Tę ściągę pisałem 2 godziny z mojego zeszytu od bioli (rozczytać sie z niego nie mogą nawet najstarsi górale). Jakość - 1 klasa! Odruch - reakcja
organizmu na bodziec, forma czynności nerwowej. Drogę jaką
przebywa impuls od receptora do efektora nazywamy łukiem
odruchowym. Receptory znajdują się w skórze, w narządach zmysłów,
przyjmują bodźce, zamieniają je na impulsy a efektory to narządy
wykonawcze i są to mięśnie szkieletowe i gruczoły. W prawidłowym
łuku odruchowym występują elementy: receptor, neuron czuciowy,
ośrodek nerwowy w mózgu albo w rdzeniu, neuron ruchowy, efektor.
Wyróżniamy odruchy bezwarunkowe: są to odruchy wrodzone, z którymi
zwierzę przychodzi na świat; wykonywane są automatycznie bez
udziału świadomości (kory mózgowej); są szablonowe, nie
zmieniają się w ciągu życia; są charakterystyczne dla danego
gatunku, genetycznie utrwalone i dziedzicznie przekazywane; mają
swoje ośrodki w rdzeniu kręgowym. NP.:odruch ssania u
noworodka; wydzielanie sliny w mo; odruch kolanowy, podeszwowy,
źrenicowy, rogówkowy; kichanie, kaszel, o wymiotny. Znaczenie:
umożliwiają zaspokojenie podst potrzeb organizmu i ochronę
przed niebezpieczeństwem. Na bazie odruchów bezw powstały łańcuchy
odruchów bezw, które składają się na zachowania instynktowne.
W takim łańcuchu odpowiedź jednego efektora jest bodźcem dla
następnego receptora np.: instynkt rozrodczy, macierzyński,
pokarmowy, wysiadywanie jaj. Odruchy warunkowe: są to czynności
nabyte osobnika, wyuczone w ciągu życia. Są wykorzystywane świadomie
z udziałem kory mózgowej. Wygasają i dlatego trzeba je ciągle
powtarzać i utrwalać. Są to reakcje na bodziec obojętny (warunkowy)
który sygnalizuje zaistnienie bodźca właściwego. Teorię tę
opracował Pawłow. NP : wydzielanie śliny na widok lub myśl o
pokarmie; jazda samochodem, na łyżwach; gra na instrumencie;
czytanie, pisanie. Znaczenie: umożliwiają przystosowanie się
organizmu do aktualnych warunków. || O.b. to niższe formy
czynności a o.w. to wyższe formy czynności. Pawłow nazwał je
pierwszym układem sygnalizacyjnym, typowym dla wszystkich zwierząt.
II u.s. to mowa i myślenie. Jeżeli odpowiada na bodziec mięsień
szkieletowy to taki odruch nazywamy somatycznym. Jeżeli narząd
wew. To bodziec wegetatywny. Oko: rozpoznaje
przedmioty; odróżnia kolory i kształt; ocenia odległość;
daje obraz rzeczywisty i odwrócony. Składa się z: gałki
ocznej; aparatu ochronnego: powieki,brwi,rzęsy,aparat łzowy;
aparat ruchowy: 4 mięśnie proste i 2 skośne, które umożliwiają
ruchy gałki ocznej. Bud gałki ocznej: 1 warstwa to zbita, łącznotkankowa
twardówka albo białkówka, która pełni funkcję ochronną i
nadaje sztywność oku. W przedniej części przechodzi w
przezroczystą rogówkę. 2 warstwa to błona naczyniowa (naczyniówka),
unerwiona i pełni funkcję odżywczą. W przedniej części
tworzy barwny pierścień - tęczówkę, a w niej otwór - źrenicę.
Mięśnie okrężne zwężają źrenicę a mięśnie promieniste
rozszerzają. Za tęczówką znajduje się dyskowata,
przezroczysta soczewka załamująca promienie świetlne. 3
warstwa to siatkówka, zawiera komórki światłoczułe czyli
fotoreceptory: czopki i pręciki. Pręciki są liczne i
odpowiadają za widzenie czarno białe lub szare w słabym natężeniu
i leżą na peryferiach siatkówki. Zawierają barwnik - czerwień
wzrokową (rodoksyna) która pod wpływem światła się rozkłada
i powoduje powstawanie impulsu. Czopki reagują na światło o dużym
natężeniu, zawierają barwnik jodopsynę i odpowiadają za
widzenie barw. Na siatkówce na wprost osi optycznej leży plamka
żółta - miejsce najlepszego widzenia ( najwięcej słupków).
Plamka ślepa to miejsce skąd wychodzi z siatkówki nerw
wzrokowy. Między rogówką a soczewką występuje komora
przednia wypełniona cieczą wodnistą oka. Wnętrze gałki wypełnia
ciało szkliste. Oba płyny utrzymują kształt gałki i
wydzielane są przez ciała rzęskowe do których przyczepiona
jest soczewka. Układ optyczny: rogówka, ciecz wodnista,
soczewka, ciało szkliste, siatkówka. Ucho: jest podwójnym
narządem słuchu i równowagi. Składa się z: ucho zew (małżowina
uszna, przewód słuchowy zew, błona bębenkowa) ucho środ (jama
wypełniona powietrzem z 3 kanałami słuchowymi: młoteczek,
kowadełko, strzemiączko), ucho wew >to błędnik błoniasty
otoczony perylimfą. Błędnik składa się z: przedsionka (decyduje
o położeniu głowy); kanałów półkolistych (narząd równowagi);
ślimak - właściwy narząd słuchu. Ślimak to 3 spiralnie
zwinięte kanały: bębenkowy, ślimakowy, przedsionkowy. W ślimakowym
znajduje się właściwy narząd słuchu - narząd Cortiego. Są
to komórki słuchowe umieszczone na błonie podstawowej, zakończone
włoskami a nad nimi błona pokrywowa. Kanały półkoliste są 3
i ustawione są do siebie prostopadle, wypełnione endolimfą,
decydują o równowadze. W kanałach półkolistych znajdują się
otolity - kamyki węglanu wapnia. Pod wpływem siły ciążenia
otolity naciskają na komórki zmysłowe i pobudzają je. Smak -
na błonie śluzowej języka są kubki smakowe, umieszczone są
na brodawkach. Węch: komórki węchowe są wydłużone
i mają wystające nad powierzchnię rzęski węchowe. Receptory skórne: ciałka lub zakończenia
nerwowe wrażliwe na ciepło, zimno, ucisk, ból i dotyk.
Układ nerwowy człowieka pod względem autonomicznym dzielimy na
układ ośrodkowy i obwodowy. Układ ośrodkowy składa się z mózgowia
i rdzenia kręgowego. Mózgowie: kreso, między [mózg] śród,
tyło, za [pień mózgu]. Pod względem funkcjonalnym u.n.
dzielimy na somatyczny i wegetatywny. Somatyczny obejmuje u. Ośrodkowy
i obwodowy i kieruje czynnościami zależnymi od woli i utrzymuje
kontakt ze środowiskiem zewnętrznym. Wegetatywny kieruje i
reguluje pracą narządów wewnętrznych i przemianą materii,
kieruje czynnościami niezależnymi od woli. Kresomózgowie: jest
największą częścią. Zbudowane jest z 2 półkul mózgowych,
których wnętrze stanowią 1 i 2 komorę mózgu. Są one
oddzielone od siebie szczeliną podłużną a połączone ze sobą
ciałem modzelowatym (spoidłem wielkim). Każda półkula składa
się z płaszcza, węchomózgowia i jąder podkorowych. Międzymózgowie:
jest małe i niemal całkowicie niewidzialne od zewnątrz pokryte
przez półkule mózgowe. Jego wnętrze stanowi 3 komorę mózgu.
W nim znajduje się wzgórze i podwzgórze. We wzgórzu kończą
się drogi czuciowe z receptorów a podwzgórze mieści ośrodki:
pokarmowy głodu i sytości; termoregulacji; snu i czuwania;
gospodarki wodnej i mineralnej; rozrodczy. Podwzgórze wydziela
też hormony (gru dokrewny). W MM leży szyszynka. Śródmózgowie:
jest najmniejszym odcinkiem mózgu. W dolnej części znajdują
się ośrodki niektórych wzrokowych i słuchowych odruchów np.
zwężania źrenicy pod wpływem światła. Tyłomózgowie składa
się z 2 półkul móżdżkowych i nieparzystej części środkowej
zwanej robakiem, który umożliwia przewodzenie impulsu między półkulami
móżdżku. Powierzchnia silnie pobrużdżona, istota szara na
zew. biała wew. Obie półkule móżdżku łączy gruby pęk włókien
- most Varola. Móżdżek mieści ośrodek kontroli pozycji ciała
i koordynacji ruchów - ośrodek równowagi. Zamózgowie: łączy
mózgowie z rdzeniem kręgowym, jego światło stanowi 4 komorę
mózgu. Na zew. istota biała, wew. szara. Mieści ośrodki"
oddechowy, akcji serca, żucia, ssania, połykania, wydzielania
śliny i innych soków trawiennych, odruchów obronnych: kaszlu,
kichania. Rdzeń kręgowy: leży w kanale kręgowym kręgosłupa.
Jest starszą częścią układu, od 1 szyjnego do 2 lędźwiowego.
Na zew. buduje go istota biała wew. szara, która ciągnie się
w postaci 2 par rogów albo słupów - tylnych (grzbietowych) i
przednich (brzusznych). W środku biegnie kanał rdzeniowy wypełniony
płynem mózgowo - rdzeniowym. Rdzeń pełni 2 funkcje: mieści ośrodki
odruchów bezwarunkowych np. wydalania moczy, kału; przekazuje
impulsy z mózgu i do mózgu.||| Mózgowie i rdzeń otoczone są
oponami mózgowymi. Zew - twardówka pełni rolę ochronną.
Bezpośrednio przylegająca błona naczyniówka (miękka) obficie
ukrwiona i unaczyniona a między nimi opona pajęcza (pajęczynówka).
W przestrzeni podpajęczynówkowej występuje płyn mózgowo -
rdzeniowy. Powstaje on w splotach błony naczyniowej jako przesącz
wody i niektórych składników z osocza krwi ( 100-125 ml). Rola:
chroni mózg i rdzeń przed urazami; jest dla nich środowiskiem
odżywczym; reguluje ciśnienie wew czaszki. Układ obwodowy:
tworzą go nerwy czaszkowe i nerwy rdzeniowe. Nerwów czaszkowych
jest 12 par, unerwiają narządy zmysłów, mięśnie i gruczoły
położone w głowie. 3 z nich są czysto czuciowe: 1 węchowy, 2
wzrokowy, 8 statyczno-słuchowy. 10 i 12 nerwy ruchowe. Pozostałe
są nerwami mieszanymi, czuciowo-ruchowymi. Nerwy rdzeniowe
odchodzą od rdzenia kręgowego - 31 par: 8 par szyjnych, 12
piersiowych, 5 lędźwiowych, 5 krzyżowych i 1 guziczny. Każdy
nerw składa się z 2 gałązek. Wszystkie nerwy rdzeniowe są
nerwami mieszanymi (mielinowe). Układ wegetatywny: (autonomiczny)
kontroluje i reguluje funkcje narządów wew. (serca, płuc) i
reguluje pracę gruczołów wydzielniczych; nie podlega pełnej
kontroli mózgu; składa się z 2 układów działających
antagonistycznie: u. Sympatyczny (współczulny) i
parasympatyczny (przywspółczulny). Każdy narząd we jest
unerwiony podwójnie, przez włókno symp i parasym. Układ
sympatyczny ma ośrodki w piersiowym i lędźwiowym odcinku
rdzenia. U. Para w odcinku czaszkowo - krzyżowym. Droga ruchowa
składa się z 2 neuronów ruchowych: neurony przedzwojowe i
zazwojowe.
Receptory to wyspecjalizowane komórki lub ich
zespoły, które odbierają określone bodźce niosące określoną
formę energii. Komórki towarzyszące i receptory nazywamy razem
narządem zmysłu. Narządy zmysłów są połączone drogami
nerwowymi ze swymi ośrodkami w korze mózgowej. Narząd zmysłu
+ drogi nerwowe + ośrodki w korze mózgowej stanowią tzw.
Analizator. Podział ze wzgl na budowę:jednokomórkowe; skupiska
komórek czuciowych; narząd zmysłu|| miejsce odbierania bodźca:
eksteroreceptory (odbierają informację z powłok ciała np.
oko, ucho, skóra| interoreceptory (odbierają informację z wnętrza
ciała np. ze stawów) || ze wzg na funkcje: fotoreceptory (oczy
o różnej budowie), mechanoreceptory (dotykowe - ciałka w skórze
lub włoski u stawonogów;; czuciowe i czucia wewnętrznego),
chemoreceptory: receptory smakowe.