Homeostaza to zdolność organizmu do utrzymania równowagi
wew. Biorą w niej udział wszystkie układy ale nadrzędną rolę
spełnia nerwowy i hormonalny. Koordynacja nerwowa odbywa się
przez szybkie przekazywanie informacji od receptora do ściśle
określonego efektora przez komórki nerwowe. Regulacja i
koordynacja hormonalna to wpływ wywierany na tkanki, narządy
przez hormony. Są one produkowane przez wyspecjalizowane gruczoły
- gruczoły dokrewne endokrynowe lub przez różne tkanki i działają
lokalnie - hormony tkankowe. Hormony są uwalniane w małych ilościach
i przenoszone do komórki docelowej przez krew. Działanie ich
jest powolne, długotrwałe i nie tak ściśle ukierunkowane jak
w nerwowym. Hormony są przenoszone w postaci połączeń z białkami
osocza - a globulinami. Mechanizm działania hormonu w komórce
docelowej: na obecność hormonu reagują tylko te komórki, które
mają specjalne receptory białkowe i mogą się z nimi połączyć.
Jeżeli hormon jest sterydem przenika przez błonę komórkową (plazmolemmę)
i łączy się z receptorem w cytoplazmie. Wędruje z nim do jądra
i stymuluje syntezę białka w komórce. Jeżeli hormon ma naturę
białkową to nie wnika do komórki docelowej, wiąże się z
receptorem w pazmolemmie. Uaktywnia to specjalny enzym który
aktywuje enzymy w komórce. Działanie hormonów: -bezpośrednio
wpływają na czynności fizjologiczne, przemianę materii np. ciśnienie
krwi, ilość wytwarz. Moczu, poziom glukozy we krwi; -regulują
cykle życiowe u zwierząt np. procesy linienia, metamorfozy,
cykle płciowe; -bezpośrednio wpływają na syntezę enzymów i
reakcje enzymatyczne; -decydują o przepuszczalności błon; -odpowiedzialne
są za zachowanie w stresie; -decydują o szybkości i ilości
transportowanych substancji u zwierząt lub zmniejszają ich stężenie.
Natura chemiczna horm. Sterydy: pochodne cholesterolu, należą
do nich hormony płciowe i kory nadnerczy. Mogą być
aminokwasami lub ich pochodnymi np. tyroksyna - hormon tarczycy,
pochodny tyrozyny; peptydami - insulina, hormon trzustki; albo są
białkami np. prolaktyna. Przysadka mózgowa: położona w zagłębieniu
kości klinowej w siodełku tureckim. Leży w obrębie MM. Ma 3 płaty.
Tylny płat sam hormonów nie produkuje tylko gromadzi hormony
produkowane przez podwzgórze a potem je uwalnia. Przedni płat
wydziela hormon wzrostu - somatotropina (pobudza wzrost kości długich,
wzmaga syntezę białka). Przy niedoczynności - gigantyzm a po
okresie wzrostu - akromegalia (nie zachowane proporcje). Przedni
płat wydziela hormony tropowe - hormony które pobudzają do
wydzielania inne gruczoły dokrewne: tarczyce pobudza TSH(tyreotropina);
korę nadnerczy pobudza ACTH (adrenokortykotropina); gonady
pobudzane są przez gonadotropiny FSH i LH. FSH (polichulostymulina)
pobudza u kobiet dojrzewanie pęcherzyków Graffa i produkowanie
przez nich estrogenu, u mężczyzn w jądrach pobudza
spermatogenezę.; LH (lytelina) u kobiet pobudza owulację - pękanie
pęcherzyków Graffa i wydzielanie przez ciałko żółte
progesteronu, u mężczyzn prze komórki śródmiąższowe jąder
- testosteron.||
Podwzgórze leży w MM, część ukł. nerwow. Wydziela hormony (neurosekret)
- liberyny i statyny, które wpływają na wydzielanie przysadki
mózgowej 1 płata. Tylny płat wydziela hormony podwzgórzowe:
ADH - hormon antydiuretyczny (wazopresyna) pobudza zwrotne wchłanianie
wody w kanalikach nerkowych oraz kurczy mięśnie gładkie naczyn
krwionośnych i podnosi ciśnienie krwi, niedobór powoduje moczówkę
prostą ; OC (oksytocyna) pobudza skórce macicy, ułatwia poród
i wpływa na gruczoły mleczne do wydzielania mleka - -aktacji.;
liberyny (RH) i statyny (IH) liberyny pobudzają a statyny hamują
wydzielanie hormonów tropowych. Przysadka powiązana jest z
gruczołami na które oddziaływuje mechanizm sprzężenia
zwrotnego ujemnego. Przez hormon tropowy pobudza dany gruczoł do
wydzielania a potem hormon tego gruczołu zwrotnie hamuje
wydzielanie przysadki. Szyszynka: leży w MM, jego wydzielanie
jest regulowane przez światło. Wydziela hormon melatoninę, który
opóźnia dojrzewanie, blokuje czynności jajników, wpływa na ośrodek
snu i czuwania i działa na ośrodek wydzielania TSH i LH.
Tarczyca: 2 płaty, ma budowę zrazikową, pęcherzykową, jod -
do produkcji hormonu. Wydziela 2 hormony: T4 (tyroksyna) i T3 (trój
jodotyronina). Te hormony pobudzają tępo metabolizmu. Jeżeli
jest za mało tyroksyny u dzieci to powoduje kretynizm -
niedorozwój umysłowy, a u dorosłych wole i obrzęk śluzowaty.
Tępo przemiany materii spada, pod skórą gromadzi się śluzowaty
płyn. W przypadku nadczynności - choroba Basedowa - z
wytrzeszczem oczu. Przytarczyce: 4 małe gruczołki. Wydzielają
2 hormony: parathormon i kalcytonina. Oba regulują poziom wapnia
i fosforu we krwi. Parathormon podwyższa a kalcytonina obniża.
Parathormon pobudza wchłanianie wapnia w jelicie, pobudza wchłanianie
w nerkach i powoduje demineralizację --zmniejszenie wapnia we
krwi. Trzustka: (gruczoł mieszany) sok trzustkowy to część
egzokrynowa a część edndokrynowa to wyspy Langerhansa z komórkami
a i b. Regulują poziom glukozy we krwi. Wysoki poziom glukozy -
b -insulina; niski poziom - a - glukagon; glukoza we krwi,
glikogen w wątrobie. Nadnercza zbudowane są z kory i rdzenia.
Rdzeń wydziela bezpośrednio pod wpływem układu nerwowego.
Rdzeń wydziela adrenalinę - hormon walki i ucieczki, wydziela
go w sytuacjach stresowych, bezpośrednio hamuje wpływ bodźców
zew. wzmaga siły organizmu - przyśpiesz bicie serca, przyśpiesz
oddech, podnosi ciśnienie, glukozę we krwi, krzepliwość, zwęża
naczynia krwionośne w skórze a rozszerza w mięśniach. Kora -
wydziela 2 grupy hormonów: mineralokortykoidy - aldosteron,
reguluje jonami sodu i potasu i gospodarką wodną:
glikokortykoidy - kortyzol, kieruje przemianami aminokwasów w
cukry i tłumi reakcje odpornościowe. Kora wydziela także
hormony płciowe - androgeny(w niewielkich ilościach), wpływają
na wydzielanie cech płciowych. Jądra i jajniki: jądro -
testosteron a jajniki - pęcherzyk Graffa progesteron, a ciałko
żółte estrogen.