KASPROWICZ JAN (1860-1926), poeta; syn chłopa; podczas studiów na uniw. w Lipsku i Wrocławiu związany z ruchem socjalist. (1887 więziony), następnie stronnik Ligi Nar., 1902-06 współred. "Słowa Polskiego"; od 1909 prof. filologii porównawczej na uniw. we Lwowie (1921-22 rektor); od 1919 czł. PAU; 1920 brał udział (ze S. Żeromskim) w akcji propagandowej związanej z plebiscytem na Warmii i Mazurach; 1923 osiadł w willi na Harendzie w Zakopanem (dziś Muzeum Kasprowicza). W młodzieńczej twórczości, kontynuującej tradycje romant. i pozytywist., dał przejmujący obraz chłopskiej biedy (cykl sonetów Z chałupy w zbiorze Poezje 1889, wiersze Z chłopskiego zagonu 1891, dramat Świat się kończy 1891). W swoim gł. dziele, cyklu refleksyjno-filoz. Hymnów (w zbiorach Ginącemu światu 1901 i Salve Regina 1902), ukazał poprzez wizję apokaliptycznej zagłady i manifestację bluźnierczego prometeizmu (zapowiadające ekspresjonizm) kryzys współcz. kultury i wartości społ.-moralnych (podobną diagnozę w wersji groteskowo-satyr. zawiera tom prozy poet. O bohaterskim koniu i walącym się domu 1906). W dalszej twórczości Kasprowicza przezwyciężenie postawy katastroficznej (widoczne już w motywach pokutniczych ostatnich hymnów) przez zwrot ku katolicyzmowi i przyjęcie franciszkańskiej afirmacji świata (zbiory wierszy Ballada o słoneczniku 1908, Księga ubogich 1916). Ponadto zbiory refleksyjno-osobistych liryków (Anima lachrymans 1894), inspirowanych m.in. przez przyrodę Tatr ( Krzak dzikiej róży 1898), stylizowanych na lud. prymitywy (Mój świat 1926); utwory dram. nawiązujące do tradycji średniow. moralitetu ( Marchołt 1920); przekłady wszystkich dzieł Ajschylosa i Eurypidesa oraz z literatury ang. (m.in. W. Szekspira; antologia Poeci angielscy 1907, wyd. rozszerzone Obraz poezji angielskiej, t. 1-5 1931), niem., franc., wł., norw.; tłum. łac. Pieśni o żubrze M. Hussowskiego i franc. dramatów A. Mickiewicza; Dzieła (t. 1-22 1930), Przekłady (t. 1-15 1931), Dzieła wybrane (t. 1-4 1958), Pisma zebrane (t. 1-2, 4 1973-74), Wybór poezji (1990). 


R. LOTH Młodość Jana Kasprowicza, Poznań 1962; 
Jan Kasprowicz, oprac. R. Loth, Warszawa 1964; 
Wspomnienia o Janie Kasprowiczu, oprac. tenże, Warszawa 1967; 
J.J. LIPSKI Twórczość Jana Kasprowicza, t. 1-2, Warszawa 1967-75; 
K. GÓRSKI Jan Kasprowicz, Warszawa 1977.