Metamorfozy łodygowe


ROZŁOGI - bezlistne łodygi, powstające jako odgałęzienia dolnej części nadziemnego pędu. Mają charakter płożący. Wydłużają się niezwykle szybko. Po pewnym czasie wierzchołek rozłogu wypuszcza korzenie przybyszowe i tworzy zaczątek przyszłej, skierowanej ku górze łodygi. W ten sposób wegetatywnie powstaje nowa, zdolna do samodzielnego rozwoju roślina. Przy pomocy rozłogów bardzo szybko i skutecznie rozmnażają się poziomki i truskawki.


CIERNIE - ostre, sztywne, proste lub rozgałęzione i silnie zdrewniałe struktury. W przeciwieństwie do kolców są połączone z wiązkami przewodzącymi organów, na których występują i dlatego trudno je oderwać. Ograniczają powierzchnię transpiracji, a także, jak swoista zbroja, chronią roślinę przed roślinożercami.


ŁODYGI PODZIEMNE - dzięki gromadzeniu dużych ilości substancji zapasowych zmodyfikowane łodygi podziemne przystosowują rośliny do przetrwania niekorzystnych okresów zimy czy suszy. Cechą tych łodyg jest znaczna grubość, a także brak chloroplastów. Nie wytwarzają one kwiatów ani liści asymilacyjnych.

Łodygi podziemne występują najczęściej w postaci: kłączy, bulw i cebul.

Kłącza mają charakter spichrzowy i przetrwalnikowy. Swoim wyglądem przypominają korzenie. Kłącza są najczęściej zgrubiałe i mięsiste, ponieważ gromadzą materiały zapasowe. Z tego też powodu stanowią organy przetrwalnikowe wielu bylin oraz służą do wegetatywnego rozmnażania. 

Występują m.in. u paproci, rabarbaru, konwalii i kosaćca.

To właśnie poziome kłącze z chwytnikami przytwierdzało do podłoża psylofity.

Bulwy pełnią funkcje spichrzowe, przetrwalnikowe i służą do wegetatywnego rozmnażania. Ulegają silnemu zgrubieniu i skróceniu, a liście na nich całkowicie zanikają. Np. bulwy ziemniaczane.

Bulwę okrywa korek zastępujący skórkę. Pod nim znajduje się cienka warstwa kory pierwotnej, a następnie pasmo łyka zewnętrznego, pierścień drewna i gruba warstwa łyka wewnętrznego. Centrum przekroju bulwy zajmuje oryginalnie ukształtowany rdzeń. Wszystkie tkanki (z wyjątkiem korka i drewna) zawierają duże ilości miękiszu spichrzowego magazynującego głównie skrobię.

Cebule to organy podziemne, których zasadniczą część stanowią przekształcone liście (okrywające i spichrzowe). Łodygę stanowi silnie skrócona "piętka". Z niej wyrastają wąsikowate korzenie przybyszowe. Na szczycie krótkopędu znajduje się pąk wierzchołkowy, z którego na wiosnę wyrasta nadziemny pęd. Natomiast w pachwinach mięsistych liści umiejscowiaone są pąki boczne, z których powstają nowe cebule.

Typowe cebule wytwarzają główie rośliny jednoliścienne, przede wszystkim z rodziny liliowatych, np. cebula, czosnek, tulipan, narcyz, lilia czy hiacynt. U tych roślin cebule są organami przetrwalinikowymi, spichrzowymi i służą do wegetatywnego rozmnażania.


ŁODYGI PNACZY I EPIFITOW - rośliny te popularne są w wilgotnych lasach tropikalnych. W "walce" o światło zwyciężają te rośliny, które rosną intensywnie na długość, wykorzystując inne rośliny jako swoiste podpory. Szybki wzrost na długość odbywa się zwykle kosztem wzrostu na grubość i tkanki wzmacniającej. Dlatego łodygi pnączy są wiotkie i cienkie. Realizują one więc dwie strategie życiowe. Pierwsza polega na tym, że wiotka, cienka łodyga wykonuje ruchy okrężne i owija się wokół podpory. W drugiej roślina wytwarza organy czepne, np. wąsy łodygowe winobluszczu oraz winorośli. Obie strategie są możliwe dzięki zdolności organów roślinnych do wykonywania kierunkowego ruchu, polegającego na niesymetrycznym wzroście łodygi wywołanym przez bodziec dotykowy podpory. Strona łodygi przylegająca do podpory rośnie wolniej, natomiast zewnętrzna szybciej.

ŁODYGI POSLIN PUSTYNNYCH - u roślin środowisk suchych bardzo często następuje redukcja liści, a funkcje asymilacyjne przejmuje łodyga. U wielu amerykańskich kaktusów i afrykańskich wilczomleczy jest ona zielona, gruba, kulista lub "słupowata". Łodyga taka pełni dwoistą funkcję - organu asymilującego i gromadzącego zapasy wody. U niektórych gatunków mocno spłaszczone odgałęzienia boczne łodygi do złudzenia przypominają liście - nazywamy je gałęziakami. Jednak występują na nich zredukowane liście, a także kwiaty i owoce. taka budowa chroni "posiadaczy" gałęziaków przed utratą wody w procesie transpiracji. Typowymi gałęziakami są tzw. ruskusy, rośliny z klasy jednoliściennych. Na ich liściokształtnych, spłaszczonych krótkopędach wyrastają "gwiaździste" kwiaty, a następnie czerwone jagody owoców.


Wniosek: Rośliny wykształciły cały szereg modyfikacji łodyg, co pozwoliło na skuteczne opanowanie różnych nisz ekologicznych.

Neredica
neredica@interia.pl