SECESYJNA WOJNA, ang. Civil War, wojna domowa w USA 1861-65 między stanami pd. (Konfederacja Południa) a stanami pn. (Unia); rezultat narastających w XIX w. konfliktów między  Południem a  Północą ; (ich wyrazem był ruch  secesyjny), które doprowadziły do secesji 11 stanów Południa (1860-61) i utworzenia przez nie odrębnego państwa (Skonfederowane Stany Ameryki), co stało się bezpośrednią przyczyną wybuchu wojny; dla Konfederacji była to wojna o uznanie jej suwerenności, dla Unii - o ratowanie jedności państwa (od 1863 także o zniesienie niewolnictwa). Wojnę secesyjną rozpoczął 12 IV 1861 atak sił Konfederacji na Fort Sumter (Charleston, Karolina Pd.); mimo ekon., polit. i wojsk. przewagi Unii Konfederacja pod dowództwem generałów T.J. Jacksona, J.E. Johnstona i R.E. Lee odnosiła do poł. 1862 sukcesy na wszystkich frontach (m.in. 2 bitwy nad Bull Run w Wirginii, 21 VII 1861 i 29-30 VIII 1862); wprowadzona IV 1861 przez Unię blokada wybrzeży Konfederacji okazała się nieefektywna; 9 III 1862 doszło do pierwszej bitwy okrętów pancernych w zat. Chesapeake ( Hampton Roads); 20 V 1862 Kongres Unii przyjął ustawę o osadnictwie (Homestead Act), która miała przyciągnąć ochotników do walki po stronie Unii; nie rozstrzygnięta bitwa pod Antietam (Maryland, 17 IX 1862), uznana za sukces Unii, skłoniła ją do ofensywy, spowodowała wycofanie się W. Brytanii i Francji z mediacji, przekreślając nadzieję Konfederacji na uzyskanie uznania międzynar. i pomocy ze strony mocarstw eur., przyspieszyła decyzję prez. A. Lincolna o zniesieniu niewolnictwa ( emancypacji proklamacja, 1863); bitwa pod  Gettysburgiem (1-3 VII 1863) zapoczątkowała serię zwycięstw wojsk Unii pod dowództwem gen. U.S. Granta, Ph.H. Sheridana, W.T. Shermana i G.H. Thomasa na wszystkich frontach; w 2. poł. 1863 przejęły one kontrolę na rz. Missisipi i zajęły stan Tennessee, a 1864 - Georgię, dzieląc Konfederację na kilka części; ponowny wybór Lincolna na prezydenta umocnił Unię; II 1865 na konferencji w Hampton Roads nie doszło do zawarcia pokoju, a Kongres przyjął XIII poprawkę do konstytucji USA o likwidacji niewolnictwa w całym państwie; do III 1865 wojska Unii zajęły obie Karoliny, a 2-3 IV - Richmond (Wirginia), stol. Konfederacji; 9 IV gen. Lee podpisał w Appomattox akt kapitulacji Konfederacji (umowny koniec wojny); resztki jego armii poddały się 26 V, walki w Teksasie trwały do 2 VI. W wojnie secesyjnej wzięło udział po stronie Unii ok. 2 mln żołnierzy (z czego ponad 350 tys. zginęło), po stronie Konfederacji - ok. 1,5 mln (ponad 320 tys. zginęło); obie strony poniosły znaczne straty materialne; zwycięstwo Unii oznaczało upadek Konfederacji Południa i pozwoliło odbudować jedność państwa w okresie  rekonstrukcji ; wojna secesyjna stanowiła najważniejszą cezurę w dziejach USA od czasu wojny o niepodległość (1775-83); wzięli w niej udział także Polacy (wyróżnili się walczący po stronie Unii gen.: W. Krzyżanowski i J. Karge).