Tę ściągę pisałem 2 godziny z mojego zeszytu od bioli (rozczytać sie z niego nie mogą nawet najstarsi górale). Jakość - 1 klasa!

Odruch - reakcja organizmu na bodziec, forma czynności nerwowej. Drogę jaką przebywa impuls od receptora do efektora nazywamy łukiem odruchowym. Receptory znajdują się w skórze, w narządach zmysłów, przyjmują bodźce, zamieniają je na impulsy a efektory to narządy wykonawcze i są to mięśnie szkieletowe i gruczoły. W prawidłowym łuku odruchowym występują elementy: receptor, neuron czuciowy, ośrodek nerwowy w mózgu albo w rdzeniu, neuron ruchowy, efektor. Wyróżniamy odruchy bezwarunkowe: są to odruchy wrodzone, z którymi zwierzę przychodzi na świat; wykonywane są automatycznie bez udziału świadomości (kory mózgowej); są szablonowe, nie zmieniają się w ciągu życia; są charakterystyczne dla danego gatunku, genetycznie utrwalone i dziedzicznie przekazywane; mają swoje ośrodki w rdzeniu kręgowym. NP.:odruch ssania u noworodka; wydzielanie sliny w mo; odruch kolanowy, podeszwowy, źrenicowy, rogówkowy; kichanie, kaszel, o wymiotny. Znaczenie: umożliwiają zaspokojenie podst potrzeb organizmu i ochronę przed niebezpieczeństwem. Na bazie odruchów bezw powstały łańcuchy odruchów bezw, które składają się na zachowania instynktowne. W takim łańcuchu odpowiedź jednego efektora jest bodźcem dla następnego receptora np.: instynkt rozrodczy, macierzyński, pokarmowy, wysiadywanie jaj. Odruchy warunkowe: są to czynności nabyte osobnika, wyuczone w ciągu życia. Są wykorzystywane świadomie z udziałem kory mózgowej. Wygasają i dlatego trzeba je ciągle powtarzać i utrwalać. Są to reakcje na bodziec obojętny (warunkowy) który sygnalizuje zaistnienie bodźca właściwego. Teorię tę opracował Pawłow. NP : wydzielanie śliny na widok lub myśl o pokarmie; jazda samochodem, na łyżwach; gra na instrumencie; czytanie, pisanie. Znaczenie: umożliwiają przystosowanie się organizmu do aktualnych warunków. || O.b. to niższe formy czynności a o.w. to wyższe formy czynności. Pawłow nazwał je pierwszym układem sygnalizacyjnym, typowym dla wszystkich zwierząt. II u.s. to mowa i myślenie. Jeżeli odpowiada na bodziec mięsień szkieletowy to taki odruch nazywamy somatycznym. Jeżeli narząd wew. To bodziec wegetatywny.

Układ nerwowy człowieka pod względem autonomicznym dzielimy na układ ośrodkowy i obwodowy. Układ ośrodkowy składa się z mózgowia i rdzenia kręgowego. Mózgowie: kreso, między [mózg] śród, tyło, za [pień mózgu]. Pod względem funkcjonalnym u.n. dzielimy na somatyczny i wegetatywny. Somatyczny obejmuje u. Ośrodkowy i obwodowy i kieruje czynnościami zależnymi od woli i utrzymuje kontakt ze środowiskiem zewnętrznym. Wegetatywny kieruje i reguluje pracą narządów wewnętrznych i przemianą materii, kieruje czynnościami niezależnymi od woli. Kresomózgowie: jest największą częścią. Zbudowane jest z 2 półkul mózgowych, których wnętrze stanowią 1 i 2 komorę mózgu. Są one oddzielone od siebie szczeliną podłużną a połączone ze sobą ciałem modzelowatym (spoidłem wielkim). Każda półkula składa się z płaszcza, węchomózgowia i jąder podkorowych. Międzymózgowie: jest małe i niemal całkowicie niewidzialne od zewnątrz pokryte przez półkule mózgowe. Jego wnętrze stanowi 3 komorę mózgu. W nim znajduje się wzgórze i podwzgórze. We wzgórzu kończą się drogi czuciowe z receptorów a podwzgórze mieści ośrodki: pokarmowy głodu i sytości; termoregulacji; snu i czuwania; gospodarki wodnej i mineralnej; rozrodczy. Podwzgórze wydziela też hormony (gru dokrewny). W MM leży szyszynka. Śródmózgowie: jest najmniejszym odcinkiem mózgu. W dolnej części znajdują się ośrodki niektórych wzrokowych i słuchowych odruchów np. zwężania źrenicy pod wpływem światła. Tyłomózgowie składa się z 2 półkul móżdżkowych i nieparzystej części środkowej zwanej robakiem, który umożliwia przewodzenie impulsu między półkulami móżdżku. Powierzchnia silnie pobrużdżona, istota szara na zew. biała wew. Obie półkule móżdżku łączy gruby pęk włókien - most Varola. Móżdżek mieści ośrodek kontroli pozycji ciała i koordynacji ruchów - ośrodek równowagi. Zamózgowie: łączy mózgowie z rdzeniem kręgowym, jego światło stanowi 4 komorę mózgu. Na zew. istota biała, wew. szara. Mieści ośrodki" oddechowy, akcji serca, żucia, ssania, połykania, wydzielania śliny i innych soków trawiennych, odruchów obronnych: kaszlu, kichania. Rdzeń kręgowy: leży w kanale kręgowym kręgosłupa. Jest starszą częścią układu, od 1 szyjnego do 2 lędźwiowego. Na zew. buduje go istota biała wew. szara, która ciągnie się w postaci 2 par rogów albo słupów - tylnych (grzbietowych) i przednich (brzusznych). W środku biegnie kanał rdzeniowy wypełniony płynem mózgowo - rdzeniowym. Rdzeń pełni 2 funkcje: mieści ośrodki odruchów bezwarunkowych np. wydalania moczy, kału; przekazuje impulsy z mózgu i do mózgu.||| Mózgowie i rdzeń otoczone są oponami mózgowymi. Zew - twardówka pełni rolę ochronną. Bezpośrednio przylegająca błona naczyniówka (miękka) obficie ukrwiona i unaczyniona a między nimi opona pajęcza (pajęczynówka). W przestrzeni podpajęczynówkowej występuje płyn mózgowo - rdzeniowy. Powstaje on w splotach błony naczyniowej jako przesącz wody i niektórych składników z osocza krwi ( 100-125 ml). Rola: chroni mózg i rdzeń przed urazami; jest dla nich środowiskiem odżywczym; reguluje ciśnienie wew czaszki. Układ obwodowy: tworzą go nerwy czaszkowe i nerwy rdzeniowe. Nerwów czaszkowych jest 12 par, unerwiają narządy zmysłów, mięśnie i gruczoły położone w głowie. 3 z nich są czysto czuciowe: 1 węchowy, 2 wzrokowy, 8 statyczno-słuchowy. 10 i 12 nerwy ruchowe. Pozostałe są nerwami mieszanymi, czuciowo-ruchowymi. Nerwy rdzeniowe odchodzą od rdzenia kręgowego - 31 par: 8 par szyjnych, 12 piersiowych, 5 lędźwiowych, 5 krzyżowych i 1 guziczny. Każdy nerw składa się z 2 gałązek. Wszystkie nerwy rdzeniowe są nerwami mieszanymi (mielinowe). Układ wegetatywny: (autonomiczny) kontroluje i reguluje funkcje narządów wew. (serca, płuc) i reguluje pracę gruczołów wydzielniczych; nie podlega pełnej kontroli mózgu; składa się z 2 układów działających antagonistycznie: u. Sympatyczny (współczulny) i parasympatyczny (przywspółczulny). Każdy narząd we jest unerwiony podwójnie, przez włókno symp i parasym. Układ sympatyczny ma ośrodki w piersiowym i lędźwiowym odcinku rdzenia. U. Para w odcinku czaszkowo - krzyżowym. Droga ruchowa składa się z 2 neuronów ruchowych: neurony przedzwojowe i zazwojowe.


Receptory to wyspecjalizowane komórki lub ich zespoły, które odbierają określone bodźce niosące określoną formę energii. Komórki towarzyszące i receptory nazywamy razem narządem zmysłu. Narządy zmysłów są połączone drogami nerwowymi ze swymi ośrodkami w korze mózgowej. Narząd zmysłu + drogi nerwowe + ośrodki w korze mózgowej stanowią tzw. Analizator. Podział ze wzgl na budowę:jednokomórkowe; skupiska komórek czuciowych; narząd zmysłu|| miejsce odbierania bodźca: eksteroreceptory (odbierają informację z powłok ciała np. oko, ucho, skóra| interoreceptory (odbierają informację z wnętrza ciała np. ze stawów) || ze wzg na funkcje: fotoreceptory (oczy o różnej budowie), mechanoreceptory (dotykowe - ciałka w skórze lub włoski u stawonogów;; czuciowe i czucia wewnętrznego), chemoreceptory: receptory smakowe.

Oko: rozpoznaje przedmioty; odróżnia kolory i kształt; ocenia odległość; daje obraz rzeczywisty i odwrócony. Składa się z: gałki ocznej; aparatu ochronnego: powieki,brwi,rzęsy,aparat łzowy; aparat ruchowy: 4 mięśnie proste i 2 skośne, które umożliwiają ruchy gałki ocznej. Bud gałki ocznej: 1 warstwa to zbita, łącznotkankowa twardówka albo białkówka, która pełni funkcję ochronną i nadaje sztywność oku. W przedniej części przechodzi w przezroczystą rogówkę. 2 warstwa to błona naczyniowa (naczyniówka), unerwiona i pełni funkcję odżywczą. W przedniej części tworzy barwny pierścień - tęczówkę, a w niej otwór - źrenicę. Mięśnie okrężne zwężają źrenicę a mięśnie promieniste rozszerzają. Za tęczówką znajduje się dyskowata, przezroczysta soczewka załamująca promienie świetlne. 3 warstwa to siatkówka, zawiera komórki światłoczułe czyli fotoreceptory: czopki i pręciki. Pręciki są liczne i odpowiadają za widzenie czarno białe lub szare w słabym natężeniu i leżą na peryferiach siatkówki. Zawierają barwnik - czerwień wzrokową (rodoksyna) która pod wpływem światła się rozkłada i powoduje powstawanie impulsu. Czopki reagują na światło o dużym natężeniu, zawierają barwnik jodopsynę i odpowiadają za widzenie barw. Na siatkówce na wprost osi optycznej leży plamka żółta - miejsce najlepszego widzenia ( najwięcej słupków). Plamka ślepa to miejsce skąd wychodzi z siatkówki nerw wzrokowy. Między rogówką a soczewką występuje komora przednia wypełniona cieczą wodnistą oka. Wnętrze gałki wypełnia ciało szkliste. Oba płyny utrzymują kształt gałki i wydzielane są przez ciała rzęskowe do których przyczepiona jest soczewka. Układ optyczny: rogówka, ciecz wodnista, soczewka, ciało szkliste, siatkówka.

Ucho: jest podwójnym narządem słuchu i równowagi. Składa się z: ucho zew (małżowina uszna, przewód słuchowy zew, błona bębenkowa) ucho środ (jama wypełniona powietrzem z 3 kanałami słuchowymi: młoteczek, kowadełko, strzemiączko), ucho wew >to błędnik błoniasty otoczony perylimfą. Błędnik składa się z: przedsionka (decyduje o położeniu głowy); kanałów półkolistych (narząd równowagi); ślimak - właściwy narząd słuchu. Ślimak to 3 spiralnie zwinięte kanały: bębenkowy, ślimakowy, przedsionkowy. W ślimakowym znajduje się właściwy narząd słuchu - narząd Cortiego. Są to komórki słuchowe umieszczone na błonie podstawowej, zakończone włoskami a nad nimi błona pokrywowa. Kanały półkoliste są 3 i ustawione są do siebie prostopadle, wypełnione endolimfą, decydują o równowadze. W kanałach półkolistych znajdują się otolity - kamyki węglanu wapnia. Pod wpływem siły ciążenia otolity naciskają na komórki zmysłowe i pobudzają je. Smak - na błonie śluzowej języka są kubki smakowe, umieszczone są na brodawkach.

Węch: komórki węchowe są wydłużone i mają wystające nad powierzchnię rzęski węchowe.

Receptory skórne: ciałka lub zakończenia nerwowe wrażliwe na ciepło, zimno, ucisk, ból i dotyk.