Sen
W tekscie tym chce poruszyc temat jednego z wielu niezbednych procesow zyciowych bez ktorego czlowiek nie moglby normalnie funkcjonowac w zyciu codziennym, pozwala odpoczac po ciezkim, pracowitym dniu, odreagowac stres itp. zjawisko to nazwano....snem. Wbrew pozorom czynnosci zyciowe podczas snu sa znacznie bardziej skomplikowane niz by sie moglo z poczatku wydawac...z tekstu dowiecie sie jak powstaja sny, czego sa one wynikiem, jakie skutki powoduje brak snu i jakie reakcje zachodza w was samych podczas drzemki. Jak wiadomo mozg wysyla bardzo slabe sygnaly elektryczne, pierwszym czlowiekiem ktory udowodnil ich powstawanie byl Hans Berger, przymocowal on, czujniki do glowy pacjenta, ktore odbierajac fale wysylane przez mozg przetwarzaly je na wykres graficzny na monitrze lub papierze, tak powstal elektroencefalograf (EEG) Naukowcy amerykanscy Kleitmann i Dement odkryli pozniej, ze czlowiek spi w okreslony sposob, poddali oni badaniom parenascie osob a wyniki swoich testow opublikowali w magazynie "Science". Kiedy kladziemy sie do lozka EEG rejestruje dosc szybki (ok. 10 pelnych fal na sekunde czyli inaczej 10Hz) i nieregularny wykres ktory zostal nazwany "faza alfa" jest to typowe czuwanie ale juz z zamknietymi oczami. Po kilku minutach kiedy Morfeusz bierze pacjenta w ramiona i brama nieswiadomosci stoi otworem, pojawiaja sie fale bardziej symetryczne a ich czestotliwosc spada do ok. 1-3Hz wykres, ten nazwano "faza wolnafalowa"...badany usnol. Nastepnie po okolo 20 minutach po zasnieciu pojawiaja sie zaczatki snu glebokiego charakteryzujacego sie zwolnieniem pracy serca, wiekszym ukrwieniem mozgu, wolniejszym oddychaniem, rowniez cisnienie krwi spada, rany, oparzenia itp. w tym czasie szybciej sie goja, poza tym nic szczegolnego sie nie dzieje, az do przejscia organizmu w fale o dziwnie brzmiacej nazwie "REM" (Rapid Eye Movement) czyli "szybki ruch galek ocznych", badani podczas snu w tym okresie wykonywali bardzo szybkie ruchy oczami jakby sledzili dramatyczne momenty meczu tenisowego....te ruchy pokrywaja sie z wykresem jaki mial miejsce pare minut po zasnieciu,(faza alfa) wiec czyzbysmy wtedy snili? Badacze udowodnili ta teorie (ciekawe jak? sie spytacie) otoz naukowcy budzili po kolei badanych ktorzy przechodzili przez fale REM w odpowiednim czasie (tj. 1 osobe w polowie trwania tej fali, 2 pod koniec, 3 jeszcze pozniej itd.) i jak sie okazalo pozniej ten 1 badany obudzony najwczesniej potrafil w szczegolach opowiedziec co mu sie snilo do czasu przebudzenia, 2 tez potrafil opowiedziec ale juz nie tak szczegolowo, 3 nic nie pamietal, co ciekawe w czasie trwania tej fazy REM ludzie mruczeli pod nosem, jakby cos przezywali, dowodzi to ze sny pojawiaja sie wlasnie w tym okresie i sa one zazwyczaj skutkiem stresow, potrzeb, ktore mielismy w czasie dnia a ktore nam wyraznie utkwily w pamieci.(tak wynika z opowiesci obudzonych...) Kazda faza REM trwa od 15-20 minut (lacznie ok. 90min. w czasie calego snu) potem mozg sie "odpreza" i nastepuje powrot do snu glebokiego z kolei po okolo 60-90 minut spiacy ponownie powraca do fazy REM...i tak w kolko z czasem wykres staje sie bardziej plaski i nieregolarny faza REM krotsza....nastepuje przebudzenie. Podczas spania nigdy nie lezymy na jednym boku, nie zdajac sobie z tego sprawy potrafimy ruszyc reka, obrocic sie, wstac i sie przejsc po pokoju (lunatyzm) sa to czynnosci calkowicie podswiadome, kontrolowane przez rdzen kregowy no i przez mozg oczywiscie. Ale co powoduje ze zasypiamy, czujemy sennosc, naukowcy przypszczaja ze jest to powodowane przez dwa uklady (serotonina i noradrenalina) ktore produkuja odpowiednie zwiazki chemiczne, kiedy czuwamy hormony te zwiekszaja "produkcje" owych zwiazkow, ktore gromadza sie w organizmie co powoduje ze w koncu dana osoba robi sie zmeczona, jednak nie jest to do konca udokumentowane wiec byc moze ze inna przyczyna powoduje wystepowanie sennosci. Sen, snem jednak jakie katastrofalne skutki ma na czlowieka wplyw braku snu przekonal sie jeden z badanych. Kleitmann i Dement chcieli sprawdzic jak beda sie zachowywac ochotnicy pozbawieni snu na dluzszy okres i jakie byly wyniki tego eksperymentu? Otoz juz po 24h wykazywali oznaki rozdraznienia, nadpobudliwosci, po kolejnych 24h zaczely sie pierwsze halucynacje, urojenia, widzi sie wtedy rzeczy nie istniejace....taka fatamorgana Po 65h bez snu jeden z badanych (wlasnie ten) podczas mycia widzial na swojej twarzy i rekach pajaki ktorych nie mogl usunac, zmyc...tak wiec brak snu prowadzi do "marzen sennych" na jawie co w konekwencji prowadzi do zalamania nerwowego. Na razie na temat calego procesu snu wiemy bardzo niewiele, podobnie jak i o reakcjach zachodzacych w naszym "cpu" ;) ktory jest jednym z glownych przyczyn powstawania tychze, jednak byc moze w przyszlosci poznamy tajniki ktore dzis sa dla nas tajemnica. W tekscie wykorzystalem fragmenty wynikow badan naukowcow K&D zamieszczone w "Zagadkowy Swiat"
Autor: Rafał Cichocki E-mail: cobretti7@poczta.wp.pl
|