Neologizmy, pojęcie, podział, przykłady
Neologizmy - przeciwieństwo archaizmów; słowa nowe; innowacje.Tworzone są
przede wszystkim z konieczności nazywania nowych przedmiotów i pojęć,
powstających wraz z rozwojem kultury materialnej i duchowej społeczeństawa.
Neologizmy uzasadnione i potrzebne przestają byc neologizmami, gdy się
upowszechnią i wejdą na stałe do języka ogólnonarodowego.
Neologizmy dzielimy na:
- neologizmy obiegowe - powstają anonimowo i szerzą się początkowo w
wypowiedziach ustnych jako środki codziennej komunikacji jezykowej.Ich
funkcją jest nazywanie i przekazywanie informacji.
- neologizmy artystyczne - są formą ekspresji artystycznej, pojawiają się
w konkretnym tekście, z zasady pisanym, mają określonego twórcę
(Norwid, Leśmian). Służą wywoływaniu doznań artystycznych.
Neologizmami, w większości języków europejskich, nazywane są wyrazy
powstałe po II wojnie światowej.
Wyróżnia się neologizmy:
- słowotwórcze - nowe wyrazy pochodne, na przykład zgarniać -
zgarniarka; beton - betoniarka. Są to wyrazy tworzone od wyrazów istniejących
w języku przez dodawanie przyrostków i przedrostków (zimowisko,
odrzutowiec), lub odrzucenie przyrostka wyrazu podstawowego (czołg, dźwig),
bądź przez zestawienie początkowych elementów skrótów (ZUS).
- znaczeniowe (semantyczne) - powstałe w ten sposób, że istniejącym
wyrazom nadaje się nowe znaczenie. Na przykład ślimak - spiralna trasa
łącząca dwa pasma autostrady; korek - tłok, zahamowanie ruchu
- frazeologiczne - związki nowo utworzone (pirat drogowy, stan nieważkości,
środki finansowe).
- zapożyczone - wyrazy przeniesione do naszego języka z języków obcych,
często w dosłownym brzmieniu i dosłownej pisowni (komputer, nokaut,
atelier, alibi).
Źródła neologizmów:
- konieczność nazywania nowych zjawisk
- tendencja do wprowadzania nazw polskich zamiast obcych (helikopter - śmigłowiec).
- tendencja do skrótowości (zabiegówka, przegubowiec).