1.Sytuacja polityczno-militarna ziem polskich w pierwszej połowie 1944 r. była skomplikowana ze względu na przekroczenie przedwojennej granicy Polski przez Armię Czerwoną i jednoczesną aktywizację sił komunistycznych w kraju. Rząd londyński nie chciał przyglądać się temu i nakazał przystąpić do akcji "Burza", w ramach której oddziały AK miały atakować wycofujące się wojska niemieckie i opanowywać poszczególne miejscowości przed nadejściem Armii Czerwonej. Przedstawiciel Delegatury Rządu na Kraj miał występować w roli gospodarza i witać wkraczające oddziały radzieckie jako sojuszników. Największy zasięg akcja "Burza" miała na Wołyniu, Wileńszczyźnie i w okolicach Lwowa. Dramatyczny przebieg miała akcja przeprowadzona na Wileńszczyźnie, gdzie żołnierze AK początkowo podjęli wspólne działania z Armią Czerwoną i zajęli Wilno. Wówczas NKWD w podstępny sposób dokonało aresztowania prawie 5 tys. żołnierzy polskiego podziemia, którzy wobec odmowy wstąpienia do armii Berlinga zostali wywiezieni w głąb ZSRR i osadzeni w gułagach. Lokalni przywódcy władz wojskowych i cywilnych zostali aresztowani, a następnie straceni. Podobnie było na pozostałych obszarach objętych akcją "Burza", która w tej sytuacji zakończyła się fiaskiem.2.Wobec powyższego władze emigracyjne upoważniły Delegata Rządu na Kraj i komendanta głównego AK do rozpoczęcia akcji powstańczej pozwalającej przejąć w odpowiednim momencie stolicę Polski. Zbiegło się to z aktywną działalnością radia moskiewskiego wzywającego Warszawiaków do walki i przygotowaniami Armii Ludowej do zbrojnego wystąpienia w momencie wyzwalania stolicy przez Armię Czerwoną i wojska Berlinga. Należy sądzić, że Stalin miał własny plan opanowania Warszawy. Podgrzewanie atmosfery powstańczej przez komunistów i niesprawdzone informacje, że Armia Czerwona wkracza do prawobrzeżnej Warszawy doprowadziły do podjęcia decyzji o rozpoczęciu powstania (31 VII 1944). W rzeczywistości sytuacja pod Warszawą wyglądała inaczej, ponieważ Niemcy ściągnęli posiłki i zaczęli szykować się do obrony linii Wisły.3.Powstanie wybuchło 1 sierpnia 1944 r., o godz. 17:00 (godzina "W"). Dowództwo AK w momencie wybuchu powstania dysponowało zaledwie 25 tys. żołnierzy, tj. połową sił wspieranych przez ok. 1 tys. żołnierzy NSZ i AL. Z tej liczby tylko niespełna 3 tys. powstańców było uzbrojonych i posiadało zapas amunicji na 2-3 dni walki. Pozostali mieli zdobyć broń na nieprzyjacielu. W tym samym czasie Niemcy dysponowali 15 tys. żołnierzy, którzy posiadali dobre uzbrojenie i mieli do dyspozycji broń pancerną, artylerię i lotnictwo. 4.Mimo tak niekorzystnych dysproporcji w uzbrojeniu, siły powstańcze opanowały w dniach 1-4 sierpnia Śródmieście, część Woli, Stare Miasto, Powiśle, Mokotów i Żoliborz, czyli ok. 70% lewobrzeżnej Warszawy. Nie udało się jednak uchwycić mostów na Wiśle.5.Od 5 sierpnia rozpoczęła się kontrakcja niemiecka mająca na celu opanowanie głównych dróg komunikacyjnych. Atak skierowany na Wolę i Ochotę zmusił, po krwawych walkach (zginęło 40 tys. osób), powstańców z terenu Woli do przebicia się na Stare Miasto, a oddziały z Ochoty do opuszczenia miasta i wycofania się do lasów chojnowskich (11 VIII). Kolejnym obiektem ataku niemieckiego stało się Stare Miasto, o które walczono do końca sierpnia. Artyleria i lotnictwo niemieckie dokonywały nieustannego ostrzału i nalotów na tą część miasta zmieniając ją w zgliszcza i ruiny. Po bohaterskiej obronie siły powstańcze Starówki ewakuowały się kanałami do Śródmieścia (31 VIII-2 IX). Niemcy dokonali rzezi na 35 tys. cywili i rannych powstańców, których nie udało się ewakuować.6.Od 3 września rozpoczął się niemiecki atak na Powiśle mający na celu odcięcie powstańców od Wisły i ewentualnej pomocy z Pragi. Słabo uzbrojone oddziały powstańcze zostały zmuszone do wycofania się do Śródmieścia (6 IX), a Niemcy zaatakowali Czerniaków. W tym samym czasie jednostki 1 Frontu Białoruskiego zajęły Pragę, prawobrzeżną część stolicy i wyszły nad Wisłę. Powstańcy otrzymali wówczas wsparcie 1 Armii WP, której oddziały przystąpiły do forsowania rzeki na tym odcinku. Niestety, desant berlingowców (6 batalionów) pozbawiony wsparcia artylerii radzieckiej z olbrzymimi stratami w ludziach dotarł na prawy brzeg Wisły. Pomoc miała tylko wymiar symboliczny i przesądzony los Czerniakowa dokonał się (23 IX). 7.Tylko cztery dni trwała bohaterska walka obrońców kolejnej dzielnicy - Mokotowa. Po jej upadku Niemcy zaproponowali dowództwu AK w Śródmieściu i na Żoliborzu kapitulację, ale propozycja ta została odrzucona. Dwudniowy nierówny bój 2 tys. powstańców z hitlerowskimi czołgami postawił garnizon żoliborski w sytuacji beznadziejnej i KG AK podjęła decyzję o jego kapitulacji (30 IX). Mimo że walczyło nadal Śródmieście, to upadek Żoliborza spowodował podjęcie przez dowództwo powstania rozmów kapitulacyjnych. W ich rezultacie 2 października 1944 r. przedstawiciele KG AK podpisali w Ożarowie pod Warszawą akt kapitulacji powstania. 8.Powstanie zakończyło się klęską, a cele polityczne i militarne nie zostały osiągnięte. Duży wpływ na taki wynik miała postawa Stalina, który rozkazał wojskom radzieckim nacierającym na kierunku warszawskim przejście do działań obronnych. Chciał rękami niemieckimi zniszczyć nieprzychylne sobie polskie siły niepodległościowe i dlatego początkowo udawał, że powstania nie ma. W depeszy do Churchilla twierdził, że powstanie nie rozpoczęło się, mimo że walki powstańcze trwały już pięć dni. Uznając powstanie za "awanturę warszawską", nie udzielił zgody aliantom zachodnim na międzylądowanie samolotów z pomocą dla powstania na lotniskach radzieckich. Poskutkowała dopiero ostra interwencja premiera brytyjskiego i groźba wstrzymania dostaw zachodniego sprzętu wojskowego dla ZSRR. Pierwsze lądowania po stronie radzieckiej nastąpiły dopiero 18 września, gdy losy powstania były już przesądzone. 9.Trwające 63 dni powstanie warszawskie było największą bitwą stoczoną przez armię podziemną w czasie II wojny światowej, w której zginęło ok. 20 tys. powstańców i ponad 180 tys. ludności cywilnej. Tysiące budynków zostało zniszczonych podczas walk powstańczych, a dzieła dokończyły niemieckie grupy specjalne, ponieważ kapitulacja powstania zakończyła walki, ale nie zakończyła systematycznego niszczenia stolicy Polski. Wykonując rozkaz Hitlera o zrównaniu Warszawy z ziemią, spalili oni i wysadzili w powietrze ponad 80% budynków. Powstanie warszawskie stało się przykładem najwyższego bohaterstwa żołnierzy i ludności cywilnej Warszawy oraz woli walki o wolność i niepodległość. Należy sądzić, że ta determinacja powstrzymała Stalina przed uczynieniem z Polski kolejnej republiki radzieckiej.