Słynna, otoczona poetycką legendą pieśń
Jana Kochanowskiego, zaczynająca się od słów : "czego
chcesz od nas, Panie z twe hojne dary?", dla podniosłej treści
i patetycznej formy częstokroć nazywana Hymnem, posiada - w spuściźnie
czarnoleskiej i świadomości czytelniczej wielu pokoleń Polaków
- miejsce zgoła wyjątkowe. Łączy ona w zadziwiający sposób
głębię myśli filozoficznej i problemów światopoglądowych
ze świetnością i dostojeństwem kreacji artystycznej.
Sposób przedstawienia Boga
· "Wszędy pełno Ciebie, Kościół Cię nie ogarnie"
- Bóg wychodzi poza dogmaty głoszone przez Kościół, występuje
wszędzie, ogrania przyrodę
· "Demiurgos" - Bóg stwórca
· "Deus-artifex" - bóg artysta, budowniczy,
architekt, rzemieślnik
· boskie dzieło stworzenia oglądamy jako dzieło sztuki
· zastosowanie antropomorfizacji; Bóg - człowiek, który
zajmuje się gospodarstwem
· ojciec, opiekun, stróż
· Bóg w postaci anioła, który opiekuńczo rozpościera skrzydła
nad ludźmi
· Stwórca animatorem, ożywia jako pan wszechświata całą
przyrodę, naturę
Człowiek wobec Boga
· postawa wdzięczności
· Bóg nie potrzebuje bogactw i tak wszystko należy do Niego
· miłość człowieka względem Boga
· ufność, iż pod Jego opieką człowiek żyje bezpiecznie,
spokojnie
· człowiek jest dzieckiem Boga, szanuje Go i kocha
· człowiek swa wdzięczność wyraża modlitwą, oddaniem,
zawierzeniem, ufnością
Obraz świata
· świat jest doskonały - stworzony przez Boga dla człowieka
· świat jest uporządkowany, Bóg stwarza ład i porządek, nie
ma przypadkowości w świecie
· ład przyrody jest dowodem na istnienie Boga; Bóg jest sprawcą
porządku, natury Ziemi i Kosmosu
· człowiek jest elementem natury, podlega jej prawom, stąd
czerpie satysfakcję i wewnętrzną harmonię
· nie ma sprzeczności między światem doczesnym, a życiem
wiecznym
Manifest filozoficzny
· manifest humanistycznej religijności
Jest to poemat religijny napisany ku chwale Boga. Jednocześnie
opiewa on świat, wspaniałość, piękno i harmonię tego świata.
W porównaniu z Bogiem ziemię można nazwać "niską",
tym niemniej jej doskonałość jest odbiciem boskiej wielkości
i świadectwem boskich dobrodziejstw. Istotą Hymnu jest pochwała
niewidzialnego Boga poprzez pochwałę widzialnego świata. Człowiek
jest cząstką przyrody, podlega jej powszechnym prawom, nadanym
przez Boga. Stąd też "porządny" ład przyrody
najlepiej określa zasady postępowania człowieka.
· Manifest renesansowego optymizmu
Optymizm Hymnu wspiera się nie tylko na przekonaniu, że "dobroć
[boska] nigdy nie ustanie", ale i na zaufaniu w wartość
ludzkiego rozumu; pieśń Kochanowskiego jest zarazem
manifestacja wiary w poznawcze możliwości człowieka.
Stwierdzenie, że świat jest harmonijny i piękny, że jest
odbiciem boskiej doskonałości, jest zarazem stwierdzeniem, że
człowiek jest zdolny poznać harmonie tego świata, przeniknąć
i zrozumieć prawa nadane przez Boga natrze. Optymizm wspiera się
także i ugruntowuje na przeświadczeniu, że światem rządzą
proste i niezmienne prawa moralne,
Manifest poetycki
· świadectwo możliwości i potrzeby tworzenia wielkiej poezji
w języku narodowym
· nawet styl hymnu jest renesansowy. Stroni od konkretu,
wyrazistego szczegółu. Obrazowanie wskazuje tylko na pewne
typowe, powszechnie przyjęte rysy; charakterystyczne pod tym
względem są personifikacje czterech pór roku. Jesteśmy tu w
świecie uogólnień. Ziemię pokrywają "rozliczne zioła".
Wiosna rodzi "rozliczne kwiatki". "Wszelkie źwierze"
bierze pokarm z ręki Boga.
· Zasadą obrazowania jest animizacja i personifikacja
· Świat uogólnień, ogromu i nieskończoności uwydatniają
określenia zaczynające się od przyrostka "nie".
"Nie" w rozmaitych kombinacjach tworzy swojego rodzaju
motyw przewodni wiersza: występuje jako zaprzeczenie, sylaba w
wyrazie, tworzy rym.
· pieśń otwiera także nowy okres w dziejach wersyfikacji
polskiej
· piękno językowe, piękno stylu
· nawiązanie do antyku
· kunsztowna forma
Niezwykłość pieśni - dostrzeżona i doceniona zarówno przez
współczesnych, jak i potomnych - polega nie tylko na tym , iż
jest ona utworem typowym dla renesansowych postaw i poglądów
oraz renesansowej sztuki poetyckiej, nie tylko na tym, że jest
ona utworem wysoce znamiennym dla węzłowych problemów
filozoficznych i warsztatowych twórczości samego Jana z
Czarnolasu, ale także i na tym, że jest ona wyjątkowo doniosłą
syntezą elementów, które mało kto umiał i mało kto chciał
syntezować - filozofii antycznej i chrześcijańskiej religijności,
starożytności i średniowiecza, nowoczesności i tradycji,
problemów polskich i ogólnoeuropejskich doświadczeń.