Ten tekst też pochodzi ze strony www.jamniki.netklub.com.pl


Fizjologia rozrodu
Rozmnażanie odbywa się poprzez akt kopulacji oraz zapłodnienie. Aby do tego doszło pies i suka muszą posiadać odpowiednie narządy i wytwarzać specjalne komórki rozrodcze (komórki jajowe oraz plemniki).
Pies samiec
Układ rozrodczy psa składa się z: dwóch jąder, dróg wyprowadzających nasienie (przewody wyprowadzające, najądrza), prącia oraz gruczołów płciowych dodatkowych.
W okresie dojrzewania szczenięcia jądra, które znajdują się początkowo w jamie brzusznej wędrują do worka mosznowego (zstępowanie jąder). Jeśli nie nastąpi to w odpowiednim czasie, należy udać się do lekarza weterynarii, który zdecyduje czy podjąć leczenie. W przypadku nie zstąpienia jednego lub dwu jąder mamy do czynienia z wnętrostwem jedno lub obustronnym. Wnętry pokazywane na wystawach nie są oceniane, ale decydujące znaczenie w wykluczeniu ich z hodowli ma przegląd hodowlany, wykonywany we właściwej sekcji Związku Kynologicznego. Jest to wada dziedziczna.
U dojrzałego samca, jądra leżą w worku mosznowym zwisającym z tyłu pod odbytem, pomiędzy udami. W jądrach są produkowane plemniki oraz hormony płciowe (np. testosteron), od których zależą: wygląd, zachowanie się psa. rozwój popędu płciowego oraz przemiany białkowa i wapniowo-fosforowa. Plemniki gromadzone są w najądrzu a w czasie kopulacji wędrują poprzez nasieniowód do cewki moczowej i dalej na zewnątrz. Częste krycia (o czym muszą pamiętać właściciele reproduktorów) prowadzą do wyczerpania zapasu plemników w najądrzu. Do prawidłowej odbudowy ilości plemników wystarczają minimum dwa dni. Pies posiada silnie rozwinięty nieparzysty gruczoł krokowy (prostatę). Jego wydzielina zawiera substancje o właściwościach hormonalnych oraz substancje odżywcze dla plemników, które mają zasadniczy wpływ na przeżywalność nasienia w drogach rodnych suki a więc i na zapłodnienie.
Prącie jest narządem kopulacyjnym służącym do wprowadzania nasienia do dróg rodnych suki oraz wyprowadzania moczu. Cecha, charakterystyczną prącia psa jest obecność kości prądowej w jego przedniej części. Ejakulacja (oddawanie nasienia) u psa trwa stosunkowo długo (od 20 do 40 minut) i ma trzy fazy wydzielania:
1. pierwsza krótka (kilka sekund) - klarowna frakcja.
2. druga właściwa (od 5 minut) - właściwe nasienie.
trzecia (do 20 minut i dłużej) - wodnista ciecz decydująca o objętości
ejakulatu; jest to głównie wydzielina z prostaty.
Hodowca powinien pamiętać o łagodnym traktowaniu psa-samca w wieku młodzieńczym i dojrzewania. Nie wolno zbyt ostro karcić psa, gdy interesuje się sukami w rui na spacerach, gdyż konsekwencją może być później niechęć do krycia (lub nawet zanik odruchów).

Suka
Układ rozrodczy suki składa się z: dwóch jajników, dwóch jajowodów, macicy, pochwy oraz sromu.
Jajniki są gruczołami produkującymi żeńskie hormony płciowe (głównie estrogeny, odpowiedzialne za cykliczne zmiany w organizmie suki) oraz komórki jajowe. Komórki te powstają w pęcherzykach jajnikowych. Pękanie dojrzałego pęcherzyka i wyrzut komórki jajowej nazywa się jajeczkowaniem (owulacją).
Jajowody służą do transportu komórek Jajowych do macicy. W nich również zachodzi proces zapłodnienia.
Macica składa się z dwóch rogów, trzonu i szyjki. W niej rozwijają się zarodki, Pochwa wraz ze sromem stanowi tzw, żeński narząd kopulacyjny. Ten skrócony opis układu rozrodczego pozwoli na łatwiejsze zrozumienie zmian zachodzących w organizmie suki w trakcie cyklu płciowego czyli czasu od początku jednej cieczki do początku drugiej.
Swoją dojrzałość płciową samica psa osiąga w wieku ń do 9, nawet do 14 miesięcy. Suka jest mono lub diestralna tzn,. że w roku występują l lub 2 cykle płciowe. Cykl płciowy trwa średnio od 6 do 8 miesięcy. Coraz częściej jednak zdarzają się cykle zarówno krótsze niż 5 miesięcy, jak i dłuższe niż 8 miesięcy. Długość trwania cyklu płciowego jest cechą rasową i osobniczą a zależy głównie od czasu trwania tzw. spokoju hormonalnego lub spoczynku płciowego. Obecnie możemy wyróżnić 4 fazy cyklu płciowego:
1. okres przedrujowy (procstrus) - ok. 10 dni
2. okres rui (estrus) - ok. 10 dni
3. okres porujowy (metestrus) - ok. 100-130 dni
4. okres spoczynku płciowego (anoestrus) - ok. 30-80 dni Należy zaznaczyć, że cieczką właściciele suk nazywają okres przed-rujowy (cały okres plamienia) oraz okres rui (koniec plamienia, czas tolerancji dla samca).
Każdy właściciel suki powinien bacznie ją obserwować pod kątem cyklu płciowego. Poleca się także sporządzanie notatek dotyczących terminu wystąpienia pierwszej cieczki czyli początku plamienia, czasu trwania plamienia, momentu rozjaśniania się wydzieliny, wyglądu zewnętrznych narządów płciowych, zachowania suki na spacerach głównie wobec psów samców, końca cieczki ora? regularności występowania i trwania następnych cieczek. Informacje te są bardzo przydatne podczas wyboru terminu krycia a także ewentualnych wizyt kontrolnych u lekarza weterynarii. Należy zauważyć, że nie każde plamienie z dróg rodnych musi oznaczać cieczkę. W przypadku wystąpienia wątpliwości (np. krótki odstęp między plamieniami, brak plamienia w terminie cieczki, nietypowa barwa wycieku itp.) należy udać się do lecznicy.

Okres przedrujowy
Charakteryzuje się znacznym krwistym wyciekiem z pochwy oraz obrzękiem zewnętrznych części układu rodnego (srom i częściowo pochwa). Suki są niespokojne, często się wylizują, często oddają mocz na spacerze l nie pozwalają się zbliżyć czy wręcz są agresywne wobec psów. W tym czasie następuje dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych i przygotowanie się organizmu suki do momentu owulacji. Zmiany te trwają średnio od 7-10 dni. Ruja Jest to jedyny okres, w którym u suki występuje tzw. odruch tolerancji czyli chęć przyjęcia samca. Można wówczas zauważyć zmniejszenie się wycieków i zmianę ich barwy z czerwono krwistej do bladoróżowej i dalej białawej. Pęcherzyki, które dojrzewały na jajnikach zaczynają pękać (owulacja), a uwolniona komórka jajowa wędruje przez jajowód do macicy. Jest to najważniejszy moment w cyklu płciowym suki, gdyż trafne jego rozpoznanie warunkuje skuteczne krycie. Owulacja następuje między pierwszym a czwartym dniem od początku rui czyli między 10, a 15 dniem od początku plamienia. Niestety coraz częściej zdarzają się znaczne odstępstwa od tego terminu.
W okresie rui sukę należy właściwie traktować- Jeśli hodowca nie chce kryć powinien izolować ją od psów. Ścisła opieka osoby dorosłej na spacerach jest może uciążliwym, ale bardzo pewnym sposobem na zabezpieczenie przed niepożądanym pokryciem. Inne metody to np. specjalne majtki dla suki lub stosowanie środków zapachowych nieprzyjemnych dla samców (nie są one w 100°-c skuteczne). W przypadku, gdy właściciel zdecyduje się podawać środki antykoncepcyjne, powinien robić to pod kontrolą doświadczonego lekarza weterynarii, który ma obowiązek uprzedzić go o niekorzystnych skutkach stosowania tych preparatów.

Okres porujowy
Trwa około dwóch miesięcy. Na jajnikach, w miejscach pęknięcia pęcherzyków, powstają ciałka żółte, które u suk mogą przetrwać od 5 do 8 tygodni po zakończeniu rui.
Okres porujowy to przede wszystkim okres dąży, laktacji i odchowu szczeniąt lub u suki ciężarnej stopniowego wyciszenia, bądź ewentualnie ciąży urojonej.
Okres spoczynku płciowego Jest to okres bezczynności układu rozrodczego i trwa od l do 3 miesięcy.

Dobór partnerów
Właściciel suki hodowlanej tzn. takiej, która na wystawach otrzymała wymagane oceny i odbyła przegląd hodowlany z pozytywnym wynikiem, najczęściej decyduje się na jej pokrycie. Staje przed nim problem doboru psa partnera. Szczegółowo zastało to omówione w rozdziale ostatnim. Teraz podamy skrótowo kilka podstawowych sposobów doboru partnerów.
Kojarzenie krewniacze (na inbred). Jest to rzadka metoda, stosowana w wypadku występowania wśród przodków zarówno suki, jak i psa tego samego osobnika. Kojarzenie takie powinno być przeprowadzane po dokładnej konsultacji z macierzystą sekcją Związku Kynologicznego. Metoda ta jest polecana do stosowania wyłącznie przez kynologów i wybitnych hodowców.
Kojarzenie par wg wyglądu (na fenotyp). Metoda ta, stosowana przez początkujących hodowców nie jest praktykowana przez bardziej wymagających właścicieli suk. Należy zwrócić się do kierownika naszej sekcji w Związku Kynologicznym, który pomoże w wyborze partnera. Najczęściej otrzymujemy
kilka adresów właścicieli reproduktorów, a więc psów, które pod względem wyglądu będą odpowiadały naszej suce i nie będą posiadały drobnych wad u niej występujących. Kontaktujemy się wówczas z właścicielami i wybieramy jednego z psów. W każdym wypadku ważne jest, by przyszły partner mieścił się w tej samej grupie wielkościowej tzn. nie różnił się od suki w sposób zasadniczy wymiarami oraz posiadał właściwą wagę (np. jamnik szorstkowłosy standardowy do 9 kg.
Metoda najprostsza - polega na poszukiwaniu najbliżej mieszkającego partnera. Tej metody stanowczo nie polecamy, gdyż często źle dobrany pies nie spełnia oczekiwanych wymagań, a czasami może się okazać bliskim krewnym, nic spełniającym wymagań krycia na inbred.

Krycie
Nie należy kryć suki w pierwszej cieczce czyli w wieku poniżej Jednego roku, ponieważ jej organizm nie jest jeszcze w pełni przygotowany do dąży a następnie karmienia szczeniąt. Przepisy Polskiego Związku Kynologicznego pozwalają na krycie po ukończeniu 18 miesięcy.
Dwa do trzech tygodni przed spodziewaną cieczką suka powinna być odrobaczona oraz powinna otrzymać stosowne szczepionki. Od początku cieczki naszą suką interesują się psy.
Określenie właściwego momentu krycia dla niedoświadczonego hodowcy jest dość trudne. Podane niżej niektóre sposoby powinny mu w tym pomóc.
a) Należy zaobserwować początek plamienia. Licząc kolejne dni można skutecznie kryć między 10, a 15 dniem od jego początku. Termin ten czasem może się jednak nie pokrywać z terminem owulacji, co w efekcie czyni krycie nieskutecznym. Podobny problem wystąpi przy braku lub skąpym plamieniu.
b) Próbę krycia można podjąć, gdy barwa wypływu zmienia się z krwistoczerwonej na bladoróżową lub białawą-
c) Inną metodą jest wykorzystanie doświadczonego reproduktora. W przypadku, gdy termin jest niewłaściwy reproduktor będzie się interesował suką, ale nie będzie próbował jej obskakiwać (próba krycia), powącha i odejdzie. Jeśli termin jest właściwy nie odstąpi od niej.
d) Doświadczony hodowca sam może rozpoznać właściwy moment do krycia na podstawie zmiany zachowania suki. W tym okresie poszukuje ona partnera, jest wyraźnie pobudzona, zalotna, wystawia pupę, odstawia ogon, co łatwo zaobserwować na spacerach.
Na krycie udajemy się po otrzymaniu skierowania ze Związku Kynologicznego. Przyjął się zwyczaj doprowadzania suki do reproduktora (pies czuje się u siebie panem sytuacji). Przed kryciem psy powinny odbyć spacer i załatwić potrzeby fizjologiczne. Nie należy ich karmić, aby żołądek nie był wypełniony.
Dobry reproduktor reaguje na silny zapach wydzielany przez suk? w rui nawet z dużej odległości, interesuje się nią. wącha, liże okolicę sromu. Po początkowym okresie "zalotów", gdy samica wykazuje odruch tolerancji, pies wykonuje skok. Obejmuje sukę przednimi łapami, przyciąga i wykonuje ruchy wahadłowe, aby wprowadzić prącie do szpary sromowej (odruch pchnięcia). Następuje wzwód prącia. Pod wpływem ruchów tarcia dochodzi do wytrysku (ejakulacji). W czasie kopulacji następuje obrzmienie opuszki żołędzia prącia powodujące tzw. zakleszczenie lub szczepienie partnerów. Umożliwia to oddanie nasienia i zapobiega Jego wypłynięciu na zewnątrz. Połączenie partnerów trwa zwykle od kilkunastu do nawet 40 minut. W tym czasie nie wolno próbować rozłączać partnerów. Zwierzęta powinny być ustawione do siebie bokiem lub- po dokonaniu niewielkiego obrotu, tyłem. Należy spokojnie odczekać, ponieważ w tym czasie następuje przekazanie pełnego ejakulatu tzn. nasienia z substancjami odżywczymi, które mają duże znaczenie dla żywotności plemników w drogach rodnych suki.
Podczas kopulacji powinni być obecni właściciele. Mogą oni spokojnym tonem przemawiać do zwierząt. Jeśli kryjemy sukę młodą pierwszy raz można założyć jej kaganiec, aby nic ugryzła psa i umiejętnie ją przytrzymać. Nie należy natomiast dotykać samca, bo może to wpływać na niego rozpraszające a nawet może on odstąpić od krycia. W wypadku, gdy wystąpią poważniejsze problemy proponujemy zwrócić się do lekarza weterynarii o udzielenie pomocy przy kryciu.
Powszechnie zalecane jest powtórne krycie po upływie 36-48 godzin. W przypadku, gdy po drugim kryciu suka nada] jest pobudzona i poszukuje partnera, należy krycie jeszcze raz powtórzyć. Powtarzanie krycia zwiększa szansę naszej podopiecznej na zajście w ciąże. Związane to jest z rodzajem jajeczkowania, jakie występuje u suki. Może ono trwać od kilkunastu godzin do kilku dni. Komórka Jajowa jest zdolna do zapłodnienia najwyżej przez kilkadziesiąt godzin, plemnik natomiast musi ..dojrzeć" do zapłodnienia, co trwa nawet do dwóch dni.
Do zapłodnienia dochodzi w jajowodzie. W przypadku jednorazowego pokrycia może dojść do rozminięcia się właściwych terminów (obumarcie komórki jajowej lub "niedojrzałość'' plemników) i nie zajścia w ciążę. Należy tutaj wspomnieć o możliwościach oznaczenia momentu jajeczkowania przez lekarza weterynarii. Lekarz zajmujący się rozrodem zwierząt może za pomocą badania cytologicznego (wymaz z pochwy) potwierdzić w ciągu pół godziny czy jest to właściwy czas. Metoda la pozwala na określenie momentu jajeczkowania z dokładnością do kilkunastu godzin. Szczególne zastosowanie ma ona w przypadku, gdy na krycie wyjeżdżamy do innego miasta lub za granicę, ponieważ mamy pewność co do terminu krycia oraz możemy zaoszczędzić spore trudu i środków finansowych. W krajach zachodnich wykorzystuje się w tym celu również badania hormonalne.
W Polsce powszechnie stosowane jest krycie naturalne. Sztuczne unasiennianie bywa też wykonywane, ale sporadycznie (głównie w przypadkach występowania ewidentnych trudności w kryciu lub różnych przeszkód ze strony partnerów), gdyż obecne przepisy Związku Kynologicznego nie dopuszczają stosowania inseminacji u psów rasowych. Metoda ta znalazła szersze zastosowanie w krajach zachodnich oraz USA.

Ciąża
Suka jest zwierzęciem wielopłodowym co oznacza, że zapłodnieniu ulega wiele komórek jajowych a miot może się składać z jednego lub kilku szczeniąt.
Długości okresu ciąży nie można podać z dokładnością do jednego dnia. Przyjmuje się, że średnio trwa ona 63 dni czyli 9 tygodni. Problemy z dokładnym określeniem dnia porodu związane są z kilkoma czynnikami. Nie wiemy, w którym dokładnie dniu doszło do zapłodnienia, szczególnie przy dwu lub trzykrotnym kryciu. W zależności od liczby płodów czas trwania ciąży może się skrócić albo wydłużyć (dążą mnoga może trwać krócej). Terminami krańcowymi dla ciąży są 57 do 65 dnia od momentu krycia.
Po udanym kryciu suka wyraźnie się uspokaja, powolnieje, czasem można zauważyć zmniejszenie się apetytu. Obecnie potwierdzenie zajścia w dążę można uzyskać najwcześniej po 20 dniu od krycia za pomocą badania ultrasonograficznego lub między 26, a 30 dniem za pomocą badania palpacyjnego. Badania takie wykonuje lekarz weterynarii. Potwierdzenie zajścia w dążę jest dla hodowcy sygnałem do zmiany diety w drugim miesiącu jej trwania.
Pod koniec pierwszego miesiąca może wystąpić u naszej podopiecznej zmniejszony apetyt, nawet przez kilka dni. Jest to zjawisko spotykane u niektórych osobników i nie należy się tym niepokoić chyba, że czas ten się przedłuża. Należy się wówczas zgłosić z suką do lekarza.
Wraz z rozwojem ciąży, brzuch suki zaczyna się zaokrąglać. Gruczoły mlekowe powiększają się a sutki przybierają często barwę różową. U pierwiastek jest to wyraźne już pomiędzy 3, a 4 tygodniem a sutki są często większe niż u wieloródek (suk, które wcześniej rodziły). Znaczne powiększenie gruczołów mlekowych następuje około 50 dnia dąży. Już na dwa tygodnie przed porodem można za pomocą masażu wycisnąć z nich odrobinę mleka- U niektórych suk mleko może pokazać się dopiero przed lub bezpośrednio po porodzie.
Wraz z upływem czasu suka sama ogranicza ruch i nie należy zmuszać jej do zbyt forsownych zajęć. Na 2-3 tygodnie przed spodziewanym terminem rozwiązania dobrze jest zgłosić się do lekarza weterynarii w celu ustalenia toku postępowania i zapewnienia sobie pomocy w czasie porodu.

Poród i postępowanie z suką rodzącą
W większości przypadków suka przed porodem wyszukuje zaciszne miejsce, gdzie mości sobie gniazdo. Dobrze jest wcześniej zaopatrzyć się w kojec (np. prosty z kartonu po telewizorze lub zbudowany ze sklejki czy też zakupiony specjalny kosz uszyty z gąbki powleczonej materiałem). Należy ustawić go w odpowiednim miejscu w mieszkaniu (nie powinien to być przedpokój, gdzie częsty ruch denerwuje matkę opiekującą się szczeniętami). Suki czasem ignorują przygotowane przez nas posłanie i chowają się w miejsca trudno dostępne (szafy, pod łóżko itp.), gdzie nie można kontrolować przebiegu porodu i udzielić im pomocy w razie potrzeby. Kojec dobrze jest postawić już 2 tygodnie przed porodem, by został powoli zaakceptowany. Dno kojcamożna wyłożyć folią pokrytą prześcieradłem, ręcznikiem lub ligniną, którą łatwo wymienić po zamoczeniu przez wody płodowe. Kilka dni przed porodem w szparze sromowej pojawia się niewielka ilość gęstego ciągliwego śluzu, który często zwisa w postaci sopla zwłaszcza po siusianiu. Wskazuje to na rozpuszczanie czopa śluzowego zamykającego szyjkę macicy w czasie ciąży. Suka częściej się wylizuje. Można też zauważyć, że brzuch opuszcza się i z okrągłego przybiera kształt gruszkowaty. Na przebieg porodu ma wpływ wiek, kondycja, liczba przebytych porodów i temperament suki.
Najpewniejszą wskazówką zbliżającego się porodu jest stopniowe obniżanie się temperatury data. Spada ona w ciągu kilku dni do wartości 36,5 - 37,5°C Dobrym zwyczajem jest mierzenie temperatury na około 3-4 dni przed spodziewanym terminem rozwiązania. Mierzymy ją rano i wieczorem w końcowym odcinku prostnicy przy użyciu termometru dla zwierząt (l minutę) lub dla ludzi (7-10 minut). Na podstawie wyników pomiarów można sporządzić wykres i wyznaczyć moment największego spadku temperatury.
Około 24-48 godzin od niego powinien rozpocząć się poród. U psa poród można podzielić na trzy fazy:
l. rozwierania szyjki macicy; 2, wypierania płodów; 3. wypierania błon płodowych.
W pierwszej fazie można zaobserwować oznaki silnego niepokoju na przemian z uspokojeniem- dyszenie, częste oddawanie moczu i kału, 7. reguły utratę apetytu, czasami wymioty, wylizywanie sromu, który jest rozpulchniony. przygotowywanie gniazda (drapanie podłogi czy posłania). Faza ta trwa około 6 do 36 godzin, dłużej u suk rodzących pierwszy raz. W tym okresie występują skurcze macicy, które przesuwają płody ku tyłowi i powodują wklinowanie pierwszych pęcherzy płodowych przez szyjkę do pochwy i rozciągnięcie jej ścian. Na skutek skurczów macicy i ruchów własnych płody przyjmują właściwą postawę (leżą grzbietem do grzbietu matki) i prostują głowę (przodowanie główkowe) lub kończyny miednicze (przodowanie pośladkowe). Drażnienie szyjki macicy przez pęcherze płodowe i przodujące części płodu w końcu wywołuje bóle parte.
Druga faza porodu.
Przyjmuje się, że trwa ona tyle godzin, ile jest szczeniąt. Pierwsze szczenię powinno pojawić się w czasie od kilkunastu minut do 2 godzin od rozpoczęcia mocnych parć, w których biorą też udział mięśnie brzucha, przepona i mięśnie grzbietu- Najpierw w szparze sromowej pojawia się pęcherz omoczniowy (szaro-niebieski), który pod wpływem ciśnienia pęka lub zostaje rozerwany zębami suki. Następnie pojawia się pęcherz owodniowy (biało - żółtawy), który szybko pęka a zawarty w nim płyn nadaje śliskość drogom rodnym. Zbyt wczesne przerwanie błon płodowych nie jest wskazane, gdyż stanowią one rodzaj klina rozpierającego drogi rodne dla pierwszego płodu. Zbyt wczesne przerwanie błon płodowych może spowodować cofnięcie się płodu do wnętrza macicy. W okresie wypierania płodów suka najczęściej układa się na boku, wygina grzbiet, napina powłoki brzuszne, odstawia w bok wszystkie kończyny, wysuwa Język i ciężko dyszy. Po wyparciu pierwszego płodu drugi pojawia się w odstępie 1-1,5 godziny a kolejne od kilkunastu minut do godziny. Matka bardzo często sama uwalnia noworodka z błon płodowych, przegryza pępowinę i zaczyna go lizać oczyszczając z resztek wód i błon płodowych. Jednocześnie pobudza krążenie i oddychanie. Gdy suka jest bardzo nerwowa i zbyt krótko odgryza pępowinę nie należy jej na to pozwolić, gdyż może uszkodzić okolicę pępka. Jeżeli pępowina nic jest oderwana lub zbyt długa należy po podwiązaniu np. wygotowaną jedwabną nicią, odciąć zdezynfekowanymi nożyczkami w odległości 1-2 cm od brzucha a koniec zajodynować.
W przypadku, gdy suka na skutek zdenerwowania porodem lub braku instynktu macierzyńskiego, nie zajmuje się noworodkiem musimy przejąć jej obowiązki. Należy natychmiast po urodzeniu przerwać błony płodowe i oczyścić z płynu nozdrza i pyszczek, aby szczenię mogło oddychać powietrzem atmosferycznym. Następnie masujemy z włosem i pod włos szyję i grzbiet, aby pobudzić oddech i krążenie. Gdy w trakcie porodu doszło do zachłyśnięcia się noworodka, chwytamy jedną dłonią pod brzuch i głów? a drugą kładziemy na grzbiecie i wykonujemy ruchy koliste (ostrożnie, ale zdecydowanie), starając się, za pomoce siły odśrodkowej, usunąć płyn z dróg oddechowych.
Trzecia faza - wypieranie błon płodowych. Każdy płód ma swoje łożysko. Łożyska mogą być wydalane po jednym, przy poszczególnych szczeniętach, lub wszystkie na końcu po urodzeniu szczeniąt. Jeśli po wyparciu noworodka fragment pępowiny zwisa ze sromu, można go chwycić np. za pomocą jałowej gazy i delikatnie pociągając usunąć. Trzeba policzyć łożyska. Ich liczba powinna zgadzać się z liczbą urodzonych szczeniąt. Lekarz weterynarii badający sukę po porodzie musi wiedzieć, ile łożysk pozostało, aby mocje usunąć.
Sprawa zjadania łożysk przez sukę jest dość kontrowersyjna. Według niektórych poglądów łożysko to dobrze przyswajalne białko i ma potęgować instynkt macierzyński. Z drugiej strony zjedzenie wszystkich (kilku) łożysk powoduje najczęściej rozwolnienia lub nawet biegunki, co może mieć niekorzystny wpływ na produkcję mleka i odchów szczeniąt. Wydaje się najbardziej trafne pozwolić zjeść suce l -2 łożyska natomiast pozostałe usunąć. Prawie natychmiast po urodzeniu szczenię zaczyna ssać matkę- Jeśli nie może trafić do sutka, należy je przystawić (lekko rozchylić pyszczek i wycisnąć odrobinę mleka). Zapach i smak mleka będzie pobudzać noworodka do ssania. W trakcie wypierania kolejnych szczeniąt, urodzone wcześniej należy odłączyć od matki i pozostawić w ciepłym pomieszczeniu, aby nie przeszkadzały w akcji porodowej i nie zostały przygniecione. Gdy suka ma przerwy w parciach pomiędzy kolejnymi szczeniętami, należy je z powrotem dostawiać do sutków, aby przyjmowały siarę. Szczenięta po pierwszym karmieniu zwykle zaczynają wydalać pierwszy kał (smółkę). W czasie porodu należy suce zapewnić absolutny spokój oraz możliwość picia a także wyjścia, aby mogła załatwić swoje potrzeby. Po zakończonym porodzie matkę należy wyprowadzić na spacer (czasami wbrew jej woli), a do picia podać świeżo przygotowane tzw. pójło (patrz: Żywienie suki w dąży).
Suka ,,oczyszcza się" nawet do miesiąca po porodzie. Wydzielina z dróg rodnych powinna zmieniać się z wiśniowo-czerwonej do sluzowo-krwistej wreszcie śluzowej. Zabrudzone posłanie należy często usuwać i zastępować czystym. UWAGA!
Ścisły kontakt właściciela suki z lekarzem weterynarii powinien być zapewniony nie tylko w trakcie porodu, lecz także w okresie okołoporodowym. Lekarz - położnik może udzielić cennych wskazówek oraz uczulić właściciela i wskazać na sytuacje, w jakich powinien niezwłocznie się z nim kontaktować. A oto kilka z nich:
-pierwszy poród i uznajemy, że sobie nie poradzimy
-mieliśmy problemy przy wcześniejszych porodach (sytuacja może się powtórzyć)
-suka jest otłuszczona
-suka w wieku powyżej 5 lat pierwszy raz w dąży (istnieje większe ryzyko komplikacji porodowych u suk starszych)
-opóźnienie terminu rozpoczęcia porodu
-obecność ciemnozielonej wydzieliny z pochwy (odklejanie się łożyski zagrożenie życia płodów)
-wzrost temperatury po wcześniejszym spadku do ok. 37 stopni C i ustąpienie niepokoju
-długotrwale bóle parte bez wypierania płodów (jeśli po odejściu wód płodowych i wystąpieniu pierwszych boli partych do 2-3 godzin nie pojawi się szczenię można podejrzewać poważne przeszkody porodowe) przedłużający się poród
-rodzenie martwych szczeniąt
-nagłe ustanie akcji porodowej
-żywoczerwony wyciek z dróg rodnych w trakcie lub po porodzie (możliwość krwotoku)
-pozostanie łożysk w macicy po porodzie.

Kontakt właściciela z lekarzem pozwala na szybkie rozpoznanie zaburzeń i udzielenie niezbędnej pomocy lub wykonanie, w ciężkich przypadkach, cesarskiego cięcia i uratowanie życia całego miotu lub reszty płodów.
Zwracajmy się o pomoc wcześniej, zanim suka będzie wyczerpana porodem i zanim życiu jej i płodów zagrozi niebezpieczeństwo. Ułatwi to znacznie pracę lekarzowi.

Żywienie suki w ciąży oraz w trakcie karmienia
Właściwe odżywianie suki ciężarnej oraz będącej w trakcie karmienia potomstwa ma decydujący wpływ na prawidłowy przebieg ciąży, porodu oraz odchowanie zdrowych szczeniąt.
Suki o nadmiernej tuszy często nie mogą normalnie urodzić (słaba kurczliwość macicy, tłoczni brzusznej, z reguły dobrze rozwinięte, mocno zbudowane, zbyt duże płody). Z powodu ociężałości niedostatecznie opiekują się potomstwem. Matki niedożywione z kolei dają drobne i słabe płody, wykazują skłonność do tężyczki poporodowej, braku lub zbyt małej ilości mleka. W okresie dąży suka powinna otrzymać wszystkie potrzebne składniki pokarmowe, sole mineralne oraz witaminy niezbędne do prawidłowego rozwoju płodów a także zaspokajające jej własne, zwiększone potrzeby.
Wraz z rozwojem ciąży zapotrzebowanie suki na pokarm będzie coraz większe. Dokarmianie należy rozpocząć po upływie 3-4 tygodni od krycia (najlepiej, aby ciąża była już potwierdzona przez lekarza). Pomiędzy 3 i 6 tygodniem zapotrzebowanie na pokarm zwiększa się dwukrotnie w stosunku do okresu przed dążą. Od 7 tygodnia nieco spada, ale trzeba podawać około 1,5 rażą więcej pokarmu niż normalnie. Szczególnie ważne jest zapewnienie suce odpowiedniej ilości substancji mineralnych i witamin. Niedostateczne ilości w/w substancji w tym okresie spowodują, że organizm matki będzie sięgał do własnych rezerw, co może mieć skutek w postaci wystąpienia zaburzeń okołoporodowych. Przyczyną wielu ciężkich porodów lub wręcz niemożności urodzenia są niedobory energetyczne spowodowane złym żywieniem. Zwiększoną ilość pokarmu podajemy nie w jednej czy dwóch porcjach tak jak zwykle, lecz podzieloną na 3-4 porcje dziennie, by nie przepełniać przewodu pokarmowego, który jest uciśnięty przez powiększoną macicę. Zapotrzebowanie na płyny w ciąży jest znaczne, należy więc zadbać by suka miała stały dostęp do wody. Jeśli w skład pokarmu wchodzą kości, trzeba pamiętać, aby wycofać je na kilka dni przed rozwiązaniem.
Dzień przed, lub w dniu porodu zauważa się z reguły utratę apetytu. Czasami jest on zachowany aż do ostatnich godzin. Bezpośrednio przed porodem może pojawić się zwiększone oddawanie kału i moczu a czasem wymioty (usunięcie zbędnego balastu z przewodu pokarmowego).
W trakcie porodu suka często nie chce jeść, ani pić. Należy jednak dać wodę, herbatę lub słabą kawę, lekko osłodzone. Po zakończeniu normalnego porodu można podać świeżo sporządzone tzw. Pojio. Przygotowuje się je następująco: siemię lniane zalewa się ciepłą, przegotowaną wodą (l łyżka stołowa na szklankę wody), po kilku godzinach odlać wierzchnią warstwę, dolać jedną trzecią część przegotowanego mleka i lekko osłodzić.
Przez pierwsze trzy dni stosujemy umiarkowaną dietę, podajemy leki strawne jedzenie np. niewielkie ilości przegotowanego mięsa z ryżem lub rozgotowaną na wywarze mięsnym kaszę z kawałkami mięsa i jarzynami oraz często do picia np. wodę przegotowaną z dodatkiem mleka (uzupełnienie straconych płynów, produkcja mleka). W razie wystąpienia rozstroju żołądka można podać esencję herbacianą i węgiel leczniczy. Jeśli to nie pomoże, należy zwrócić się o pomoc do lekarza.
W pierwszych dniach po porodzie suka nie chce opuszczać kojca z małymi i czasami trzeba do niego podawać pokarm, gdyż nawet najlepsze jedzenie nie może przezwyciężyć jej instynktu macierzyńskiego. Nie jest to jednak pożądane. bowiem często w kojcu pozostają resztki psującego się jedzenia.
Około 5 tygodnia karmienia suka może czasem zwymiotować w kojcu pokarm. Jest to odruch przejęty od przodków psa (atawistyczny), polegający na przynoszeniu zdobytego, częściowo przetrawionego pokarmu do gniazda. Zapobiega się temu izolując ją od szczeniąt przez 1-2 godziny po jedzeniu.
W okresie karmienia noworodków zapotrzebowanie suki na pokarm wzrasta ponad 3-krotnie w stosunku do okresu przed ciążą. Mleko suki o czym trzeba pamiętać przy dokarmianiu szczeniąt} zawiera prawie dwukrotnie więcej białka, tłuszczu, wapnia i fosforu niż mleko krowie- natomiast mniej jest w nim węglowodanów. W karmie podawanej suce głównym źródłem białka powinno być świeże, dobrej jakości mięso (wołowina, cielęcina, konina) a także biały ser, jajka, węglowodany, mleko. U niektórych suk mleko może powodować rozwolnienia, wówczas należy je ograniczyć a nawet wycofać z diety. Gruczoł mlekowy. Bardzo ważny dla prawidłowego odchowu szczeniąt jest stan gruczołów mlekowych. Najczęściej największe po porodzie są dwa ostatnie pakiety i do nich należy przystawiać pierwsze szczenięta. Przy zbyt małej liczbie szczeniąt trzeba podstawiać je do sutków aa zmianę, gdyż zaleganie dużej ilości pokarmu może spowodować powstanie stanów zapalnych (sutki są obrzmiałe, mocno różowe i gorące). Aby do tego me dopuścić, można ściągać nadmiar pokarmu poprzez masaż.
W późniejszym okresie należy często kontrolować długość pazurków u szczeniąt i w razie potrzeby przycinać je. W przeciwnym wypadku ranią one gruczoł mlekowy i matka nie chce karmić. Po każdym spacerze należy suce dokładnie umyć łapy oraz przetrzeć sutki najlepiej środkiem dezynfekcyjnym, i od czasu do czasu nasmarować ich wyschniętą skórę np. wazeliną.
Tężyczka okołoporodowa. W przypadku niewłaściwego żywienia suki w czasie ciąży lub zaburzeń wchłaniania w przewodzie pokarmowym, może dojść do wystąpienia w okresie okołoporodowym tzw. tężyczki. Przyczyną są, przede wszystkim, niedobory wapnia, magnezu i fosforu lub zaburzenia ich normalnych zależności w organizmie. Wskutek rozpoczęcia produkcji dużej ilości mleka zapasy tych składników w organizmie są naruszone w znacznym stopniu. Objawy, jakie można zaobserwować to: wzrost temperatury ciała, dyszenie, drżenia mięśni tylnych kończyn, potem żuchwy, ślinienie się, w bardziej zaawansowanej postaci niezborność ruchów, porażenia mięśniowe, zaleganie, utrata świadomości i w krańcowym przypadku śmierć. Stan szybko się pogarsza i każda forma wymaga natychmiastowego leczenia. Suki o skłonności do tężyczki powinny pozostawać pod kontrolą lekarza, który po porodzie może podać pewną ilość wapna w postaci iniekcyjnej w celu profilaktycznym jak i w przypadku wystąpienia objawów.

Żywienie szczeniąt i okres odsadzenia
Żywienie szczeniąt rozpoczyna się bezpośrednio po porodzie. Wcześniej omówiliśmy przystawianie szczeniąt do sutka. Zaznaczamy jeszcze, że nie należy czekać z dopuszczeniem ich do ssania aż do momentu zakończenia porodu. Absolutnie niezbędne jest, aby siara znalazła się w przewodzie pokarmowym noworodka jak najszybciej. Przez pierwsze 48 godzin zawiera ona bardzo ważne przeciwciała, zapewniające odporność szczeniętom do 8-10 tygodnia życia. Szybkie podanie siary powoduje, że przeciwciała są w całości wchłaniane, ponieważ w przewodzie pokarmowym szczeniąt jeszcze nic mogą być strawione. Zdrowe i silne szczenięta ssają w ciągu pierwszych dni matkę około 12 razy na dobę a potem stopniowo coraz rzadziej. Przez około 10 pierwszych dni są ślepe i jeśli słabsze osobniki nie mogą trafić do sutka lub są odpychane przez silniejsze, powinniśmy poświęcić im więcej uwagi i częściej przystawiać. Po 7-10 dniach szczenięta mogą przybrać na wadze do 2,5 ważą Przy ssaniu masują gruczoł mlekowy przednimi łapami i w ten sposób pobudzają go do oddawania mleka.
Niekiedy zdarza się, że szczenięta muszą być dokarmiane od momentu narodzin (gdy suka padnie przy porodzie, jest zbyt zmęczona by karmić, nie ma mleka). Wtedy najlepiej szybko znaleźć matkę zastępczą, która odkarmi małe przez pierwsze 3 tygodnie. Jeśli jest to niemożliwe należy ustalić tok postępowania z lekarzem weterynarii i wyznaczyć wcześniejsze szczepienia. Jeśli musimy sami dokarmiać, należy pamiętać o składzie mleka suki (podany wcześniej), który znacznie się różni się od mleka krowy czy w proszku dla niemowląt. Dieta dla szczeniąt powinna być prosta i łatwa do przygotowania.. Obecnie jest w sprzedaży tzw. mleko suki lub preparaty mleko zastępcze dla szczeniąt, ale przed użyciem należy zapoznać się z ich przygotowaniem. Jeśli zdecydujemy się na mleko zastępcze własnej produkcji, sporządzić go można na bazie mleka krowiego lub mleka dla niemowląt. Niedostatek tłuszczu i białka wyrównuje się poprzez dodanie żółtka jaja kurzego. Podajemy przykładowe receptury na mleko zastępcze dla szczeniąt:
wg Karczewskiego -250 ml mleka pełnego krowiego przegotowanego
2 łyżki mleka w proszku
wg Nibblock - 500 ml mleka pełnego krowiego przegotowanego l łyżka mleka w proszku; zagotować, ostudzić do temperatury pokojowej l surowe żółtko
wg Bjore'a - 800 ml mleka krowiego 200 ml śmietanki słodkiej świeżej 12 % l surowe żółtko 2500 j. wit. A 500j.wit.D3 6 g mąki kostnej 4 g kwasu cytrynowego
Ilość pokarmu jaką należy podawać szczeniętom zależy od ich wieku i ciężaru. Przyrosty wagowe są dość dokładnie określone. Jeśli hodowca nie orientuje się, jakie powinny być, stosowne informacje uzyska w Związku Kynologicznym. Sporządzony pokarm - mleko zastępcze - przed podaniem podgrzewamy w naczyniu z wodą do ok. 35°C i podajemy ze 100 milimetrowej butelki z nałożonym smoczkiem gumowym, w którym otwór ma średnicę igły do cerowania lub taką, by kapała z niego jedna kropla na sekundę. Niewielki otwór chroni szczenięta przed zakrztuszeniem się i zmusza do energicznego ssania. Wg Griinbauma zbliżoną do naturalnej postawę szczenięcia przy ssaniu uzyskuje się, sadzając je sobie na zaciśniętych udach i układając przednie łapy między ramieniem, a przedramieniem. Butelkę należy chwycić
podpartą ręką l podawać pokarm od góry. Już po 14-tu dniach pokarm można podawać w płaskim naczyniu, a jeśli jest dobrze wyjadany przerwać stopniowo karmienie butelką. Bardzo ważne jest, aby szczenięta oddawały regularnie kał i mocz. Normalnie suka masuje za pomocą języka ich brzuszki i w ten sposób następują wypróżnienia. Jeśli tego nie robi, to po każdym karmieniu należy masować brzuszek i okolicę odbytu za pomocą tamponu z waty lub ligniny zamoczonego w ciepłej wodzie. Od 10 dnia żyda wypróżnienia najczęściej następują samoistnie. W początkowym okresie życia szczenięta powinny przebywać w temperaturze otoczenia 30-32'-C, którą stopniowo obniża się co dwa stopnie tak, aby przy odsądzaniu osiągnąć poziom 20-24oC.
Od trzeciego tygodnia szczenięta żywione przez matkę oraz w odchowie sztucznym należy dokarmiać. Od początku powinniśmy uczyć je spożywania pokarmu w swoich spodeczkach lub miseczkach. Dożywianie uzależniamy od ilość mleka oddawanego przez sukę oraz stanu rozwoju młodych. Brzuch szczenięcia powinien być wypełniony i zaokrąglony. Przez delikatne naciskanie możemy stwierdzić, jak jest wypełniony żołądek. Jeśli występują znaczne różnice wagowe pomiędzy szczeniętami, musimy je wyrównywać do optymalnych przez ilość podawanego teraz pokarmu. Podawanie pokarmu stałego powinno odbywać się stopniowo tak, aby organizm mógł się przystosować. Oznaką przyjęcia nowego pokarmu będzie właściwa konsystencja kału, który nie może być wodnisty czy spieniony ani zbyt twardy. W tym okresie hodowca powinien również podjąć decyzję czy w przyszłości małe mają być żywione tradycyjną karmą czy karmą przemysłową, aby przy odsądzeniu uniknąć szoku związanego z nagłą zmianą pożywienia. Gdy hodowca nie podejmie takiej decyzji powinien stopniowo, wraz z karmą naturalną, podawać domieszki np. konserw dla szczeniąt. Od 21 dnia dodajemy rozdrobniony w mleku ser biały, bułkę, kaszę manną, kleik owsiany. W tym można rozbełtać mieszankę mineralno-witamin ową. Można oczywiście podawać sam serek lub kleiki z mieszanką mineralną. W jednym dniu wprowadzamy tylko jeden nowy składnik! Pokarm nakładamy do płaskich naczyń i tak stawiamy, aby szczenięta w odpowiednim momencie (uprzedzamy porę ssania) zauważyły je i zainteresowały się. Część nie zjedzoną usuwamy najpóźniej po 30 minutach. Poczynając od 25 dnia można podawać zmielone na papkę mięso, najlepiej wolowe, cielęce lub końskie w kulkach wprost do pyszczka oraz nie-tłusty bulion mięsny, pól żółtka jaja kurzego początkowo jeden, później dwa razy w tygodniu na jedno szczenię oraz gotowane jarzyny. W ten sposób w czwartym tygodniu życia szczenięta oprócz mleka suki będą przyjmować mięso, mleko, kaszki i gotowane jarzyny. Od piątego tygodnia żyda jedzą już prawie wszystko. Preparaty
mineralno-witaminowe (Salvikal, Vitakalk, Dolphos lub inne) podajemy aż do 12 miesiąca życia psa. Jeśli użyty przez nas preparat nie ma w składzie witaminy D i C, należy je uzupełnić przez podawanie w kroplach lub żelkach tranowych. Zupy mleczne można czasami osładzać, dodając odrobinę miodu. Od 5 tygodnia szczenięta mające już większość zębów mlecznych chętnie gryzą suchary lub kostki cielęce (oszczędzimy w ten sposób meble). Możemy też podawać do zabawy większe kawałki surowej marchwi ery jabłka. Stopniowo suka karmi coraz mniej ajej mleko jest tylko uzupełnieniem. Dzienna liczba posiłków z wiekiem szczeniąt zmniejsza się z 5-ciu (do drugiego miesiąca żyda) do 4-cn (do czwartego miesiąca), dalej 3-ch (do szóstego miesiąca) i
2-ch (do dwunastu miesięcy). Wreszcie od 18 miesiąca żyda stosujemy jeden posiłek podawany najczęściej około godziny 16.00-17.00

Pielęgnacja szczeniąt
Szczenięta rodzą się ślepe, głuche i bez zębów. Szpary oczne otwierają się między 9, a 16 dniem życia. Zwykle przebiega to normalnie. Czasami zdarzają się wypadki obrzęku sklejonych jeszcze powiek lub wyciek z częściowo otwartej szpary ocznej przypominający ropę. Te objawy, jak i brak otwartych oczu w terminie, są wskazaniami do wizyty u lekarza weterynarii. Słuch uaktywnia się około 3 tygodnia żyda.
Zęby mleczne w liczbie 28 wyrastają stopniowo do 2-3 miesięcy. Wymiana na stałe (42) trwa od 4-5 do około 9 miesiąca. Jeśli któryś z zębów mlecznych do tego czasu nie wypadnie, powinien być usunięty przez lekarza.
Od trzeciego tygodnia życia należy szczenięta przyzwyczajać do czesania sierść i higieny skóry (szczególnie u jamników szorstko i długowłosych). Co najmniej raz na tydzień powinniśmy obcinać pazurki, aby nie raniły sutków. Od małego należy również przyzwyczajać do ,, porządku". Swoje potrzeby fizjologiczne szczenięta załatwiają najczęściej po przebudzeniu, a kierują się zapachem. W tym celu należy wybrać jedno miejsce (tzw. brudna część kojca, później pomieszczenia), wyłożyć je gazetami i tam natychmiast po przebudzeniu wynosić szczenię. Miejsce to powinno być łatwo dostępne, aby w przypadku potrzeby "siusiania" maluch mógł z łatwością je odnaleźć.
W wieku 3-4 tygodni szczenięta powinny być odrobaczone a zabieg ten (zależnie od preparatu) należy powtórzyć po dwóch tygodniach (5-6 tydzień). Właściwe środki poleci lekarz weterynarii.
W wieku 6-7 tygodni szczenięta szybko się uczą. Po właściwym załatwieniu potrzeb szczenię należy nagrodzić głosem oraz pogłaskać ręką. Najlepszy sposobem kontaktowania się z psem jest głos i dotyk. Jeśli coś "spsoci", należy karać go ostrym głosem a nie biciem. Głaskanie po poprawnym wykonaniu jakiegoś polecenia spowoduje, że szczenię po pewnym czasie to zapamięta.
Przez cały okres do momentu odsądzenia a potem do zakończenia szczepień psy podlegają, kwarantannie tzn. nie powinny wychodzić na dwór oraz kontaktować się z innymi psami. Jest to związane ze stosunkowo późnym wykształcaniem si? własnej odporności. Przekazane przez matkę przeciwciała zabezpieczają szczenię do 7 tygodnia życia, później poziom odporności stopniowo spada i zanika około 12 tygodnia życia. Dlatego do okresu trzech miesięcy jest ono bardzo wrażliwe na infekcje, W tym trudnym okresie przed wejściem do domu (jeśli to możliwe) dobrze jest umieścić wycieraczkę nasączoną środkiem dezynfekcyjnym, aby uniemożliwić przyniesienie na obuwiu wirusów. Pomiędzy szczepieniami obowiązuje również ścisła kwarantanna. Właściwy program szczepień oraz postępowanie w okresie szczepień ustali lekarz weterynarii.
Szczenięta do około 6 miesięcy nie powinny zeskakiwać z dużych wysokości, "służyć", schodzić ze schodów (dotyczy to w szczególności ras takich jak jamnik ze względu na budowę ciała). Podnosić je należy dwoma rękami: jedną podkładając pod pupę a drugą pod mostek tak, aby palcami przytrzymywać łokcie blisko tułowia.
Czasami zdarzają się niewielkie przepukliny w miejscu pępka, które w odpowiednim wieku powinien usunąć lekarz weterynarii.

Zmiana właściciela
Zmiana właściciela, a więc miejsca zamieszkania, wiąże się z dużym stresem. Następuje oddzielenie od matki, rodzeństwa i znajomych zapachów otoczenia. Doświadczeni hodowcy na pierwsze godziny pobytu w nowym domu przekazują nabywcy szczenięcia np. kawałek szmatki z legowiska i kostkę do zabawy. Przenoszony w ten sposób zapach pozwala malcowi łatwiej się zaaklimatyzować w nowym miejscu. Właściciel powinien zapewnić szczeniakowi stałe legowisko np. kosz wiklinowy. Wszyscy domownicy muszą być przygotowani na przyjęcie nowego lokatora. Szczenię rozpacza zwykle w nowym domu zwłaszcza w nocy. Trwa to najczęściej od 1-3 dni. Nie należy wtedy okazywać zbyt miękkiego serca i zabierać go do łóżka, gdyż popełniamy w ten sposób błąd w wychowaniu. Hodowca powinien poinformować nowego właściciela o sposobie żywienia, załatwiania potrzeb fizjologicznych (np. na gazety) oraz przekazać podstawowe wiadomości dotyczące postępowania ze szczenięciem. Stosunkowo często nowi właściciele mają po raz pierwszy swojego psa i wtedy każda rada ma duże znaczenie. W nowym domu należy szczenięciu dostarczyć różne przedmioty do zabawy np. stary kapce, piłkę do tenisa oraz specjalne kości, aby miał co gryźć. Obuwie, ubranie, kable elektryczne oraz inne sprzęty, które mogłyby go zainteresować w czasie nieobecności domowników, należy zabezpieczyć albo usunąć. Pies powinien otrzymać swoją miskę oraz obrożę i smycz, które są niezbędne przy wychodzeniu na spacery- Co wyrośnie z nowo nabytego małego pupila zależy tylko od tego, jak go Państwo wychowacie i ile okażecie mu uczuć.

Ciąża urojona u suk.
Jak już pisaliśmy wcześniej z różnych przyczyn może nie dojść do zapłodnienia, a tym samym do zajścia w ciążę. Jednak okres porujowy u suki nie-ciężarnej trwa również około 2 miesięcy. Na jajnikach w miejscach pękniętych pęcherzyków jajnikowych powstają, ciałka żółte, które mogą przetrwać od 5 do 8 tygodni po zakończeniu rui. Ten fakt ma zasadnicze znaczenie dla powstawania później u licznych osobników tzw. ciąży urojonej. Jest to zespół objawów, które można łatwo zaobserwować. Często zdarza się, że około 1,5-2 miesięcy od owulacji czy też krycia zaczynamy zauważać zmiany w zachowaniu zwierzęcia (pobudliwość lub depresja, budowanie gniazda, gromadzenie zabawek), brak lub nadmierny apetyt, rozrost gruczołu mlekowego, wreszcie czasem nawet symulowany poród oraz w większości przypadków wydzielanie mleka.
Poglądy na temat dąży urojonej są zróżnicowane. Niektórzy twierdzą, że jest to zjawisko fizjologiczne, typowe dla gatunku jakim jest pies, związane z układem hormonalnym i że leczenie nie jest konieczne. Większość jednak uważa, że jest to stan, który powinien być leczony, ze względu na długość trwania (4-8 tygodni), zmiany w zachowaniu uciążliwe dla właściciela, a przede wszystkim, stany zapalne gruczołów mlekowych sprzyjające nowotworzeniu.
Leczenie pozwala skrócić okres występowania niekorzystnych objawów do 7-10 dni. W leczeniu dąży urojonej stosuje się różne metody. Metoda naturalna polega na ograniczeniu spożywanych pokarmów i zwiększeniu wysiłku przez 3-5 dni. Należy zmniejszyć ilość jedzenia, wycofać nabiał i większość węglowodanów, jako produktów niezbędnych do produkcji mleka, oraz ograniczyć ilość podawanych płynów. Pożądana jest zmiana otoczenia (np. zmiana miejsca noclegu, usunięte zabawek, co korzystnie wpływa na zachowanie się zwierzęcia) oraz jednoczesne zwiększenie częstość i czasu trwania spacerów.
Powiększenie i obrzęk gruczołu mlekowego można zwalczać stosując okłady ze środków ściągających takich jak: wywar z kory dębu, taniny, Altacet itp. Nie należy natomiast ściągać z powiększonego gruczołu mleka, gdyż powoduje to odruchowe zwiększenie jego produkcji. Metoda ta nie wywołuje żadnych skutków ubocznych, lecz nie zawsze jest skuteczna, szczególnie w przypadku stanów zapalnych gruczołu mlekowego. Przedłużająca się dążą urojona oraz jej nawroty są wskazaniem do leczenia farmakologicznego u lekarza weterynarii.