1.Rola kościoła-wpływ k. na życie religijne, kulturalne i
obyczajowe EU był w śred.
Ogromny.Po upadku cesarstwa rzymskiego wszystkie kraje(prawie)kraje
przyjęły
chrze.z Rzymu lub z Bizancjum(rywalizacja ze sobą).EU. zach. Z
Rzymu a wsch. z
Bizancjum.K. w śred. szerzył wiarę chrze., a wraz z nią
przeniósł do ochrzczonych
krajów kulturę starożytności. K. bowiem przechowywał dużą
część dziedzictwa
kult. tej epoki.2.J i P kult. śred.-kul.śred. wykazywała te
same cech na całym w całej
Euro.W odległych krajach odnajdujemy podobne budowle, obrazy ,
księgi.Można
więc mówić o j. i p. tej kultury.Podobnie się działo w
Bizancjum (kultura tego kraju).
Ogromną rolę w u. kultury odegrał łacina(odzie. po Rzymianach).Tym
językiem przez
całe śred. pisano księgi , prowadzono korespondencję państwową
i dyplomatyczną.
Posługiwali się nią ludzie wykształceni {niewielu-większość
to duchowni ).Asceza-
życie z myślą o Bogu, prowadzenie surowego trybu życia.(Osiąga
zbawienie w niebie).
3.W śred. uważano ,że pis i czyt jest potrzebne duchownym.
Nawet władcy nie umieli…
Nauczaniem zajmował się K. Wynikało to z tego ,że łacina była
potrzebna do tłumacz.
wiernym Bibli i żywotów świętych .Duch. uczyli się w szkołach
przykatedralnych ,
klasztorach, parafiach(czyt i pis po łacinie, śpiew , rachunki
,kalendarz kościelny).Na
wyższ. poziomach uczono"7 sztuk wyzwolonych"(gramatyka,retoryka,dialektyka,
muzyka K., artmetyka, astrronomia,geometria).W środku śred.
szkoły działaly we wszy-
stkich polskich parafiach.4.Nauka-odbywała się po łacinie,
wymagała dużego trudu ,
książki były bardzo rzadkie i drogie(ręcznie;ozdabiano;czas),
uczeń nie mógł z nich ko-
rzystać(chłosta). 5. Gotyk-pojawił się w połowie XII w we
Francji jako nowy styl w
architekturze i sztuce. Zaczął on powoli wypierać styl romański.
Bud. got. były lekkie i
smukłe. Okrągłe rom. łuki zostały zastąp. przez łuki
ostre, a wysokie sklepienia wsparto
na filarach wzmocnionych przez podtrzymujące ją przypory. We
Francji wznoszono je z
kamienia, a w innych krajach(Polska)z cegły. Budowle: katedra
Notre Dame, Kościół
Mariacki, Uniwerek Jagieloński, Dwór Artusa(Gdańsk),ratusz we
Wrocławiu, Totuniu,
zespół zamkowy w Malborku.6.AK. Młodzież polska , chcąc się
kształcić na uniwerku
musiała jechać do Włoch czy Francji. W 1364r. Kazimierz Wielki
założył Aka.Krak.
Była to 2 wyższa uczelnia w EUŚ.Najw.wydział-prawo(oraz medy.i
sztuk wyzwolonych)
Po śmierci fundatora, podupadła.Odnowił ją dopiero w XIVw. Włady.Jagiełło
i Jadwiga.
Z tego powodu zaczęto ją nazywać Uniwerkiem Jagielońskim.Rozkwitła
po 1410r.,gdy
po zwyc. nad Krzyż. wzrosło zainere. Polską, a na U. zaczęli
wykładać prof. z zagranicy.
Wychowankowie:Paweł Włodkowic(znawca prawa mię.narod.),Wojciech
z Brudzewa i
Mikołaj Kopernik(astronamowie)
.Z krajów Wscho.sprowadzano do E drogie towary:jedwab,porcelanę,kam.szlach,
indygo. Najbardziej poszukiwane były:pieprz,wanilia,imbir,cynamon,goździki.
Podboje Turków na Bliskim Wsch.i upadek ces.bizan.utrudniły
kontakty,a późn.
zupełnie odcięły doych.drogi na Wsch. Towary sprowadz.stamtąd
zdrożały kilka.
Zmusiło to E do szukania nowych dróg .Ponieważ wiedziano ,że
Indie leżą nad
Oceanem,zaczęto poszukiwać dotarcia tam drogą morską.1zaczęli
Portugalczycy.
W czasie 1 z wypraw por.żeglarz Bartłomiej Diaz dotarł w 1488
do naj.wysunię.
Na pd cypla Af;nazwał go P.D.N.Wynalazki-u schyłku śr.zaczę.powsze.stosow.
kompas(busolę).Podróże te nie odbyłyby się gdyby w 15w.nie
zbudow.bezpiecz.
statku-karaweli(Port.). Zastosowali w nim nowy typ żagla-ża.trójkątny(pozwala
to na płyniie pod wiatr. Zwrotność zapewniał ster ,a przed
zalewem fal morskich
chroniły wysok burty.Wyprawy nie byłyby możliwe gdyby nie rozwój
kartografii.
K.K.pochodził z Włoch,a osiadł w Portugali.Zrozumiał,że
Ziemia jest kulista i,że
podążaj. w kier.zach.można dopł.do Indii.Wiele lat starał się
o zreali.tego pomysł.
Dopiero władcy Hisz.poparli go(Izabel.iFerdyna.).Powierzyli mu
flotę złożoną z 3
Karaweli i 90 os.załogi.03.8.1492 okręty K.odbiły od wybrzeży
Hiszpanii.Wbrew
oczekiwan. podró.przedłu.się.12.X.1492 dostrzeż.ziem.(nazw.tę
wys.San Salvador)
Podczas 1 wypra.K.K.odkrył Kubę i Haiti.Powróciw.nie przyw.żadnych
bogactw,
ale stał się sławny.Żeglarz odbył jeszcze 3 wyprawy zanim
dotarł do stałego lądu.
K.przywiózł niezna.rośliny(kukur,ziem,tyto).Spodziewano się złota
i korzeni-K.K.
utracił za to łaskę królow.K.żył w przekonaniu,że odkryte
przez noego ziemi należą
do Indii. Po śmierci K. włoski żeglarz odkrył ,że(Amerigo
Vaspucci)to nieprawda.
Nazwał ten kontyn.Nowym Światem.K.myśląc,że to Indie nazwał
miesz.Indianami.
Vasco da Gama (Portu.)-wypłyną w 07.1497.wraz z 3 okrętami ze
160os.załagą.
Płynęli na wsch. obok Af. V.1498 żeglarz ten dotarł do Indii.Wymieniw
przywiezio.
towary na cenny ładunek przypraw,podróżnik wrócił do kraju.Żegl.tam
jeszcze 2x
i zyskał st.admirała.dzięki jego wyprawom odkryto szlak do
Indii i przekonano się,
że O.Indyjski ma połącze. z innymi oceana..Portugal.Ferdyna.Magellan
postanowił
dotrzeć do Indii,pły.w stronę Am.Pomocy udzielił mu król
Hiszpani(5ok.,256mary).
Mimo przeciwności(głód, szkorbut)przepłyną ocean i dotarł
do Wysp Filipińskich.
Tam w 1521 zginął w przypadkowej potyczce z miejscową ludnością.Dotarli
potem
Indonezji.Po 2.5 letniej podróży powrócił 1 z 18os.Mimo tych
strat,sprzedaż przywie.
Korzeni znacznie przekroczyły koszty wyprawy.Dowiedzono ,że
Ziemia jest kulista,
a także uzyskano lepsze rozeznanie co do odległości między
oceanami i kontynentami.
W ślad za odkrywc. podążały statki pełne żołnie. i
awanturników.Najeźcy zajmowali
coraz więks.obszary grabiąc i zabijaj.miejsco.ludno..W XVI
Hiszpan.podbi.Azteków i
Inków(broń,konie,legenda o białym Bogu).Indianów zamienio.w
niewol..Nieprzysto-
-sowani na przywlecz.z EU choro,ginęli.Ujmowali się za nimi
misjonarze i papierz.
Podob.postępo.z ludn.w Af. Portugalcz.handel żywym towarem
przynosił duże zyski.
Hiszp.i Port.były 1 państw. w EU,które utworzyły kolon. Z
nich starano się zciągnąć
Jak najw.zyski.W1okres.był to rabun.miejsco.bogac,ale później
zaczę.zakład.plantacje.
EU w tej epoce odczuła znaczny napływ złota,srobra(zasoby
wzrosł.3x).Pieniądz stał
się tańszy-wzrosły ceny wszyst.produktów-określano to jako
rewol.cen(naj.Hisz,Port).
Na plantacjach upraw: tytoń ,kukurydzę, kartofle, kakao, trzcinę
cukrową, bawełnę).
Wie.O.G.zmieniły kierunek wielu dróg handlowy.Na znacze.straciły
miasta włoskie i
północnoniemieckie oraz morze:Śródziemne,Bałtyckie,Północne.
Poszerzył się świat,
poznano nowe lądy, ludy, kulturę; poza obręb Europy wyszło
chrześcijaństwo.Ep.now.
Dente Alighieri-pisarz,poeta;swoje wielkie dzieło(Boska Komedia)napisał
po włosku-
-uznanie i sława.1z1,którzy napisa. w języku ojczys(pis.po łacinie).Ojciec
lit.jęz.włos.
Leonardo da Vivci-(1452-1519)mistrz włos.renesansu.Zajmował się
medycyną,mate.
fizyką,anatomią,malarstwem,rzwżbą.Projektował maszy.do
latania,pływania.Dziwło-
-Mona Lisa di Gioconda.Michał Anioł-wybitny mistrz wł.(posąg
Mojżesza,Dawida,
oraz licz.piety,fresku w Kapli.Sykstyńskiej,projekta.kopułyBazyl.św.Piotra
wRzymie)
(1475-1564);Rafael Santi--//-;(1483-1529);malarz,architekt,rywal
Leo(twór. licznych
przwdstawi.Madonny-Matki Bosk.).Włochy-najb.miasta:Wenecja,Mediolan,Florencja.
-Wenecja i Genua posiadały liczną flotę i zalicza.się do potęg
morskich.Pośredniczyły
w wymia.handl.między EU,a wsch.Wiel.miasto handlo.-Mediolan.Floręcja
zawdzięcz.
swoje bogact. dzięki rozwiniętemu rzemiosłu(słynnę.z
sukiennictwa;wł-jedwab,broń).
Zamożnym mieszcz.przestało wystarczać posiad.duży.pieniędzy.Kazali,więc
wznosić
sobie wspaniałe domy i pałace. Miały one podkreślić ich
bogactwo i wysoką pozycję.
Także na zlece.papieży budow.w Rzymie wiele piękn.świątyń.We
Włoszech nastąpił
Rozwój nauki,literatury i sztuki.Humaniści-objął w XV i XVIw.Włochy
i inne kraje.
Uczestnikami byli:artyści,uczeni,pisarze.Huma.odrodzili w ludzi.radość
życia.Najw.
wg.nich był człow.(miara żeczy,model wszechś.).Doceniając
kulturę gr-rzy.,humani.
Przestali uważ.kul.średni.wzór.Nie dostrzegali,że bez kultur.śred.nie
byłby możliwy
rozwój różnych jej dziedzin w czasach im współ.i przyszłości(renesans-odrodzenie).
Banki-duże dochody spowodowa.napływ do miast wł.różnych
monet. Przeliczaniem
ich wartości zajmow.się banki.Z czasem ich znacz.wzrosło-zaczęły
pożycz.pieniądze.
(zysk% od pożycz.sumy).Dzięki wekslom kupiec mógł uzysk.pienią.w
innym mieście.
Unikał dzięki temu ryzyka kradziży.Bankierzy-nalwże.do
najbogatszy.W tych latach
Bogate miesz.zdobyło wpływy i rząd.w miast.(Najbog.kup.tytuł
stając się książętami).