PIOTR I ROMANOW, zw. Wielkim (1672-1725 ), car ros. od 1682 i cesarz od 1721, młodszy syn Aleksego Romanowa i Natalii Naryszkiny, twórca nowoż. Rosji. Do 1696 dzielił władzę z bratem Iwanem V; w okresie małoletniości obu carów rządy sprawowała ich przyrodnia siostra Zofia; 1689 Piotr dokonał zamachu stanu i objął władzę w kraju. Głównym celem polityki zagranicznej Piotra było ułatwienie Rosji kontaktów z Zachodem, czemu służyło m.in. zdobycie dostępu do M. Czarnego i M. Bałtyckiego; związany z ? Ligą; Świętą, 1696 zdobył m. Azow należące do Turcji; w celu uzyskania poparcia państw eur. dla wojny z Turcją wziął udział (incognito) w tzw. wielkim poselstwie do Rzeszy, Holandii i Anglii; za granicą zapoznał się z organizacją polit., gospodarką i techniką krajów zachodnioeur., zwł. z budownictwem okrętów; 1698 w Rawie Ruskiej zawarł porozumienie z królem pol. Augustem II Mocnym w sprawie wspólnej walki przeciw Szwecji; 1700 zawarł pokój z Turcją i wypowiedział wojnę Szwecji (? północna wojna 1700-21), która zakończyła się pomyślnie dla Rosji (nysztadzki pokój 1721) i zapewniła jej posiadanie Inflant, Estonii, Ingrii i części Karelii z Wyborgiem. Na nowo zdobytej W. Zajęczej zał. Twierdzę ? Petropawłowską ; i zaczął wznosić Petersburg, nową stol. Rosji. W wyprawie na Persję (1722-23) Piotr zdobył Derbent i Baku. W toku wojny północnej wprowadził swe wojska do Polski i starał się ją uzależnić, m.in. przez popieranie prawosławia przeciw unitom, narzucanie swego pośrednictwa w sporze Augusta II Mocnego z konfederacją tarnogrodzką. 
W polityce wewnętrznej Piotr był rzecznikiem merkantylizmu, popierał rozbudowę manufaktur, stoczni, komunikacji, starał się o rozwój handlu. Ugruntował absolutyzm w Rosji i wzmocnił przewagę szlachty; zamiast Dumy Bojarskiej powołał 1711 Senat Rządzący i kolegia (zamiast dawniejszych prikazów). Podczas reformowania Rosji podzielił ją na gubernie i wprowadził samorząd (magistraty) miejski; zamiast patriarchatu utworzył z wyznaczonych przez siebie dostojników kośc. Świątobliwy Synod; 1721 przyjął tytuł cesarza. Dążył do wprowadzenia szkolnictwa typu zachodnioeur., unowocześnił kalendarz, wprowadził w druku nowy alfabet - grażdankę; wywierał nacisk na zmiany w obyczajach szlachty (m.in. eur. odzież, obcinanie bród); wielkie osiągnięcia Piotra dokonywały się kosztem niebywałego ucisku społeczeństwa. Postać Piotra, uważanego za wcielenie despotyzmu carskiego i bezwzględności, inspirowała wielu artystów oraz pisarzy (np. powieść A.N. Tołstoja Piotr I). 
MIENSZYKOW ALEKSANDR D. (1673-1729), ros. polityk, feldmarszałek; faworyt Piotra I Romanowa; 1706 dowodził siłami ros. działającymi przeciwko Szwedom na terytorium Polski; po bitwie pod ? Połtawą; mianowany feldmarszałkiem; po śmierci Piotra I (1725) przy pomocy gwardii wymógł na dostojnikach państw. ogłoszenie cesarzową wdowy po zmarłym carze, Katarzyny I, za którą faktycznie sprawował rządy; za panowania Piotra II Romanowa zesłany na Syberię, gdzie zmarł. 
APRAKSIN FIODOR M., hrabia (1661-1728), admirał ros.; bliski współpracownik Piotra I Wielkiego i jeden z gł. twórców floty ros.; w czasie wojny ? północnej odniósł wiele zwycięstw w bitwach mor. ze Szwedami; dow. floty w czasie wyprawy na Persję 1722. 
GOŁOWIN FIODOR A., hrabia (1650-1706), ros. polityk i dyplomata, doradca Piotra I Wielkiego; 1689 zawarł traktat nerczyński z Chinami i brał udział 1697-98 w pierwszym tzw. wielkim poselstwie do Chin; od 1699 kierował polityką zagr. Rosji. 
SZERIEMIETIEW BORIS P., hrabia (1652-1719), rosyjski feldmarszałek i dyplomata; 1686 uczestniczył w negocjowaniu "wieczystego pokoju" z Polską; 1709 przyczynił się do rosyjskiego zwycięstwa nad armią szwedzką Karola XII pod Połtawą. 
KAROL XII (1682-1718), król Szwecji od 1697, syn Karola XI; wybitny wódz; w wojnie północnej 1700-21 zaatakowany przez koalicję Danii, Saksonii (Augusta II Mocnego) i Rosji, już 1700 zmusił Danię do zawarcia pokoju, wylądował w Inflantach i pobił wojska ros. pod Narwą; 1702 pokonał pod Kliszowem sasko-pol. wojska Augusta II Mocnego; 1704 przeprowadził jego detronizację i elekcję Stanisława Leszczyńskiego na tron pol.; 1706 uderzył na Saksonię i zmusił Augusta II Mocnego do abdykacji; zagrożony na wsch. przez Piotra I Wielkiego, 1708 skierował się na Rosję, 1709 poniósł klęskę pod Połtawą; uszedł do Turcji, którą nakłonił do wojny z Rosją 1710-11; 1714 przedostał się z Turcji na Pomorze, a 1715 - do Szwecji; mimo kryt. sytuacji militarnej, kontynuował wojnę; przeniósł walki do Norwegii, gdzie zginął (być może w wyniku zamachu). 
HORN ARVID BERNHARD, hrabia (1664-1742), szwedz. generał i polityk; podczas wyprawy Karola XII na Polskę i Saksonię przeprowadził detronizację Augusta II i elekcję Stanisława Leszczyńskiego (1704); 1720-38 jako prez. kancelarii stał na czele Rady Królestwa i faktycznie kierował polityką państwa; zwolennik merkantylizmu i nieangażowania się w konflikty międzynar.; odsunięty przez partię ? "Kapeluszy". 
PONIATOWSKI STANISŁAW (1676-1762), ojciec Stanisława Augusta Poniatowskiego, podstoli, następnie podskarbi w. litew. od 1722, wojewoda mazow. od 1731, kasztelan krak. od 1752; stronnik Stanisława Leszczyńskiego, uczestnik bitwy pod Połtawą (1709); stronnik króla szwedz. Karola XII, za jego namową Turcja wypowiedziała wojnę Rosji; po śmierci Karola XII przeszedł na stronę Augusta II, potem Augusta III; małżeństwo z Konstancją Czartoryską (1720) związało go z ? Familią; autor broszury polit. List ziemianina do pewnego przyjaciela (1744).