składa się z samych radości
b) można patrzeć bez lęku w stronę Boga
c) Bóg Kochanowskiego nie jest surowym sędzią karzącym grzeszników, lecz miłosiernym Stwórcą, opiekunem człowieka
IV. "Pieśni" -Jan Kochanowski:
1. "Pieśń XXV- Czego chcesz od nas Panie za twe hojne dary...":
a) pieśń ma miano hymnu do Boga
b) jest pieśnią pochwalną
c) kosmos i ziemia to dzieło Boga
d) człowiek jest dziedzicem Boga na ziemi
2. "Pieśń II":
a) harmonia świata
b) uroda i piękno natury
c) radość z każdego elementu świata:
- lasu
- lodu
- zboża …
V. "Odprawa posłów greckich" - Jan Kochanowski:
1. Treść:
a) nawiązuje do mitu trojańskiego
2. Kompozycja:
a) zasada zachowania 3 jedności: miejsca, czasu i akcji
b) ilość osób na scenie nie przekracza 3
c) obecność chóru
d) podział na epizody i komentarze chóru
e) utrzymanie konwencji tragedii greckiej
f) decorum
· BAROK
I. "Sonety"- Mikołaj Sęp Szarzyński:
1. Ważna jest tylko miłość do Boga, bo:
a) może przepędzić lęki i trwogi człowiecze
b) poradzić na okrucieństwo przemijania
c) miłość ta jest trwała i słuszna
· OŚWIECENIE
I. "Pieśni i kolędy" Franciszka Karpińskiego
a) kolęda "Bóg się rodzi, moc truchleje...":
- motyw narodzin Jezus
b) "Kiedy ranne wstają zorze..."
c) "Wszystkie nasze dzienne sprawy..."
2. Bóg Karpińskiego jest :
- Wszechmocny,
- jest Stwórcą,
- Opatrznością,
- Stróżem
- Sędzią człowieczym
· ROMANTYZM
I. "Dziady cz.II"- Adam Mickiewicz:
a) motyw grzechu:
- lekki - popełniają je małe dzieci /tu: Józio i Rozalka- nie zaznali goryczy na ziemi/
- ciężkie - dorośli:
· zły dziedzic - żałował głodnej kobiecie jabłka powodując jej śmierć
· piękna dziewczyna - nikogo nie kochała, jedyne co to wyszydzała ze swoich adoratorów
b) zjawy, duchy, widma
II. "Dziady cz.III" Adam Mickiewicz:
a) martyrologia (cierpienie) narodu polskiego:
- cierpienie przybliża nas do Boga
- cierpienie sprawia, że stajemy się narodem moralnym
b) mesjanizm narodu polskiego - "Polska Chrystusem narodu":
- Polacy to naród wybrany przez Boga
- jak odrodził się Chrystus, tak odrodzi się Polska
c) widzenie Ks. Piotra /wizja Powstania Listopadowego, przyszłe losy Polski/:
- Car Mikołaj I porównany do Heroda
- Polska - Chrystus
- Francja - Piłat /umywa ręce/
- szlachta - Barabasz
- wolność - Matka Święta
- męki Polski - ukrzyżowanie Chrystusa
- krzyż - 3 zabory
- śmierć narodu polskiego - śmierć Chrystusa
- polska odradza się - zmartwychwstanie
d) bunt Kordiana przeciwko Bogu
III. "Smutno mi Boże..." Juliusz Słowacki:
a) podmiot liryczny pokorny wobec Boga
b) podmiot liryczny zali się Bogu
IV. "Nie- boska komedia" Zygmunt Krasiński:
a) I część:
- walka dobra ze złem
- szatan kusi Hrabiego
- Bóg nie zapomina o Henryku- wysyła do niego Anioła Stróża, aby ten powiedział mu o dziecku, daje mu szansę
- świat bez Boga by się rozpadł, oszalałby
b) motywy biblijne:
- przywołanie potęgi Izraela - przechrzci
- szydzenie z Chrystusa, chęć ponownego zabicia go
- obrona chrześcijaństwa przed pogaństwem
- "stań porzuć dom i idź za mną" - słowa Chrystusa
- na rewolucję idą jak na sąd ostateczny
- ostatnie słowa: "Galilejczyku - zwyciężyłeś!"
- Pankracy - uosobienie Antychrysta - jak w Apokalipsie
· POZYTYWIZM:
I. "Potop"- Henryk Sienkiewicz
a) obrona Częstochowy - motywy biblijne:
- kult Maryi przed bitwą
- w trakcie bitwy klasztor prawie nie ucierpiał - cud
- koń Mullera zląkł się i nie chciał postąpić w stronę klasztoru - kolejny cud
- Kordecki obchodzi z procesją klasztor wznosząc arkę bożą
- Palący się klasztor, który mimo ognia nie zniszczył się - tak jak młodzieńcy przebywający w niewoli u króla Babilonii zostali wrzuceni do ognia, tak pod opieką anioła wyszli z tego cało, ze śpiewem na ustach, nie tknięci
- Kordecki jako prorok
- Błękit otaczający klasztor - jak słup obłoku przed ludem izraelskim
- Kościół ocalał - jak Arka Noego po potopie
b) Bóg jest po naszej stronie, jesteśmy narodem wybranym
c) waleczność i męstwo, wiara we własne siły i we własną Ojczyznę
II. "Quo Vadis" Henryk Sienkiewicz
a) prześladowanie chrześcijan
b) niewierzący rzymianie - Chrystus był dla nich tylko człowiekiem
· MŁODA POLSKA
I."Dies Irae" Jan Kasprowicz:
a) dies irae - dzień gniewu - temat Hymnu śpiewanego w dzień Zaduszny
b) utwór przesycony symboliką biblijną
c) aluzja do:
- sądu ostatecznego
- Apokalipsy - trąby
- Ks. Rodzaju - Adam i Ewa
- Psalmów
- Ks.Hioba
- Do męki Chrystusa
d) Bóg Ojciec jako sędzia sprawiedliwy
e) Chrystus - miłosierny
f) Adam buntuje się przeciwko Bogu
g) Pojawia się pytanie o winę człowieka, o odpowiedzialność za grzech
II."Przeprosiny Boga"- Jan Kasprowicz
a) dwaj staruszkowie sprzeciwiają się Bogu
b) nagle doznają uczucia, że "Bóg opuścił ich ściany"
c) chcą odnaleźć Boga, poświęcają się
d) Bóg i człowiek są sobie bardzo bliscy, panuje między nimi przyjaźń
e) Bóg ich odnajduje i znów panuje radość w ich życiu
3. "Przedśpiew" Leopold Staff
a) podmiot liryczny:
- człowiek, który wiele przeszedł
- dostrzega przemijanie- śmierć i narodziny
- mówi, że życie mimo wszystko jest piękne
- uczy jak miłować i szanować życie
- wszystko ma swój sen i cel
- mądrość wypływa z doświadczenia, z życia
Jarek Lesisz
Klasa IVd