Homeostaza to zdolność organizmu do utrzymania równowagi wew. Biorą w niej udział wszystkie układy ale nadrzędną rolę spełnia nerwowy i hormonalny. Koordynacja nerwowa odbywa się przez szybkie przekazywanie informacji od receptora do ściśle określonego efektora przez komórki nerwowe. Regulacja i koordynacja hormonalna to wpływ wywierany na tkanki, narządy przez hormony. Są one produkowane przez wyspecjalizowane gruczoły - gruczoły dokrewne endokrynowe lub przez różne tkanki i działają lokalnie - hormony tkankowe. Hormony są uwalniane w małych ilościach i przenoszone do komórki docelowej przez krew. Działanie ich jest powolne, długotrwałe i nie tak ściśle ukierunkowane jak w nerwowym. Hormony są przenoszone w postaci połączeń z białkami osocza - a globulinami. Mechanizm działania hormonu w komórce docelowej: na obecność hormonu reagują tylko te komórki, które mają specjalne receptory białkowe i mogą się z nimi połączyć. Jeżeli hormon jest sterydem przenika przez błonę komórkową (plazmolemmę) i łączy się z receptorem w cytoplazmie. Wędruje z nim do jądra i stymuluje syntezę białka w komórce. Jeżeli hormon ma naturę białkową to nie wnika do komórki docelowej, wiąże się z receptorem w pazmolemmie. Uaktywnia to specjalny enzym który aktywuje enzymy w komórce. Działanie hormonów: -bezpośrednio wpływają na czynności fizjologiczne, przemianę materii np. ciśnienie krwi, ilość wytwarz. Moczu, poziom glukozy we krwi; -regulują cykle życiowe u zwierząt np. procesy linienia, metamorfozy, cykle płciowe; -bezpośrednio wpływają na syntezę enzymów i reakcje enzymatyczne; -decydują o przepuszczalności błon; -odpowiedzialne są za zachowanie w stresie; -decydują o szybkości i ilości transportowanych substancji u zwierząt lub zmniejszają ich stężenie. Natura chemiczna horm. Sterydy: pochodne cholesterolu, należą do nich hormony płciowe i kory nadnerczy. Mogą być aminokwasami lub ich pochodnymi np. tyroksyna - hormon tarczycy, pochodny tyrozyny; peptydami - insulina, hormon trzustki; albo są białkami np. prolaktyna. Przysadka mózgowa: położona w zagłębieniu kości klinowej w siodełku tureckim. Leży w obrębie MM. Ma 3 płaty. Tylny płat sam hormonów nie produkuje tylko gromadzi hormony produkowane przez podwzgórze a potem je uwalnia. Przedni płat wydziela hormon wzrostu - somatotropina (pobudza wzrost kości długich, wzmaga syntezę białka). Przy niedoczynności - gigantyzm a po okresie wzrostu - akromegalia (nie zachowane proporcje). Przedni płat wydziela hormony tropowe - hormony które pobudzają do wydzielania inne gruczoły dokrewne: tarczyce pobudza TSH(tyreotropina); korę nadnerczy pobudza ACTH (adrenokortykotropina); gonady pobudzane są przez gonadotropiny FSH i LH. FSH (polichulostymulina) pobudza u kobiet dojrzewanie pęcherzyków Graffa i produkowanie przez nich estrogenu, u mężczyzn w jądrach pobudza spermatogenezę.; LH (lytelina) u kobiet pobudza owulację - pękanie pęcherzyków Graffa i wydzielanie przez ciałko żółte progesteronu, u mężczyzn prze komórki śródmiąższowe jąder - testosteron.||


Podwzgórze leży w MM, część ukł. nerwow. Wydziela hormony (neurosekret) - liberyny i statyny, które wpływają na wydzielanie przysadki mózgowej 1 płata. Tylny płat wydziela hormony podwzgórzowe: ADH - hormon antydiuretyczny (wazopresyna) pobudza zwrotne wchłanianie wody w kanalikach nerkowych oraz kurczy mięśnie gładkie naczyn krwionośnych i podnosi ciśnienie krwi, niedobór powoduje moczówkę prostą ; OC (oksytocyna) pobudza skórce macicy, ułatwia poród i wpływa na gruczoły mleczne do wydzielania mleka - -aktacji.; liberyny (RH) i statyny (IH) liberyny pobudzają a statyny hamują wydzielanie hormonów tropowych. Przysadka powiązana jest z gruczołami na które oddziaływuje mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego. Przez hormon tropowy pobudza dany gruczoł do wydzielania a potem hormon tego gruczołu zwrotnie hamuje wydzielanie przysadki. Szyszynka: leży w MM, jego wydzielanie jest regulowane przez światło. Wydziela hormon melatoninę, który opóźnia dojrzewanie, blokuje czynności jajników, wpływa na ośrodek snu i czuwania i działa na ośrodek wydzielania TSH i LH. Tarczyca: 2 płaty, ma budowę zrazikową, pęcherzykową, jod - do produkcji hormonu. Wydziela 2 hormony: T4 (tyroksyna) i T3 (trój jodotyronina). Te hormony pobudzają tępo metabolizmu. Jeżeli jest za mało tyroksyny u dzieci to powoduje kretynizm - niedorozwój umysłowy, a u dorosłych wole i obrzęk śluzowaty. Tępo przemiany materii spada, pod skórą gromadzi się śluzowaty płyn. W przypadku nadczynności - choroba Basedowa - z wytrzeszczem oczu. Przytarczyce: 4 małe gruczołki. Wydzielają 2 hormony: parathormon i kalcytonina. Oba regulują poziom wapnia i fosforu we krwi. Parathormon podwyższa a kalcytonina obniża. Parathormon pobudza wchłanianie wapnia w jelicie, pobudza wchłanianie w nerkach i powoduje demineralizację --zmniejszenie wapnia we krwi. Trzustka: (gruczoł mieszany) sok trzustkowy to część egzokrynowa a część edndokrynowa to wyspy Langerhansa z komórkami a i b. Regulują poziom glukozy we krwi. Wysoki poziom glukozy - b -insulina; niski poziom - a - glukagon; glukoza we krwi, glikogen w wątrobie. Nadnercza zbudowane są z kory i rdzenia. Rdzeń wydziela bezpośrednio pod wpływem układu nerwowego. Rdzeń wydziela adrenalinę - hormon walki i ucieczki, wydziela go w sytuacjach stresowych, bezpośrednio hamuje wpływ bodźców zew. wzmaga siły organizmu - przyśpiesz bicie serca, przyśpiesz oddech, podnosi ciśnienie, glukozę we krwi, krzepliwość, zwęża naczynia krwionośne w skórze a rozszerza w mięśniach. Kora - wydziela 2 grupy hormonów: mineralokortykoidy - aldosteron, reguluje jonami sodu i potasu i gospodarką wodną: glikokortykoidy - kortyzol, kieruje przemianami aminokwasów w cukry i tłumi reakcje odpornościowe. Kora wydziela także hormony płciowe - androgeny(w niewielkich ilościach), wpływają na wydzielanie cech płciowych. Jądra i jajniki: jądro - testosteron a jajniki - pęcherzyk Graffa progesteron, a ciałko żółte estrogen.