R E N E S A N S
RAMY CZASOWE
WŁOCHY
Początek: przełom XII i XIV w.
Koniec: XVI w.
EUROPA
Początek: XV w.
Koniec: XVI w.
PODSTAWOWE CECHY KULTURY RENESANSU
Epoka ta narodziła się we Włoszech w XIV wieku. Bogate
mieszczaństwo przejmowało władzę w republikach włoskich.
Wielkie rody skupiały w swoich pałacach uczonych, artystów i
poetów. Ośrodkiem zainteresowania się uczonych i twórców stał
się człowiek i jego doczesne sprawy. Chciano zjednoczyć kraj i
przywrócić Italii rolę dawnego imperium Rzymskiego. Ponownie
odkryto piękno starożytnej sztuki. Na rozwój renesansu, jako
epoki w dziejach kultury europejskiej, złożyło się wiele
czynników historycznych. Do głównych należy kryzys papiestwa
i rozwój reformacji, rozbicie jedności cesarsko-papieskiej
Europy oraz powstawanie, po okresie rozbicia feudalnego,
zjednoczonych państw (m.in. Hiszpania, Francja, Szwajcaria,
Polska).
NAZWY EPOKI
· Renesans
Nazwę epoce dał późniejszy włoski malarz, architekt i
pisarz, Giorgio Vasari. Nazwa ta miała wyrażać
przeciwstawienie nowej epoki czasom średniowiecza. Termin ten
oznacza powrót do starożytności, do sztuki i filozofii
antycznej oraz odrodzenie człowieka i kultury. Z początku używano
tej nazwy w znaczeniu odrodzenia państwa na wzór starorzymski,
później dotyczyło to też literatury, filozofii i ideałów
antycznych. Później znaczyło to również odnowę i rozwój
ludzkości.
· Odrodzenie
Z włoskiego renessaince. Odrodzenie literatury antycznej,ę
ludzkości (renovatio hominis), przeszłości ,odnowienie,
podnoszenie się jej na wyższy poziom, odnowienie starożytności
(renovatio antiquitais), odrodzenie przeszłości, dawnej wiedzy,
kultury i sztuki antyku, programowo zapoczątkowane w XIV w.
· "Złoty wiek kultury polskiej"
Nazwa polskiego renesansu. Podobnie jak złoty wiek starożytności,
odrodzenie polskie obfitowało w świetne wydarzenia w dziedzinie
kultury i sztuki (architektura, malarstwo, muzyka, literatura).
PODSTAWOWE PRĄDY UMYSŁOWE I RELIGIJNE
1 HUMANIZM
Prąd światopoglądowy rozwijający tradycje antycznej wiedzy o
człowieku jako o jednostce (psychika i wrażliwość). Dążył
do rozwoju osobowości uznając wartość jego rozumu. Humaniści
głosili potrzebę poznania i kształtowania indywidualnej,
silnej jednostki ludzkiej. W myśl humanizmu człowiek jest
wielce wartościowy, liczy się jego talent, liczy się każde
odrębne istnienie. Poznawano przyrodę, piękno, patriotyzm. Był
to antropocentryzm. Usytuowanie człowieka w centrum świata. Hasłem
humanistów stało się zdanie Terencjusza: "Człowiekiem
jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce"
2 REFORMACJA
Oderwała ok. 1/3 Europy od kościoła katolickiego. Przyczyniła
się ona do rozwoju tolerancji religijnej, rozkwitu kultur, języków
i literatur narodowych. Sprzyjała kształtowaniu się stosunków
wczesnokapitalistycznych i republikańskich teorii pochodzenia władzy.
Za formalny jej początek uznaję się ogłoszenie 95-u tez
Marcina Lutra. Powstały nowe prądy religijne. Reformacja była
powodem wybuchu długoletnich wojen religijnych np. wojnę chłopską
rozpętano w 1525 roku poprzez nietolerancję religijną. W roku
1529 - protest mniejszości luterańskiej w Spirze na sejmie.
Rozbiły one wspólnotę wyznaniową Europy.
3 LUTERANIZM
(Niemcy, Skandynawia, Francja, Czechy, Węgry, Polska)
Twórcą był Marcin Luter. Istotne jest podejście wyznawców do
Biblii. Głosili bowiem, że można ją interpretować
indywidualnie, że należy tłumaczyć je na języki narodowe, że
Kościół nie jest jedynym autorytetem rozumiejącym Biblię. Kościół
na ziemi nie może dawać udzielenia rozgrzeszenia czyli
uwolnienia ludzi od męk czyśćcowych czy piekielnych.
.4 KALWINIZM
(Francja, Szwajcaria, Niderlandy)
Twórcą był Jan Kalwin. Kalwiniści głosili teorię
predestynacji czyli wierzyli w przeznaczenie, w to, że każdy człowiek
ma swój los zapisany w gwiazdach. Przeznaczone jest mu niebo lub
piekło, a życie to realizacja ustalonego scenariusza.
Propagowali ideał pracy i gromadzenie dóbr. Posiadanie to zasługa,
a bezczynność to grzech.
5 ANGLIKANIZM
Nurt powstały w Anglii. Ruch ten powstał z natury politycznej i
prywatnej. Henryk VIII chciał poślubić Annę Boleyn, a kościół
katolicki zabraniał mu (odmowa rozwodu). Dlatego król Anglii
sam mianował siebie zwierzchnikiem kościoła anglikańskiego i
poślubił ukochaną, którą i tak skazał na ścięcie.
.6 ARIANIE
Zwani też jako bracia polscy. Nurt ten rozwinął się w Polsce
i był nurtem radykalnym bo głosił oprócz założeń
religijnych również hasła społeczne. Arianie potępiali poddaństwo
chłopów, głosili potrzebę wyrzeczenia się majątku. W połowie
XVII wieku wygnano ich
KANON ZASAD POETYCKICH (CECHY ODRODZENIA)
- wyzwolenie się z ciemnoty
- interesowanie się jednostką ludzką (jako wartość, godne
zainteresowania).
- powrót do wzorców kultury (sztuki obyczajów) antycznej -
utwory Platona, Horacego itp.
- afirmacja życia
ZNACZENIE DRUKARZY
Znajomość dzieł sztuki renesansowej nie była tak powszechna
jak dzieł literatury powielanych w wielu egzemplarzach i przez
to łatwo dostępnych, zwłaszcza wobec wzrastającej konkurencji
drukarni i obniżających się przez to cen. W RP liczba warsztatów
drukarskich wzrastała od 1503 roku. Drukarnia stała się bronią
i narzędziem ideologii, postępu, walki na pióra toczonej o
istotne problemy (wiara i religia). Ograniczyło ono obieg rękopiśmiennej
literatury.