Państwo-jest to organizacja powołana przez społeczeństwo
-ludność żyjącą na danym terytorium-i wyposażoną w su-
werenną władzę.Obywatelstwo- to prawny związek z pań-
stwem.Państwo unitarne charakteryzuje się jednolitą struk.
organiz. Jednostki adm.-terytor.są podporządkowane orga-
nom centralnym.Federacyjne jest państwem złożonym, któ.
części składowe (stany) mają samodzielność prawną-mogą
stanowić własne państwo.Stanowione prawo musi być jednak
zgodne z ustawodawstwem federacji. Obywatele p. f. mogą
mieć podwójne obywatelstwo(p i k). Poszczególne f. mają
ograniczone uczestnictwo w nawiąz. stos. mię naro., gdyż
polityka zagra. zastrzeżona jest dla władz fede. Monarchia-
głową państwa jest monarcha(król,cesarz).Monarcha może
władzę dziedziczyć lub może być wybierany. We współ. EU
monar. dzieli władzę z innymi organami państwa, jak: rząd,
parlament,niezawisłe sądy.Monarcha jest symbolem jedności
narodu ,pełni funkcję reprezentacyjną.Republika-głową pań.
jest prezydent,wybier. na określoną kadencję(2 sposoby wyb:
obywatele wybier., parlament webiera(pośrednie)).Sposób
wyb.prezyde.i jego pozycję w państwie określa konstyt.danego
pań.W każdym państwie występuje reżim polit.,który określa
kto sprawuje władzę ,jakie zasady regulują jej funkcjonowanie.
Demokratyczne państwo konstytu. jest państwem prawa,reali.
zasady: suwerenności, pluralizmu, podziału władz. Państwo
totalitarne:1.Ideologia-obejmująca wszystkie strony ludzkiego
życia.Jej cechą charakterystyczną jest odrzucenie starych wart.
(woln.1,prawo własności)i planowanie nierealnych wizji ideal.
spoleczeń.2.władzę sprawuje 1 masowa partia, którą kieruje 1
człowiek.3.Zorganizo.system terroru fiz. i psych., którego isto.
elementem jest t.policja, kontrolowana przez partię. 4. Monop
infor.(partia kontroluje środki masowego przekazu(rad,TV)).
5.Monopol na posiadanie broni(nowa broń wykorzystywana
do umocnienia swojej pozycji na arenie międzynarodowej).
6.centralne zarządzanie całą gospodarką. Autorytaryzm-
władzę posiada 1os. lub grupa. Charakteryzuje się brakiem
ideologii, odwołuje się do wizji idealnego społe. które zbuduj.
Rządzący.Założeniem reżimu au. jest sprawność aparatu władz.
i bierność społeczeństwa.Obywatele mają możliwość do organi.
się, pod warunkiem, że nie występują przeciwko władzy.R A
odrzuca inst. demok.:parlament demo. wybory , opozycję.
Inicjatywa ludowa-określona prawnie liczba obywateli może
wszcząć postępowanie ustawodawcze. Weto ludowe- prawo
ludności do wystąpienia przeciwko jakieś ustawie. Zasada
państwa prawnego: organy państwa działają na podstawie
prawa i w granicach prawa,-stanowione przepisy są stabilne,
ogłaszane we właściwym czasie, prawo nie działa wstecz-prawa
i wolności obywateli są zagwarantowane w konstytucji-wszyscy
obywatele są równi wobec prawa i mają możliwość dobrowol-
nego uczestnictwa w życiu politycznym.Zasada pluralizmu:w
pańs.mogą wystę.różnorudne partie poli;magą samodzie.twożyć
{zgod.z prawem)program istruk.organizacy.,konkur.o wyborców
Partia poli.-dobrowalna organiz.dążąca do utrzym.władzy,w ce-
lu realizac.prog.Koalicja-porozum.partii pol.w sprawie ustale.
wspólnego prog.i utworze.rządu;Elektorat-to wyborcy,obdarza-
jący zaufaniemkandyda.różnych partii;18-rada gminy,21-sejm,
30-senat,35-prezy.Zasada bezpośredniości-obywa.osobiście
głosują na kand.do S&S&Prez.;Zasada równości-wyborcy mają
taką samą liczbę głosów i każdy głos znaczy tyle samo;Tajność
głosowania-prawo do tajemnicy;Wybory do Sej.są proporcjon,
a do Sen.większościowe.Mandat-uprawnien.do wyko.funkcji
posła lub senatora.Sejm:1.ustawoda.-tworzy prawo,uchwala us-
tawy,budżet2.kreatywna-uczestniczy w powoł.rządu,Rzecznika
Praw Obywatelskich,prezesa Nik-u.3.kontrolna-sprawuje nad
Rządem,udziela mu absoluturium-zatwierdz.sprawozd. z dzia-
łal.finans.rządu(jeżeli nie:rząd podaje się do dymisji)Senat:1.
Opiniowanie ustaw uchwalon.przez Sejm;2.inicjatywa ustawo-
dawcza-może wystepow.z projek.ustaw;3.uczestniczy w powo.
Innych orga.państwa-to co w sejmie;S+S=Zgrom.narodowe:
*uchwale.konst.*przyjęcia przesięgi nowo wyb. Prezyde.*pos-
tawienia Prez.przed Trybunałem Stanu za nieprzestrz.kostyt.
*uznania trwałej niezdolno.Prez.do sprawow.urzędu;(zwołuje
Marszałek Sejmu,obradom przewodniczy Marszałek Sejmu).

Prezydent-uprawnienia,Jako głowa państwa:1.wstęp do Sej.
o powoł. Prez.NBP;2.powołuje 1 Prez.Sądu Najw.,Prez.Nacz.
Sądu Adminis.,na wniosek Kraj.Rady Sądow.wszystkich sędz,
2 człon.Kraj.Rady Rad.iTV;3.nadaje:ordery,obywatelstw,prof.,
4.Mianuje gen,adni,marsz PL;5.pra.łaski;Wobec S&S:1.zwoł.
1.posiedz.nowo.wybr.S&S;2.może rozw.Sej,;3.podp.ust.uchwa.
przez S&S(weto);4.może zgłasz.proj.ust.do Sej;5.zarzą.referen.
Wobec RM:1.mianu.prez.Rmi na jego wnios.powoł.rząd;2. w
spr.ważn.zwoł.Rad.Gabinet.obrad.pod jego przewod;W spraw.
obron.kraju:1.najwyż.zwierz.sił zbrojnych;2.może wpro.stan
wojenn,ogłoś.mobilizację;3.może wprow.stan wyjątk;W stos.
zagran.:1.czuwa nad polit.zagr.2.mianuje i odwołuje przedst.
PL(ambasatoró.)3.przyjmuje listy uwierzytelniające;ratifikuje
umowy międzynar;*Prez.wyb.przez.naród.na 5 lat w wyborac.
powsz.bezpośr,równych,tajnych;Wybo.zarzą.Marsz.Sejmu(2k);
Rada Ministrów:(prezes+ministr.;pow.wicepr,iprzewo.w ust)
Prezydent wyznacza Prezesa RM(a ten prop.skład RM)Następ.
prez.powoł.wszystkich;14 dni na przeds.Sej.prgr.gabinet.Wot.
zaufania-wot.nieuf.=dymis.RM;RM.kieruje prac.org.adm.rząd.
i sprawu.nad nimi kontrolę;zapew.bezp.wew.pań.(police,proku)
Rm-nawiąz.stosun.dypl.zawier.umowy z rząd.innych państw;
Realizuje ust.uchw.przez Sej;może wnosić proj.ust.przyg.budż.
Prez.RM:rep.RM;kieruje jej prac,kont.prac.minis.itp.Wojewo.
Wpow.i odwoł.Prez.RM na wniosek mini.ds.adm.publicz.Woj.
zarz.spr.nie należ.do samo.teryter.;podlega.mu:999,997,998itp.
Podporz.bezpoś.mini(w woj.):urzę.:skarb,celne,morskie,górni.
Wojew:adm.sam(marsz.woj.)adm.rząd.(wojewo.)Podz.zad.:
1.Oświata:adms-zawo.szkoł.wyższ,ośrod.dosk.nauczyc.,szoły
średnie;,admrz-2.Och.zdro.adms-szpit.spec,admrz--;3.Pom.
społ.:adms-w region.,admrz-nadzór nad dom.O.S.4.Kultura:
adms-teat,bibli,muzea;admrz-nadzór nad służ.chr.zabyt.5.Bez.
adms--,admrz-999,997;6.Bezrob.adms-woj.biura prac;admrz-
7.Gosp.przes.adms-plan gospodar.przest.;admrz-koordynacja
i uzgadn.zadań rząd z jednos.samorz.terytor.8.Adms-gospodar
wodna w cregoinie;9.Kom.i drogi-adms-kom.w region.,drogi
wojew;admrz-dr.kraj,expres,autostrady;10.Klęski rzyw.admrz-
-zwal.klęsk żywioł.;Woj.może pow.prow.niektórych spr.org.
samorz.terytor.(budow.szkół,dróg)-zadania zlecone;

Władza sądown.-sądy i trybunały-władza odrębna,niezależ.od
innych władz; Niezawisłość sęsziow-niezawiśli s.(pod.ustawom)
Na straży niezaw.-Kraj.Rada Sądowni;Prawo oskarż.do obron.
Rozprawy są jawne;Wymiar sprawied-rozpatryw.sporów,konfli.
Sąd Najw-naczel.organ sądowy;stw.ważn.wyb.S&S,prezydenta,
podejmuje uchwały,roztrzyga zawisłe problemy;Pierwszy prezes;
Sądy powsze.(spraw.karne,rodzinn,opiek,gospodarcz):rejonowe
(sąd 1 st instancji-wszyst.spraw.zwyjątk.spr.dla sądów okręgow)
okręgowe (odwołania,ochrona praw autor,spr majątk,zbrodni+3)
apelacyjne(apelacje od sądów okręgo.)Sądy Wojsk(szczególne,
spr.karne popełn. przez żołnierzy)NSA(kontr.nad dział.adm.publ,
obywatele vs.adm public.)Trybunał Konstytuc(15 sędz,9lat,orz-
eczenia o zgod.ustaw z Konst.pow.S)Trybunał Stanu(pow.Sejm,
oni nie mogą być posłami,sena,urzędnik;przew-1 st Prezes Sądu
Najwyż,przed TS za nieprzest.Konstyt.mogą:Kwas,Prezes NIKu,
NBP,członkowie rządu;4 lata).Na straży przestrzegan.prawa stoją:
NIK(powoł.S za zgod.Senatu;Kontrol.rząd,ministrów,NBP,samo.
terytor,bada przedsiębiorswa,czy działają zgodnie z prawem;oprac.
dla S uwag do spraw.rządu z wykon.budżetu;)Rzeczni Praw Oby.
(przez S za zgodą Senatu;niezależny,niezawisły,tylko przed Sejm,
strzeże on prawi wolno.obywa.)Krajowa Rada Radiofonii i TV
(pow.S&Si Kwas,stanie na straży wolności słowa,przyznaw.konc.
na roz.prog.radio.i Tv,opłaty za korzyst.z odbiorników,)Prokura.
(ściganie przestępstw,czuwani nad przestrz.prawa,gromadzą dow.)
Prokur.Gener.-Minister Spraw.Prawo-zbiór norm prawnych,
ustala zasady,zakazy;Kodeks-zbiór przepisów prawa,Wykrocze.
do 30 dni aresztu;Przestępstwo-1m do 25 lat,dożywotnio,Zbrod.
zabójstwo,pobicierozbój)Dobro mater-dobro do zaspoka.potrzeb;
Produkcja-proces,gdzie powstają nowe usługi,produkty-Czunniki:
ludzie,przedmioty pracy,środki pracy;Dobra:konsumpc.(żywność),
inwestycyj.(maszyny),publiczne(mosty);Praca-celowa dział.człow,
tworzy dobra,rozwija się intelek,wzbo.osobowość,zaspok.potrzeby)
Gospodarka-działania społ,-organiz.produkcji,wytwarzanie dóbr;
Rynek-miejsce gdzie spotykają się kupujący i sprzedają;Rynkiem
rządzą:cena,popyt,podaż;Popyt-ilość dóbr,którą chcą kupić nabyw.
w danym czasie i po określonej cenie;Prawo popytu:wzrost ceny-
-mniejsze zapotrzebowanie na nie;Podaż-ilość dóbr zaoferowanych
do sprzedarzy w danym czasie i po określonej cenie;P.podaży-cena
maleje-zmniejsza się podaż.Cena-wartość dobra wyrażona w kasie.
Konkurencja-rywalizowanie o klienta-zwiększanie zysku;Marke-
reklama;Rynek konsum-dokonanie kupna jakiegoś towar,wpływa
na to ,co przedsiębiorcy wytwarzają i w jakich ilościach;